Thúc đẩy phát triển kinh tế bạc, thích ứng tình trạng già hóa dân số

Cùng dự có Phó Thủ tướng Lê Thành Long, Chủ tịch Ủy ban quốc gia về người cao tuổi Việt Nam; lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, một số tổ chức quốc tế. Hội nghị được truyền trực tuyến đến các tỉnh, thành phố trên cả nước.

Phát biểu ý kiến khai mạc hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá hội nghị quan trọng này có ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với phát triển bền vững, cũng là nội dung mới nhưng có ý nghĩa trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng trên toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng.

Thay mặt Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Tổng Bí thư Tô Lâm, với tình cảm cá nhân, Thủ tướng gửi tới quý vị đại biểu, khách quý và toàn thể các đồng chí lời chào trân trọng, lời thăm hỏi ân tình và lời chúc mừng tốt đẹp nhất.

Thủ tướng nêu rõ, hội nghị này diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến rất phức tạp, khó lường, tác động những vấn đề liên quan an ninh năng lượng, an ninh lương thực, chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, ổn định kinh tế vĩ mô…

Trong bối cảnh đó, chúng ta phải tìm ra động lực mới, nguồn lực mới góp phần hạn chế các hạn chế bất cập, khó khăn đang diễn ra; vừa thúc đẩy cả cung và cầu, vừa thúc đẩy sự phát triển của xã hội, vừa bảo đảm công bằng, tiến bộ, bình đẳng xã hội, an sinh xã hội.

Hiện nay, trên thế giới, “kinh tế bạc” đang trở thành một xu hướng phát triển tất yếu của nhân loại. Theo dữ liệu của Liên hợp quốc, mỗi năm thế giới có thêm khoảng 58 triệu người bước vào nhóm người cao tuổi; dự kiến đến năm 2030 con số này sẽ tăng gấp bội; tuổi thọ trung bình toàn cầu đang tăng nhanh; nhóm người từ 80 tuổi trở lên đang tăng ở mức nhanh nhất.

Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 với tốc độ gia tăng tỷ lệ người già nhanh. Theo Cục Thống kê, chỉ số già hóa năm 2024 là 60,2% (tăng 11,4% so năm 2019 và 16,9% so năm 2014). Số lượng người già từ 60 tuổi trở lên là 14,2 triệu người (tăng 2,8 triệu người, gấp 1,25 lần so năm 2019 và tăng 4,7 triệu người, gấp 1,5 lần so năm 2014). Dự báo đến năm 2030, sẽ có xấp xỉ 18 triệu người cao tuổi, tăng gần 4 triệu người so năm 2024.

Việc này mang đến cả cơ hội lẫn thách thức, áp lực về an sinh xã hội nhưng đồng thời cũng là động lực để đổi mới mô hình tăng trưởng phát triển bền vững đất nước. Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng không chỉ xem người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng phúc lợi, mà còn là một bộ phận của nguồn nhân lực, đồng thời đặt ra mục tiêu Chỉ số phát triển con người (HDI) phấn đấu đạt 0,8; tuổi thọ trung bình 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh phấn đấu tối thiểu đạt 68 năm. Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có Chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới. Đây cơ sở chính trị về phát triển kinh tế bạc.

Theo đó, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương được giao nhiệm vụ xây dựng Đề án phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam nhằm nâng cao phúc lợi, chất lượng cuộc sống người cao tuổi và phát huy nguồn lực từ người cao tuổi đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội.

Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035. Mới đây tại Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 6/3/2026, Phiên họp Chính phủ thường kỳ Chính phủ tháng 2/2026, các giải pháp thúc đẩy dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao - một trụ cột cốt lõi của “kinh tế bạc”.

Nhìn xa hơn về phía trước, nền tảng chính trị, pháp lý cho kinh tế bạc của Việt Nam đã được hình thành khá rõ qua các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về thích ứng già hóa dân số, chăm sóc người cao tuổi, phát huy vai trò người cao tuổi, mở rộng an sinh xã hội cho người cao tuổi.

