Sức hút của ngôi làng trong lòng núi đá
Ẩn mình giữa núi đá Yên Minh (Tuyên Quang), Sảo Há gắn với câu chuyện Anh hùng Sùng Dúng Lù một mình vào hang vận động phỉ ra hàng. Sau khi trở thành bối cảnh của hai bộ phim Tết ở làng địa ngục và Kẻ ăn hồn, ngôi làng dần trở thành điểm đến thu hút du khách.
Câu chuyện dụ phỉ đầu hàng
Con đường vào điểm dân cư Sảo Há, thôn Vần Chải, xã Yên Minh nhỏ dần khi rời Quốc lộ 4C, len qua những rặng trúc và men theo sườn núi đá tai mèo.
Dừng chân ở một vị trí nhìn lên lưng chừng núi, ông Và Dũng Cấu, sinh năm 1960, người thôn Vần Chải, chỉ tay về phía trước: “Hang ở trên kia. Ngày xưa, phỉ ở đấy, người dân không ai dám lại gần”.
Ông Cấu không trực tiếp chứng kiến những sự việc xảy ra tại hang Sảo Há, nhưng câu chuyện đã được cha ông kể lại nhiều lần.
Theo lời kể, có thời gian, lực lượng phỉ chiếm hang làm nơi ẩn náu, lập chốt, khống chế người dân. Địa hình hiểm trở khiến việc tiếp cận khu vực này gặp nhiều khó khăn, cuộc sống của người dân trong vùng bị ảnh hưởng nặng nề.
Giữa hoàn cảnh ấy, Sùng Dúng Lù, Xã đội trưởng dân quân người Mông của xã Vần Chải, huyện Đồng Văn khi đó, đã lựa chọn cách tiếp cận trực tiếp để vận động lực lượng phỉ từ bỏ con đường chống phá cách mạng.
Theo câu chuyện được lưu truyền tại địa phương, năm 1960, sau thời gian kiên trì vận động, thuyết phục, ông Lù quyết định một mình vào hang gặp tướng phỉ Vàng Vạn Ly.
Đó là chuyến đi đầy hiểm nguy khi các đối tượng có vũ khí, còn người dân quân chỉ mang theo lời lẽ thuyết phục và niềm tin vào khả năng cảm hóa.
“Cha tôi kể, lúc đó rất nguy hiểm. Phỉ có súng, chỉ cần nghi ngờ là có thể nổ súng. Nhưng ông Lù vẫn vào hang để nói chuyện, vận động họ trở về với Chính phủ, với dân bản”, ông Cấu nhớ lại.
Sự chân thành, kiên định của Sùng Dúng Lù đã khiến tướng phỉ Vàng Vạn Ly thay đổi thái độ. Sau đó, tướng phỉ Vàng Vạn Ly cùng 12 người mang theo súng trường, súng kíp theo ông Lù trở về với cách mạng.
Chiến công được biết đến với câu chuyện “vào hang bắt cọp” góp phần ổn định tình hình, bảo vệ cuộc sống của người dân trong vùng.
Với những đóng góp trong kháng chiến chống Pháp, tiễu phỉ, bảo vệ chính quyền cách mạng và củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc, năm 1967, ông Sùng Dúng Lù được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. Ông cũng được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba sau chiến công tại hang Sảo Há.
Từ phim trường đến hướng phát triển du lịch
Sảo Há, nằm ở độ cao gần 2.000m so với mực nước biển, được bao quanh bởi khoảng 500ha rừng nguyên sinh. Theo cách lý giải của người dân địa phương, tên gọi Sảo Há có nghĩa là thung lũng trên cao”. Khu vực này hiện có hơn 20 hộ dân sinh sống, 100% là đồng bào dân tộc Mông, đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn.
Những ngôi nhà trình tường, hàng rào đá, rừng trúc và các lối đi quanh co giữa núi đá tạo nên diện mạo riêng của ngôi làng. Nhịp sống nơi đây vẫn gắn với sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi, trong khi điều kiện đi lại còn nhiều khó khăn.
