Sửa Luật Thỏa thuận quốc tế: Gỡ vướng cho các xã biên giới, vùng khó khăn
Thảo luận về dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ thẩm quyền ký kết của cấp xã, bảo đảm nguồn lực thực hiện và tháo gỡ khó khăn trong hợp tác quốc tế tại các địa phương miền núi, biên giới.
Tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, góp ý vào dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), các đại biểu tập trung vào những nội dung liên quan đến chuyển đổi số, phân cấp thẩm quyền ký kết và điều kiện thực thi chính sách, nhất là tại các địa bàn còn hạn chế về nhân lực, kinh phí và hạ tầng.
Chuyển đổi số phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực
Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung hình thức ký điện tử và xây dựng cơ sở dữ liệu về thỏa thuận quốc tế. Theo đại biểu, đây là những nội dung cần thiết nhằm hiện đại hóa hoạt động đối ngoại, giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý.
Tuy nhiên, các quy định về ký kết điện tử cần làm rõ cơ chế xác thực danh tính, thẩm quyền người ký, giá trị pháp lý của chữ ký điện tử nước ngoài cũng như trách nhiệm lưu trữ, kiểm chứng văn bản.
Đại biểu cho rằng, việc công nhận chữ ký điện tử nước ngoài cần căn cứ vào mức độ tin cậy và khả năng xác minh, thay vì chỉ dựa vào nơi phát hành. Dự thảo cần xác định nguyên tắc bảo đảm danh tính, thẩm quyền người ký, tính toàn vẹn của văn bản và khả năng kiểm tra thời điểm ký, phù hợp với pháp luật về giao dịch điện tử.
Đối với Điều 44, đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế quản trị cơ sở dữ liệu về thỏa thuận quốc tế, trong đó làm rõ việc phân loại, kết nối, chia sẻ, phân quyền khai thác và trách nhiệm cập nhật.
Theo đại biểu, cần phân biệt dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước với thông tin được phép công khai. Bởi các thỏa thuận quốc tế có thể chứa dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh, kết quả nghiên cứu chưa công bố hoặc thông tin liên quan đến sở hữu trí tuệ.
“Cần bảo đảm việc kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu theo tinh thần cập nhật một lần, sử dụng nhiều lần, tránh đầu tư hệ thống trùng lặp và phát sinh thêm nghĩa vụ báo cáo”, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú nhấn mạnh.
Liên quan đến Điều 45, đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ kinh phí dành cho xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu, ký điện tử, lưu trữ, đào tạo cán bộ và tổ chức thực hiện thỏa thuận quốc tế.
Đồng thời, cần xác định nguồn kinh phí hợp pháp của các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện quyền tự chủ và có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các xã biên giới, vùng khó khăn.
Theo đại biểu, điều kiện hạ tầng, nhân lực và tài chính giữa các địa phương còn chênh lệch. Nếu không có nguồn lực hỗ trợ, những yêu cầu mới về số hóa, lưu trữ và cập nhật dữ liệu có thể tạo thêm áp lực cho cấp cơ sở.
Làm rõ thẩm quyền ký kết của cấp xã
Cùng quan tâm đến tính khả thi của dự thảo, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của chữ ký điện tử và văn bản điện tử trong quan hệ xuyên biên giới, bảo đảm khả năng kiểm chứng và xử lý khi phát sinh tranh chấp.
Về mở rộng chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế, đại biểu cho rằng, quy định cho phép UBND cấp xã không thuộc khu vực biên giới được ký kết theo điều kiện, tiêu chí và lĩnh vực do Chính phủ quy định là phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền.
Tuy nhiên, những nguyên tắc, tiêu chí và giới hạn thẩm quyền cần được xác định rõ ngay trong Luật, tránh tình trạng quy định chung nhưng khó áp dụng trong thực tế.
Theo đại biểu Nguyễn Đại Thắng, năng lực quản lý, nguồn lực và điều kiện thực hiện giữa các xã không đồng đều, đặc biệt tại địa bàn biên giới, vùng khó khăn. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát, có thể phát sinh những cam kết vượt quá chức năng, nhiệm vụ hoặc khả năng thực hiện của địa phương.
Vì vậy, các thỏa thuận quốc tế do cấp xã ký kết phải bảo đảm không làm phát sinh nghĩa vụ tài chính vượt khả năng, không ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại, quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.
Đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan chủ quản trong hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và hậu kiểm sau ký kết, đồng thời xác định rõ chế độ báo cáo.
Những góp ý này cho thấy yêu cầu phân cấp phải gắn với cơ chế kiểm soát và hỗ trợ. Đối với các xã biên giới, nơi hoạt động hợp tác có thể liên quan trực tiếp đến giao lưu nhân dân, phát triển kinh tế, quản lý biên giới và bảo đảm an ninh, việc xác định rõ phạm vi thẩm quyền càng cần thiết.
Tạo điều kiện hợp tác cho các xã miền núi, biên giới
Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Vũ Minh Đạo (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) cho rằng, việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế cần hướng đến tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện, thay vì chỉ mở rộng chủ thể ký kết hoặc đơn giản hóa thủ tục.
“Hội nhập quốc tế không chỉ là mở rộng quan hệ, mà phải mở rộng cơ hội phát triển. Thỏa thuận quốc tế không chỉ để ký kết, mà phải để thực hiện và tạo ra giá trị”, đại biểu nhấn mạnh.
Theo đại biểu, tại các tỉnh miền núi, biên giới như Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, nhu cầu hợp tác với địa phương nước láng giềng rất thiết thực, nhất là trong phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch, bảo tồn văn hóa và giao lưu nhân dân.
Tuy nhiên, đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại ở một số địa phương còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm. Năng lực ngoại ngữ, kỹ năng đàm phán, xây dựng nội dung hợp tác và nguồn kinh phí phục vụ hoạt động đối ngoại cũng còn hạn chế.
Đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị tại Điều 20 cần phân định rõ trách nhiệm giữa Chủ tịch UBND cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp xã.
Theo đó, cấp tỉnh không chỉ thực hiện thẩm quyền quyết định mà còn có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã. Trong khi đó, cấp xã phải chịu trách nhiệm trực tiếp về nội dung đề xuất, tính khả thi và việc tổ chức thực hiện thỏa thuận.
Đối với Điều 45, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế bảo đảm nguồn lực, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác đối ngoại tại các xã miền núi, biên giới và vùng đặc biệt khó khăn.
Bên cạnh đó, đại biểu đề cập quyền tự chủ hợp tác quốc tế của các đơn vị sự nghiệp công lập theo Điều 19 và Điều 20.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế ủy quyền có điều kiện, cho phép người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập quyết định ký kết các thỏa thuận thuộc chức năng, nhiệm vụ, trong phạm vi nguồn lực và trách nhiệm của đơn vị.
Các ý kiến góp ý cho thấy, bên cạnh việc hoàn thiện quy định về thẩm quyền và thủ tục, dự thảo Luật cần chú trọng điều kiện thực thi tại cơ sở. Đặc biệt, đối với các xã miền núi, biên giới, việc bảo đảm nhân lực, kinh phí và hỗ trợ chuyên môn sẽ góp phần đưa các thỏa thuận quốc tế vào thực tế, tạo thêm cơ hội hợp tác và phát triển kinh tế - xã hội.
.jpg)
