Thăm ngôi đình làng bên dòng Thạch Hãn
Con đường dẫn vào đình làng Trung Chỉ rợp bóng cây. Không gian yên tĩnh như níu bước chân người chậm lại để được chiêm nghiệm chiều sâu văn hóa của con người và vùng đất Đông Hà.
Đình làng, nơi lưu giữ chiều sâu văn hóa
Ngôi đình tọa lạc ở khu phố Trung Chỉ, phường Nam Đông Hà, tỉnh Quảng Trị. Theo truyền tụng, làng Trung Chỉ được hình thành từ thời Chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa năm 1558. Tên làng cũng đã được ghi trong sách Ô Châu cận lục của Dương Văn An từ giữa thế kỷ XVI.
Thuở mới lập làng, cư dân dựng một ngôi đình đơn sơ bằng tranh tre, nứa lá để làm nơi hội họp và thờ cúng. Khi cuộc sống ổn định hơn, dân làng cùng nhau dựng lại đình bằng vật liệu bền chắc hơn.
Thời nhà Nguyễn, đình làng Trung Chỉ được xây dựng lại, đến nay đã được hơn 200 năm. Đây cũng là một trong số ít đình cổ ở tỉnh Quảng Trị còn giữ được nhiều yếu tố nguyên gốc.
Với người làng Trung Chỉ, đình làng không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là nơi gắn kết cộng đồng. Đây cũng là không gian lưu giữ chiều sâu văn hóa của một vùng đất, là chốn con cháu trở về tìm lại cội nguồn của nét văn hóa truyền thống.
Đình làng Trung Chỉ thờ vọng Thành hoàng bổn xứ, thờ các vị tiền hiền, hậu hiền và lục tộc thủy tổ đã có công khai khẩn lập làng. Vào ngày 10 tháng 4 âm lịch hằng năm, dân làng lại tề tựu về đình làm lễ tế, cầu cho quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình yên.
Ông Trần Văn Sơn - Tổ trưởng Tổ dân phố Trung Chỉ, cho biết: “Đình làng là nơi thờ phụng tiền nhân công khai khẩn lập làng. Đây cũng là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, nơi lưu giữ chiều sâu văn hóa của cư dân địa phương”.
Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, đình làng Trung Chỉ trở thành điểm tập kết cán bộ và quần chúng nổi dậy giành chính quyền. Năm 1946, nơi đây trở thành địa điểm bỏ phiếu trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Những dấu mốc ấy đã làm giá trị lịch sử đặc biệt của đình làng Trung Chỉ.
Kiến trúc tiêu biểu của làng quê Trung Bộ
Điều làm nên giá trị đặc biệt của đình làng Trung Chỉ chính là kiến trúc cổ còn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Ngôi đình được xây dựng theo kiểu nhà rường ba gian hai chái. Mái lợp ngói và toàn bộ hệ thống cột, cửa và khung chịu lực đều làm bằng gỗ quý.
Bên trong đình là những mảng chạm khắc tinh xảo trên hệ thống kèo, xà và cột hiên. Các đường nét mềm mại, cân đối, phản ánh trình độ điêu khắc dân gian của những nghệ nhân xưa. Mỗi chi tiết đều thể hiện sự tỉ mỉ.
Năm 1973, chiến tranh làm hư hỏng phần lớn mái ngói nên người dân phải lợp tạm bằng tranh. Năm 2005, đình được trùng tu. Hệ thống tường được gia cố, cổng, bình phong và một số cánh cửa được sửa chữa. Tuy vậy, bộ khung gỗ cổ được giữ nguyên vẹn.
Bộ khung gỗ với những họa tiết chạm khắc dày đặc, hệ thống kèo và cột hiên phía trước, được đánh giá là một trong những giá trị nghệ thuật điêu khắc tiêu biểu của tỉnh Quảng Trị.
Ông Lê Văn Việt - Hội Chủ Làng Trung Chỉ giới thiệu: “Đình làng Trung Chỉ quay mặt về thôn Đại Áng, phía trước là khoảng không rộng mở, phía sau gần dòng Thạch Hãn. Cách lựa chọn vị trí ấy thể hiện quan niệm về phong thủy của cư dân Việt. Thiên nhiên và kiến trúc hòa quyện, tạo nên một không gian thanh tĩnh, linh thiêng nhưng gần gũi”.
Nhờ những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc, đình làng Trung Chỉ đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Ngày nay, đình trở thành nơi người dân tìm về mỗi dịp lễ, Tết, tế làng.
Giữa nhịp sống hiện đại, đình làng Trung Chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là chiếc “cầu nối” để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau.
