Đặc điểm tự nhiên của cây chùm ngây

Chùm ngây là cây thân gỗ nhỏ, sinh trưởng nhanh, ưa sáng và chịu hạn khá tốt. Cây có thể phát triển cao 5 - 10m nếu để tự nhiên.

Thân mọc thẳng, vỏ màu xám, cành phân nhiều nhánh, tán khá thoáng. Cành non mềm, dễ cắt tỉa và có khả năng tái sinh chồi tốt.

Bộ rễ phát triển mạnh, có rễ củ lớn, giúp cây chịu khô hạn. Tuy nhiên, rễ dễ bị ảnh hưởng nếu đất ngập nước lâu ngày.

Lá kép 2 - 3 lần, gồm nhiều lá chét nhỏ hình bầu dục, màu xanh. Lá mọc tập trung ở các đầu cành và là bộ phận được thu hái chủ yếu để làm rau.

Hoa màu trắng hoặc trắng kem, có mùi thơm nhẹ, mọc thành chùm ở nách lá hoặc đầu cành.

Quả dạng nang dài, có 3 cạnh, khi non màu xanh, khi già chuyển nâu; bên trong chứa nhiều hạt.

Hạt màu nâu, có 3 cánh mỏng, dùng chủ yếu để nhân giống và có thể khai thác làm nguyên liệu.

Cây thích hợp với đất tơi xốp, giàu hữu cơ, thoát nước tốt. Đặc tính sinh trưởng nhanh, tái sinh chồi mạnh giúp chùm ngây phù hợp với phương thức trồng lấy lá và thu hái nhiều lứa.

Thời vụ

Ở miền Bắc nên tránh trồng vào thời điểm rét đậm, rét hại. Nếu trồng trong mùa khô, cần chủ động nguồn nước, nhất là trong giai đoạn cây con.

Chọn giống

Chùm ngây có thể nhân giống bằng hạt hoặc hom cành. Với sản xuất lấy lá, gieo hạt là phương pháp đơn giản, dễ áp dụng.

Nên chọn hạt từ cây mẹ khỏe, sinh trưởng tốt, không sâu bệnh, cho nhiều lá và năng suất ổn định. Trước khi gieo, có thể ngâm hạt trong nước ấm khoảng 10 - 12 giờ, sau đó để ráo.

Cây con đem trồng phải khỏe, lá xanh, bộ rễ phát triển tốt, không bị sâu bệnh. Nếu gieo trong bầu, có thể đưa cây ra trồng khi cây khoảng 5 - 6 tuần tuổi, cao từ 20 cm trở lên.

Chuẩn bị đất trồng

Chọn khu đất cao ráo, có khả năng thoát nước tốt. Làm đất tơi, sạch cỏ; đối với đất thấp cần lên luống cao khoảng 20 - 30 cm, có rãnh thoát nước.

Trước khi trồng, bón lót bằng phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ, kết hợp phân lân và kali theo điều kiện đất. Không sử dụng phân chuồng tươi vì có thể gây hại rễ và làm tăng nguy cơ mầm bệnh.

Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây chùm ngây

Trồng cây

Đối với chùm ngây trồng lấy lá, có thể trồng với khoảng cách khoảng 40cm giữa cây và 50 cm giữa hàng.

Nên trồng vào buổi chiều mát hoặc ngày có thời tiết dịu. Đào hốc vừa với bầu cây, đặt cây thẳng, lấp đất ngang mặt bầu và nén nhẹ. Sau khi trồng tưới nước ngay để cây nhanh bén rễ.

Nếu gieo trực tiếp, có thể gieo 2 - 3 hạt/hốc, sau khi cây mọc chọn cây khỏe giữ lại, tỉa bỏ cây yếu.

Tưới nước

Trong thời gian đầu cần giữ đất đủ ẩm để cây phát triển bộ rễ. Trời khô nóng phải tăng cường tưới, nhất là cây mới trồng.

Nên tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát. Khi cây đã bén rễ có thể giảm số lần tưới vì chùm ngây chịu hạn khá tốt. Tuy nhiên, phải tránh để nước đọng lâu quanh gốc.

Sau mưa lớn cần kiểm tra và khơi thông rãnh thoát nước. Đất úng kéo dài là một trong những nguyên nhân khiến cây chậm phát triển, thối rễ và chết.

