Phát triển kinh tế từ di sản bản địa
Ở các thôn bản vùng cao Quảng Ninh, nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào DTTS đang dần trở thành sản phẩm du lịch giàu bản sắc, mở hướng phát triển kinh tế, tạo thêm thu nhập cho người dân.
Từ nghi lễ đến sản phẩm du lịch
Lần đầu tiên được phục dựng và tổ chức quy mô tại xã Đường Hoa vào tháng 4 vừa qua, Lễ hội Khỏi Kêm đã thu hút đông đảo người dân và du khách.
Với cộng đồng người Dao, đây không chỉ là nghi lễ cúng rừng đầu năm cầu mùa màng thuận lợi, mà còn thể hiện sự tri ân và ý thức gìn giữ rừng qua nhiều thế hệ.
Đến với lễ hội, du khách được hòa mình vào không gian văn hóa đặc sắc của người Dao qua các điệu múa chuông, múa rồng, hát giao duyên, nghi thức đón dâu truyền thống cùng nhiều hoạt động sôi nổi như thi vấn tóc, thêu trang phục dân tộc, chơi thể thao dân gian…
Ông Nguyễn Sơn Hà - Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cho biết: “Việc phục dựng nghi lễ Khỏi Kêm và lần đầu tiên tổ chức thành công Lễ hội Khỏi Kêm vừa thể hiện nguyện vọng của Nhân dân, vừa gìn giữ, bảo tồn văn hóa truyền thống của người Dao, đồng thời hướng tới xây dựng sản phẩm du lịch, thu hút du khách đến với vùng rừng núi biên cương phía Đông Bắc tỉnh Quảng Ninh”.
Quảng Ninh hiện có khoảng 12,31% dân số là đồng bào DTTS với kho tàng văn hóa phong phú, đa dạng. Những năm gần đây, tỉnh xác định văn hóa, không chỉ là di sản cần bảo tồn mà còn là nguồn lực cho phát triển bền vững.
Không riêng Đường Hoa, nhiều địa phương vùng cao của Quảng Ninh cũng đang chủ động “làm mới” các lễ hội truyền thống, bằng cách kết hợp trải nghiệm văn hóa với du lịch cộng đồng.
Tại xã Điền Xá, Ngày hội Văn hóa, thể thao các dân tộc gắn với Chợ phiên văn hóa vùng cao Hà Lâu 2026, đã trở thành điểm hẹn văn hóa hấp dẫn với nhiều hoạt động trải nghiệm, ẩm thực và trò chơi dân gian đặc sắc.
Các gian hàng OCOP, nông sản địa phương như gà Tiên Yên, rượu men lá, bánh gio, khau nhục, rau rừng… thu hút đông du khách, góp phần quảng bá văn hóa và nâng giá trị sản phẩm vùng cao.
Điểm đáng chú ý, là nhiều hoạt động đời thường của đồng bào nay đã trở thành sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn. Từ thi bóc quế tươi, thêu thổ cẩm đến hát giao duyên, tất cả đều được tổ chức sinh động, tạo sự kết nối giữa người dân và du khách.
“Công việc bóc quế gắn với cuộc sống của bà con chúng tôi từ bao đời. Nay được đưa vào lễ hội, ai cũng thấy tự hào và hào hứng”, ông Voòng Sáng Lầu, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Quảng Mới chia sẻ.
Khơi dòng chảy du lịch từ “mỏ vàng” văn hóa
Quảng Ninh hiện có khoảng 12,31% dân số là đồng bào DTTS với kho tàng văn hóa phong phú, đa dạng. Những năm gần đây, tỉnh xác định văn hóa, không chỉ là di sản cần bảo tồn mà còn là nguồn lực cho phát triển bền vững.
Nghị quyết số 06-NQ/TU năm 2021 và Nghị quyết số 17-NQ/TU năm 2023 của Tỉnh ủy đã đặt mục tiêu xây dựng, phát huy giá trị văn hóa các DTTS gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo động lực phát triển vùng miền núi, biên giới, hải đảo.
Từ định hướng đó, hàng loạt đề án bảo tồn văn hóa, phục dựng lễ hội, xây dựng làng văn hóa dân tộc gắn với du lịch đã được triển khai.
Nhiều lễ hội như đình Đồng Đình, đình Lục Nà, Sóng Mun, Đại Phan của người Sán Dìu hay Hội làng Bằng Cả ngày càng được tổ chức bài bản, quy mô hơn.
Điểm khác biệt hiện nay, là các lễ hội không còn bó hẹp trong phạm vi cộng đồng mà đang được “sân khấu hóa” phù hợp để phục vụ du khách nhưng vẫn giữ được hồn cốt văn hóa truyền thống. Du khách đến với các lễ hội vùng cao không chỉ xem nghi lễ mà còn trực tiếp trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa.
Theo ông Voòng Tắc Ón - Người có uy tín ở thôn Quảng Mới, điều đáng quý nhất, không phải lễ hội đông vui hơn, mà nhiều phong tục cũ đang được lớp trẻ học lại.
“Ngày xưa nhiều đứa trẻ không còn biết hát giao duyên, không biết thêu áo dân tộc. Giờ lễ hội mở ra, khách đến đông, bà con cũng có ý thức giữ gìn hơn vì thấy văn hóa của mình được trân trọng”, ông Ón nói.
Khi những giá trị văn hóa bản địa được gìn giữ và kể lại bằng chính đời sống thường ngày của đồng bào, các lễ hội vùng cao cũng trở nên hấp dẫn hơn với du khách.
Anh Lê Tiến Cường, du khách đến từ Hải Phòng chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với phần thi vua gà, hoa hậu gà tại lễ hội của đồng bào Tày ở xã Tiên Yên. Những trải nghiệm tại đây khiến tôi muốn quay lại thêm nhiều lần nữa”.
Sự đổi mới trong cách tổ chức đang giúp các lễ hội vùng đồng bào DTTS ở Quảng Ninh vượt khỏi khuôn khổ sinh hoạt truyền thống để trở thành sản phẩm du lịch giàu bản sắc, thu hút ngày càng đông du khách và tạo cơ hội cho người dân địa phương tham gia làm du lịch từ chính văn hóa của mình.
