Thoát cảnh chạy lũ, người dân Gia Lai tìm kế sinh nhai nơi ở mới
Hàng trăm hộ dân vùng thiên tai ở Gia Lai đang chuyển về các khu tái định cư an toàn. Tuy nhiên, phía sau niềm vui có nhà mới là bài toán sinh kế, giúp người dân ổn định cuộc sống và phát triển kinh tế bền vững.
Niềm vui an cư ở vùng thường xuyên ngập lụt
Để bảo đảm nơi ở an toàn cho người dân vùng thiên tai, nhiều địa phương ở Gia Lai đang đẩy nhanh xây dựng các khu tái định cư (TĐC), gắn với mục tiêu ổn định dân cư và bảo đảm an sinh xã hội.
Tại xã Ia Hiao, nơi người dân nhiều năm chịu ảnh hưởng của mưa lũ, ngập úng, việc xây dựng khu TĐC được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.
Ông Phạm Văn Phương - Bí thư Đảng ủy xã Ia Hiao, cho biết khu TĐC được triển khai từ đầu năm 2026 trên diện tích 15,6 ha, bố trí chỗ ở cho 180 hộ dân thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai.
Mỗi hộ được bố trí lô đất rộng 500 m², hỗ trợ hơn 113 triệu đồng xây dựng nhà ở cùng các chính sách khác theo quy định. Những hộ đủ điều kiện còn được bồi thường về đất ở, tài sản, công trình và cây trồng tại nơi ở cũ.
Theo ông Phương, mục tiêu của địa phương không chỉ là di dời người dân khỏi vùng nguy hiểm mà còn xây dựng khu dân cư ổn định, an toàn, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.
Những ngày này, khu TĐC Ia Hiao nhộn nhịp không khí chuyển nhà. Nhiều gia đình tranh thủ hoàn thiện công trình, vận chuyển đồ đạc, vật dụng sinh hoạt về nơi ở mới.
Không giấu được niềm vui, ông Ksor Kuin chia sẻ: “Năm nào cũng vậy, mùa mưa đến là nhà mình bị ngập lụt, đồ đạc hư hại hết. Nay được đến nơi ở mới cao ráo, không còn phải lo lắng trước nguy cơ mưa bão, ngập lụt nữa. Mình vui lắm!”.
Cách đó không xa, gia đình anh Nay Kam cũng tất bật chuyển thóc lúa, vật dụng và tài sản vào nhà mới.
“Nhờ sự quan tâm của Nhà nước, gia đình tôi đã có được chỗ ở ổn định, an toàn. Giờ không lo nhà bị ngập nữa, chỉ lo tập trung phát triển kinh tế”, anh Kam nói.
Tại xã Ia Tul, Dự án bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai có quy mô gần 22ha, tổng mức đầu tư hơn 200 tỷ đồng, được triển khai nhằm di dời khẩn cấp 207 hộ dân ở Bôn Jứ, khu vực thường xuyên đối mặt nguy cơ sạt lở, ngập lụt.
Ông Phạm Văn Đức - Chủ tịch UBND xã Ia Tul, cho biết đến ngày 2/11, đã có 170/207 hộ di dời đến nơi ở mới, đạt hơn 82%.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp khó khăn do khối lượng công việc lớn, thời gian gấp rút. Một số hộ chưa thống nhất mức bồi thường, hỗ trợ; những gia đình cùng sinh sống trên một thửa đất còn vướng mắc trong phân chia đất, lựa chọn vị trí xây dựng nhà ở.
Chính quyền địa phương đang tiếp tục tuyên truyền, vận động, nắm bắt nguyện vọng người dân, đồng thời đẩy nhanh thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và hoàn thiện việc di dời.
Theo ông Đức, việc sớm đưa toàn bộ 207 hộ đến nơi ở mới không chỉ góp phần hoàn thành mục tiêu ổn định dân cư vùng thiên tai trong năm 2026 mà còn giúp bà con yên tâm xây dựng cuộc sống.
An cư phải gắn với sinh kế bền vững
Có nơi ở an toàn mới là bước đầu. Để người dân thực sự ổn định cuộc sống, tỉnh Gia Lai xác định việc bố trí dân cư vùng thiên tai phải gắn với tạo sinh kế lâu dài.
Bên cạnh hỗ trợ đất ở, nhà ở, địa phương chú trọng cung cấp cây giống, con giống, vật tư, máy móc sản xuất; tổ chức tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ vay vốn, đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm phù hợp với điều kiện từng vùng.
Theo ông Phạm Văn Phương, xã Ia Hiao dự kiến sử dụng nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ cây giống, con giống và hướng dẫn người dân phát triển những mô hình sản xuất phù hợp.
Đối với các hộ khó khăn, địa phương có thể áp dụng phương án ghi nợ tiền đất trong 5 năm, giúp giảm áp lực tài chính khi các gia đình phải đồng thời lo việc di dời, xây nhà và tổ chức lại cuộc sống.
Trong khi đó, xã Ia Tul lựa chọn hướng tạo sinh kế gắn với duy trì đất sản xuất, bảo tồn văn hóa truyền thống và phát triển du lịch cộng đồng.
Ông Phạm Văn Đức cho biết, địa phương dự kiến kết nối các nghệ nhân làng Chư Mố để truyền dạy nghề truyền thống, từng bước thành lập các tổ nghề nghiệp, khôi phục nghề dệt thổ cẩm, đan lát, tạc tượng.
Đây không chỉ là giải pháp gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn mở ra cơ hội tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân sau tái định cư.
Xa hơn, Ia Tul định hướng phát triển khu TĐC thành điểm du lịch cộng đồng, kết nối với lòng hồ Ia Thul và thác 3 tầng, hình thành chuỗi điểm đến phục vụ du khách.
Địa phương cũng dự kiến xây dựng không gian trưng bày văn hóa, giới thiệu sản phẩm thủ công truyền thống và phát triển các dịch vụ du lịch, giúp người dân khai thác tiềm năng văn hóa, cảnh quan ngay tại nơi ở mới.
Cùng với những giải pháp lâu dài, Gia Lai triển khai chính sách hỗ trợ trước mắt để người dân vượt qua giai đoạn chuyển tiếp.
Theo phương án hỗ trợ, những hộ chưa tự túc được lương thực tại nơi ở mới có thể được cấp 15kg gạo/người/tháng trong 3 tháng đầu. Chính sách này góp phần giảm bớt khó khăn trong thời gian người dân vừa xây dựng nhà cửa, vừa sắp xếp lại sinh hoạt và khôi phục sản xuất.