Làm cỏ và vun gốc

Trong những tháng đầu cần làm cỏ định kỳ để hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng và nước. Xới đất nông, tránh làm tổn thương rễ.

Có thể dùng rơm rạ, cỏ khô hoặc vật liệu hữu cơ sạch phủ quanh gốc để giữ ẩm và hạn chế cỏ dại, nhưng không phủ sát thân cây.

Bón phân

Sau khi cây bén rễ cần bón thúc để cây phát triển thân, cành và lá. Với cây lấy lá, nên ưu tiên phân hữu cơ hoai mục hoặc phân hữu cơ vi sinh, kết hợp phân khoáng cân đối.

Sau mỗi đợt thu hái có thể bổ sung dinh dưỡng để cây nhanh phục hồi và bật chồi mới. Khi bón nên rải phân cách gốc một khoảng thích hợp, sau đó lấp đất và tưới nước.

Không bón phân quá sát gốc và không lạm dụng phân đạm. Với chùm ngây thu hoạch làm rau, cần tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng phân bón và bảo đảm thời gian cách ly khi có sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Bấm ngọn, tạo tán

Đây là kỹ thuật quan trọng đối với cây trồng lấy lá. Khi cây phát triển cao, tiến hành bấm ngọn để kích thích các chồi bên phát triển, tạo nhiều cành thấp và thuận tiện thu hái.

Nên giữ những cành khỏe, phân bố đều; tỉa bỏ cành sâu bệnh, cành yếu hoặc mọc quá dày. Không nên cắt quá sâu hoặc thu toàn bộ lá trong một lần vì cây cần giữ lại một phần lá để quang hợp và phục hồi.

Với cây trồng lấy quả, cần tạo tán thông thoáng nhưng không bấm ngọn quá mạnh, tránh ảnh hưởng đến cành mang hoa và quả.

Phòng trừ sâu bệnh cho cây chùm ngây

Thường xuyên kiểm tra lá, chồi non và gốc cây. Khi sâu bệnh mới xuất hiện ở mức nhẹ, nên ưu tiên bắt sâu, tỉa bỏ bộ phận bị bệnh, vệ sinh vườn và điều chỉnh lượng nước tưới.

Không để vườn quá rậm rạp, giữ rãnh thoát nước thông thoáng. Khi buộc phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chỉ dùng thuốc được phép sử dụng, đúng liều lượng và tuân thủ nghiêm thời gian cách ly, đặc biệt với vườn trồng lấy lá làm rau.

Thu hoạch

Đối với cây trồng lấy lá, có thể bắt đầu thu hái khoảng 2 tháng sau trồng, khi cây đạt chiều cao thích hợp. Lứa đầu không nên thu quá mạnh; cần giữ lại lá và chồi khỏe để cây tiếp tục sinh trưởng.

Sau mỗi lần thu hoạch, tiến hành làm cỏ, bổ sung dinh dưỡng và tỉa cành nếu cần để kích thích chồi mới. Khi thu nên dùng dao hoặc kéo sạch, cắt gọn, tránh làm dập thân.

Lá sau thu hoạch cần được đưa vào nơi mát, tránh phơi nắng lâu. Nếu trồng lấy hạt giống, để quả già trên cây đến khi vỏ chuyển nâu mới thu hái, phơi khô và bảo quản hạt ở nơi khô thoáng.

Lưu ý

• Không trồng ở nơi thường xuyên ngập úng.
• Trồng lấy lá có thể áp dụng khoảng cách 40 × 50 cm; trồng lấy quả cần khoảng cách thưa hơn để cây phát triển tán.
• Không sử dụng phân chuồng tươi.
• Không lạm dụng phân đạm, nhất là với cây thu hoạch làm rau.
• Cây lấy lá cần bấm ngọn, tạo tán và thu hái hợp lý để duy trì nhiều chồi mới.
• Sau mỗi lần thu hái cần chăm sóc, bổ sung dinh dưỡng để cây phục hồi.
• Bảo đảm nguồn nước tưới sạch; sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định.
• Trước khi mở rộng diện tích, nên trồng thử trên diện tích nhỏ, theo dõi khả năng sinh trưởng, năng suất và thị trường tiêu thụ.

Hướng dẫn kỹ thuật nuôi cá rô đồng thương phẩm

Hướng dẫn quy trình kỹ thuật sản xuất rau hữu cơ cho năng suất cao

Kỹ thuật trồng kim ngân hoa trên đất đồi