Văn hóa các DTTS là “mỏ vàng” của nghệ thuật nhiếp ảnh.

Trong buổi tọa đàm với chủ đề “Cảm hứng sáng tác về bản sắc các dân tộc Việt Nam” vừa diễn ra ở Đắk Lắk, nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh đã cùng chung quan điểm: Văn hóa các DTTS là “mỏ vàng” của nghệ thuật nhiếp ảnh. Sự đa dạng trong đời sống, phong tục, tín ngưỡng và không gian sinh hoạt cộng đồng tạo nên nguồn chất liệu đặc biệt.

Theo nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Xuân Chính, công tác tại Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, 54 dân tộc Việt Nam với những nét đặc trưng chính là một bức tranh văn hóa nhiều sắc màu. Mỗi dân tộc mang một vẻ đẹp riêng, từ trang phục, tập quán, lễ hội đến đời sống. Chính điều đó thôi thúc người cầm máy đi, tìm hiểu và ghi lại bằng hình ảnh.

Trên hành trình sáng tác, mỗi lần đến vùng đất Tây Nguyên, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Xuân Chính đều ở lại dài ngày, dành thời gian tìm hiểu đời sống, phong tục và sinh hoạt thường nhật của các cộng đồng các DTTS. 

“Văn hóa dân tộc là đề tài khó, bởi chỉ khi thực sự hiểu về phong tục, tập quán, người nghệ sĩ mới có thể tiếp cận đúng. Từ sự thấu hiểu ấy, bức ảnh mới có thể tôn vinh được giá trị nghệ thuật và văn hóa”, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Xuân Chính chia sẻ.

Điều làm nên sức hút của đề tài văn hóa các DTTS không chỉ là vẻ đẹp bề ngoài, mà còn là chiều sâu của đời sống tinh thần, câu chuyện ẩn sau từng lễ hội, từng nếp nhà, từng bộ trang phục. 

Ở Tây Nguyên, không gian văn hóa cồng chiêng, những ngôi nhà rông, nhà dài, những lễ hội mùa, lễ bỏ mả, kho tàng sử thi và nghề thủ công truyền thống, từ lâu đã trở thành miền đất giàu chất liệu đối với giới nhiếp ảnh.

Hơn 40 năm gắn bó với nhiếp ảnh, nghệ sĩ Trần Phong ở Gia Lai là một trong những người dành nhiều tâm huyết cho đề tài văn hóa dân tộc. Ông tham gia nhiều chương trình nghiên cứu, sưu tầm văn hóa dân gian, đi cùng các nhà nghiên cứu, chuyên gia tới các buôn làng, lễ hội, công trình kiến trúc truyền thống từ nhiều năm trước.

Những chuyến đi ấy, ông ghi lại hàng nghìn bức ảnh về nhà mồ, tượng mồ, nhà rông, trang phục, lễ hội, đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Điều đặc biệt là những bức ảnh về kiến trúc, điêu khắc, con người hay nghi lễ đều được ghi lại trong không gian thật, thời điểm thật, không can thiệp, không dàn dựng.

Theo nghệ sĩ Trần Phong, giá trị lớn nhất của ảnh chụp về văn hóa DTTS không chỉ nằm ở yếu tố nghệ thuật, mà còn ở giá trị tư liệu và tính lịch sử. Một bức ảnh chân thật có thể trở thành tư liệu quý giúp các thế hệ sau hiểu đúng bản chất đời sống, sinh hoạt, văn hóa, tín ngưỡng của các DTTS. Vì thế, người cầm máy phải giữ được hồn cốt văn hóa qua từng bức ảnh.

Chính vì vậy, với tư cách cá nhân, nghệ sĩ Trần Phong bày tỏ sự không đồng tình với việc dàn dựng sai thực tế, đưa yếu tố văn hóa ra khỏi không gian vốn có trong sáng tác ảnh nghệ thuật. Chẳng hạn, đưa một đội cồng chiêng lên đỉnh đồi đứng xếp hàng biểu diễn không có cộng đồng. Những hình ảnh ấy có thể bắt mắt, nhưng lại không phản ánh đúng đời sống văn hóa. 

"Cồng chiêng phải được đặt trong đúng không gian buôn làng, bên bếp lửa, trong lễ hội, sinh hoạt văn hóa. Có như vậy, bức ảnh mới mang hơi thở cuộc sống và có giá trị" - nghệ sĩ Trần Phong khẳng định.

Khẳng định giá trị của văn hóa các DTTS trong sáng tạo nghệ thuật, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thị Thu Đông - Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, chia sẻ: Mỗi bức ảnh là một “di sản sống”, trở thành “đại sứ văn hóa” quảng bá bản sắc văn hóa các DTTS đến với bạn bè quốc tế. Do đó, các nghệ sĩ nhiếp ngày càng càng chú trọng khai thác đề tài bản sắc văn hóa các DTTS, xem đây là nguồn chất liệu đặc biệt của nghệ thuật nhiếp ảnh.

“Chỉ có bản sắc các dân tộc mới tạo sự thu hút lâu dài và đặc sắc nhất. Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam cũng đã phát động nghệ sĩ cả nước khai thác sâu hơn bản sắc văn hóa của các DTTS để hội nhập thế giới những vẫn giữ bản sắc riêng của mình”, Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thị Thu Đông nhấn mạnh.

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều phong tục, tập quán các DTTS đang dần thay đổi, mỗi bức ảnh chân thực về văn hóa DTTS càng trở nên quý giá. Đó không chỉ là tác phẩm nghệ thuật, mà còn là tư liệu bằng hình ảnh về hồn cốt của dân tộc.