Chính cảnh quan và không gian sinh hoạt mang nét nguyên sơ ấy đã khiến Sảo Há được lựa chọn làm bối cảnh cho hai bộ phim Tết ở làng địa ngục và Kẻ ăn hồn.
Sau khi các bộ phim phát sóng, hình ảnh Sảo Há xuất hiện nhiều hơn trên mạng xã hội. Những con đường đá, rặng trúc, mái nhà nép bên sườn núi từng chỉ quen thuộc với người dân địa phương nay trở thành địa điểm được nhiều người tìm đến để tham quan, chụp ảnh và khám phá bối cảnh ngoài đời thực.
Anh Vàng Mí Ná, Trưởng thôn Vần Chải cho biết, lượng khách đến Sảo Há có chuyển biến sau khi các đoàn làm phim xuất hiện tại địa phương.
“Từ khi có đoàn về làm phim, khách đến làng đông hơn. Có người đi cả ngày đường để vào xem hang, chụp ảnh, ghi lại trải nghiệm”, anh Ná chia sẻ.
Sự quan tâm của du khách tạo ra những thay đổi bước đầu trong đời sống cộng đồng. Người dân dần quen hơn với việc đón khách, trò chuyện, giới thiệu đường đi và kể lại những câu chuyện gắn với hang đá, rừng trúc hay phong tục của người Mông.
Những điều vốn thuộc về sinh hoạt thường ngày nay có thể trở thành nội dung giới thiệu với người bên ngoài.
Tuy nhiên, sức hút từ phim ảnh mới là điều kiện ban đầu. Để biến lượng khách đến tham quan thành cơ hội tạo sinh kế ổn định, Sảo Há cần thêm các dịch vụ phù hợp, từ hướng dẫn trải nghiệm, giới thiệu văn hóa đến lưu trú và ẩm thực.
Việc phát triển du lịch cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ rừng, giữ gìn cảnh quan, kiến trúc nhà ở và nếp sinh hoạt truyền thống, tránh để những thay đổi thiếu kiểm soát làm mất đi chính nét riêng đã tạo sức hút cho ngôi làng.
Từ những lợi thế hiện có, xã Yên Minh định hướng đưa thôn Vần Chải, trong đó có điểm dân cư Sảo Há, vào diện quan tâm bảo tồn, gắn gìn giữ giá trị truyền thống với phát triển du lịch.
Hiện, một số doanh nghiệp lữ hành đã tiến hành khảo sát, xây dựng các tuyến tham quan kết nối khu vực này với trung tâm xã và những điểm đến lân cận.
Ông Lại Quốc Tĩnh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tuyên Quang, cho rằng, Sảo Há có tiềm năng phát triển loại hình du lịch trải nghiệm nhờ sự kết hợp giữa cảnh quan, văn hóa cộng đồng và câu chuyện lịch sử.
"Nếu được kết nối hợp lý, nơi đây có thể trở thành một điểm đến mang dấu ấn riêng trên hành trình khám phá Cao nguyên đá" - ông Lại Quốc Tĩnh chia sẻ.
Trong nỗ lực phát triển du lịch trải nghiệm tại Sảo Há, Hiệp hội Du lịch tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức khảo sát và dự kiến hỗ trợ phát triển mô hình homestay tại 5 hộ dân, với định hướng giữ gìn kiến trúc và nếp sống của người Mông.
Cùng với việc phát triển dịch vụ, các yêu cầu về bảo vệ rừng, giữ nguồn nước và không bán đất cũng được đặt ra nhằm bảo đảm sinh kế lâu dài cho cộng đồng.
Đây là những định hướng bước đầu, còn hiệu quả thực tế phụ thuộc vào cách tổ chức, nguồn lực triển khai và sự tham gia của người dân.
Với một khu vực còn nhiều hộ nghèo, phát triển du lịch cần đi cùng phương án tạo việc làm, phân chia lợi ích phù hợp và hỗ trợ người dân có đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ. Khi người dân thực sự được hưởng lợi, việc bảo tồn cảnh quan và bản sắc văn hóa mới có nền tảng bền vững.