Với yêu cầu hiện nay, chúng ta cần thống nhất nhận thức: Người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà còn là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước. Nhấn mạnh hội nghị này là diễn đàn để thực hiện và trao đổi về một số vấn đề liên quan kinh tế bạc, Thủ tướng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận một số nội dung lớn: Kinh nghiệm quốc tế và chủ động thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam như thế nào? Đánh giá thực trạng triển khai Chiến lược quốc gia về người cao tuổi thích ứng già hóa dân số; đề xuất một số mô hình phát triển kinh tế bạc phù hợp hoàn cảnh Việt Nam, gắn liền với sự tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, khởi nghiệp sáng tạo…

Chúng ta cần có định hướng, tạo điều kiện cho người đến tuổi về hưu tiếp tục khởi nghiệp, tham gia đóng góp cho đất nước. Đây là vấn đề hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay cần huy động mọi nguồn lực cho phát triển đất nước. Tất cả mọi ngành, lĩnh vực đều phải tăng trưởng 2 con số thì đất nước mới tăng trưởng 2 con số. Chúng ta cần có giải pháp chuyển từ gánh nặng già hóa dân số sang cơ hội phát triển kinh tế, biến thách thức thành cơ hội, vừa bảo đảm an sinh xã hội, vừa phát huy được tiềm năng to lớn của lực lượng người cao tuổi, vừa bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, mang tính nhân văn cao cả.

Với tinh thần đó, Thủ tướng đề nghị các vị đại biểu phát biểu thẳng thắn, thực chất, đi thẳng vào vấn đề, đề xuất, kiến nghị cụ thể.

* Theo Hội Người cao tuổi Việt Nam, trong bối cảnh già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược trên toàn cầu, đang diễn ra rất nhanh ở Việt Nam, thì “kinh tế bạc" là một bộ phận cấu thành nền kinh tế quốc gia, là xu hướng tất yếu, là sự cần thiết, là nhiệm vụ chính trị quan trọng của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội, trong đó người cao tuổi là chủ thể, khách thể, là trung tâm, là động lực phát triển. Thực hiện thành công phát triển “kinh tế bạc", sẽ góp phần quan trọng vào việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về mục tiêu tăng trưởng quốc gia lên mức 2 con số trong những năm tới.

Về thuật ngữ "kinh tế bạc": Già hóa dân số đang trở thành một trong những thách thức toàn cầu đang nổi lên, đồng thời cũng là động lực phát triển quan trọng của thế kỷ XXI. Kinh tế bạc (Silver Economy) được hiểu là hệ thống các hoạt động kinh tế, sản phẩm và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi. Đặc trưng của nền kinh tế bạc tập trung vào các cơ hội phát sinh từ quá trình già hóa về mặt thị trường đáp ứng nhu cầu của số lượng người cao tuổi ngày càng tăng. Do đó, kinh tế bạc là “một phần độc đáo” của nền kinh tế nói chung liên quan đến sản xuất, tiêu dùng và thương mại hàng hóa và dịch vụ liên quan đến người cao tuổi.

Từ nắm bắt lý luận qua nghiên cứu, hội thảo khoa học, kết hợp sự đúc rút kinh nghiệm thực tế trong nước và quốc tế, có thể bước đầu nhận thức: “Kinh tế bạc" là thuật ngữ mới, gắn với xu thế già hóa dân số trên thế giới, hàm ý là một loại hình phát triển kinh tế dựa vào cơ chế, chính sách của Nhà nước thích ứng với già hóa dân số, dựa vào nguồn lực xã hội hóa với mục đích kết nối doanh nghiệp, nhà hảo tâm, cộng đồng xã hội chung tay bảo vệ, chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi, người cao tuổi vừa là đối tượng hướng đến của "kinh tế bạc", đồng thời vừa là chủ thể làm nên “kinh tế bạc", góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam, hướng đến mục tiêu đạt 2 con số trong kỷ nguyên mới mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra rất nhanh ở Việt Nam, người cao tuổi được thụ hưởng chính sách ưu việt chế độ, nâng cao tuổi thọ trung bình, nâng cao chất lượng sống, cùng con cháu cống hiến, sống vui, sống khỏe, sống hạnh phúc.

Tuy nhiên, già hóa dân số cũng đặt ra nhiều khó khăn thách thức, trước hết là khả năng nguồn lực đáp ứng nhu cầu an sinh xã hội ngày càng nhiều, trong khi ngân sách quốc gia có hạn; sự thiếu hụt nguồn nhân lực lao động do đã hết thời kỳ “dân số vàng", quan niệm coi “người cao tuổi là gánh nặng” cho con cháu và xã hội; hệ thống y tế chưa đủ bao trùm khám chữa bệnh cho người cao tuổi; hệ thống cơ sở dưỡng lão còn tự phát, manh mún.

Để giải quyết căn bản, bền vững các vấn đề nêu trên, cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, từ tháo gỡ nút thắt thể chế, tới thay đổi nhận thức và chuyển đổi hành vi, với phương châm “chung tay chăm lo cho người cao tuổi được sống an lành, sống hạnh phúc".