Tung lò mò - hương vị ẩm thực Chăm có gì đặc biệt?
Không chỉ là món ăn quen thuộc, tung lò mò còn lưu giữ những câu chuyện về đời sống, tập quán và ký ức của cộng đồng Chăm ở Tây Nam Bộ.
Từ gian bếp của người Chăm
Về những ngôi làng của đồng bào Chăm An Giang ven sông Hậu như Phủm Soài, Châu Giang, du khách sẽ cảm nhận cuộc sống bình dị với những ngôi nhà mang nét kiến trúc riêng. Trong không gian ấy, ẩm thực cũng góp phần tạo nên dấu ấn riêng của cộng đồng.
Nếu có dịp ngồi bên bếp than hồng, nghe tiếng mỡ nhỏ tí tách và hương thịt nướng lan tỏa trong không gian, người ta sẽ dễ hiểu vì sao tung lò mò trở thành món ăn ấn tượng trong ẩm thực của người Chăm Nam Bộ.
Tung lò mò là món lạp xưởng làm từ thịt bò. Người Chăm theo đạo Hồi, không ăn thịt heo, nên thịt bò là nguyên liệu quan trọng trong nhiều món ăn truyền thống. Để làm tung lò mò, thịt bò được lựa chọn kỹ, băm hoặc xay nhỏ rồi trộn với mỡ bò thái nhỏ như hạt lựu. Sự kết hợp này giúp món ăn khi chế biến có độ mềm, béo và thơm.
Nhưng điểm làm nên hương vị đặc trưng của tung lò mò nằm ở cách nêm gia vị và tạo vị chua nhẹ. Tùy từng gia đình, cách chế biến có thể khác nhau. Thịt được trộn với tỏi, tiêu, muối, đường và các thành phần tạo vị riêng; một số cách làm truyền thống còn sử dụng cơm nguội để hỗ trợ quá trình lên men tự nhiên.
Hỗn hợp thịt sau đó được nhồi vào phần ruột bò đã làm sạch, chia thành từng đoạn, buộc lại rồi phơi hoặc để lên men trong thời gian thích hợp. Đây là công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm, bởi thời gian lên men quyết định phần lớn hương vị của món ăn. Người làm lâu năm thường dựa vào cảm nhận để biết thịt đã đạt độ vừa phải hay chưa.
Đem tung lò mò nướng trên than hồng, mùi thịt bò quyện với mỡ, tỏi và tiêu lan tỏa. Những giọt mỡ rơi xuống than khiến lửa bùng lên, người nướng phải liên tục trở tay để món ăn chín đều. Khi lớp ngoài se vàng mà bên trong vẫn mềm, tung lò mò được cắt thành từng khoanh nhỏ.
Vị đậm đà của thịt bò, vị béo của mỡ, chút chua nhẹ từ quá trình lên men cùng hương thơm của gia vị tạo nên một món ăn vừa lạ vừa quen. Ăn kèm rau sống, rau thơm hoặc các món chua, vị béo được cân bằng, càng làm món ăn thêm hấp dẫn.
Một món ăn, một câu chuyện văn hóa
Tung lò mò không chỉ là món ăn truyền thống mà còn mang theo cả câu chuyện văn hóa của nhiều gia đình người Chăm trong bí quyết chế biến ẩm thực truyền thống.
Những người lớn tuổi thường nắm giữ kinh nghiệm từ cách chọn thịt, làm sạch nguyên liệu, pha gia vị đến cách nhồi và phơi. Người trẻ đứng bên cạnh quan sát, phụ giúp rồi dần tự tay thực hiện. Công thức vì thế không chỉ được truyền lại bằng lời hay ghi chép, mà bằng chính đôi tay thực hành và trải nghiệm qua nhiều thế hệ.
Bởi vậy, mỗi khoanh tung lò mò không chỉ mang hương vị của thịt bò và gia vị, mà còn chứa trong đó một phần ký ức gia đình, nếp sống cộng đồng.
Trong đời sống hiện đại, khi các loại thực phẩm chế biến công nghiệp ngày càng phong phú, những món ăn truyền thống như tung lò mò càng có ý nghĩa về bản sắc văn hóa. Từ gian bếp gia đình, món ăn đã dần được biết đến rộng rãi hơn, trở thành sản phẩm được du khách tìm mua, thưởng thức khi đến An Giang.
Tung lò mò vì thế không chỉ mang lại giá trị kinh tế cho người làm nghề mà còn có thể trở thành một cách để giới thiệu văn hóa Chăm đến với du khách. Qua một món ăn, người thưởng thức có thể hiểu thêm về tập quán ẩm thực, đời sống và những kinh nghiệm được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
