Người giữ lửa

U90 vẫn trọn vẹn tâm huyết giữ di sản văn hóa của đồng bào Tày

Mỹ Dung • 19/11/2026 15:43

Đều ở tuổi gần 90 tuổi, nhưng thời gian qua, hai nghệ nhân ở Bình Liêu (Quảng Ninh) vẫn miệt mài chế tác đàn tính và truyền dạy hát then cho lớp trẻ, góp phần đưa tiếng tính, câu then tiếp tục ngân vang trong đời sống đồng bào Tày.

Nghệ nhân Thành (đang ngồi) đồng hành cùng nghệ nhân Phú nhiều năm qua làm đàn tính
Nghệ nhân Hoàng Thiêm Thành (người ngồi) cùng nghệ nhân Lương Thiêm Phú nhiều năm qua đồng hành làm đàn tính để tiếng đàn luôn ngân vang

Giữ tiếng đàn tính luôn ngân vang

Dù đã hơn 87 tuổi, mắt không còn sáng, nhưng ngày ngày nghệ nhân Lương Thiêm Phú vẫn dành hầu hết thời gian miệt mài bên những thanh gỗ, bầu đàn, khéo léo từng đường cưa, nhát bào để làm nên những cây đàn tính đặc trưng của đồng bào Tày.

Sinh năm 1939, ông Phú lớn lên cùng những câu then của bà, của mẹ và tiếng đàn tính trong các nghi lễ truyền thống nên tình yêu với tiếng nhạc, với các loại nhạc cụ dân tộc đã thôi thúc ông tự tìm tòi, học cách chế tác và sử dụng các bản nhạc

Đồng hành với ông, còn có nghệ nhân Hoàng Thiêm Thành, sinh năm 1940. Hàng chục năm qua, hai cụ ông U90 này đã cùng gìn giữ nghề thủ công, làm ra những cây đàn phục vụ người yêu hát then ở Bình Liêu và các địa phương lân cận.

Ông Phú chia sẻ, để hoàn thiện một cây đàn tính, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn. Gỗ làm cần đàn được chọn kỹ, phơi đủ khô để tránh cong vênh. Bầu đàn phải tròn đều, được làm sạch, xử lý bằng nước vôi nhằm tăng độ cứng, hạn chế mối mọt. Từng đường cưa, nhát bào, họa tiết trang trí đều được thực hiện thủ công.

Công đoạn cuối cùng cũng là lúc người thợ hồi hộp nhất: Thử tiếng đàn.

Nghệ nhân Lương Thiêm Phú dành trọn tâm huyết cho việc chế tác đàn Tính
Nghệ nhân Lương Thiêm Phú luôn mong những cây đàn do mình chế tác tiếp tục ngân vang trong các buổi hát then của đồng bào Tày

"Sau khi làm xong thì phải đánh thử để kiểm tra âm thanh, xem tiếng đàn đã trong, vang và đạt độ chuẩn hay chưa. Nếu âm thanh chưa ưng ý thì tiếp tục điều chỉnh, đến khi tiếng đàn đạt yêu cầu mới hoàn thiện những công đoạn cuối cùng”, ông Phú chia sẻ thêm.

Trước đây, ông Phú có thể làm 2 cây đàn mỗi ngày. Nay tuổi cao, công việc chậm hơn nhưng ông và nghệ nhân Hoàng Thiêm Thành vẫn gắn bó với nghề, mong những cây đàn do mình chế tác tiếp tục ngân vang trong các buổi hát then của đồng bào.

Đưa câu then đến với thế hệ trẻ

Không chỉ được gìn giữ qua đôi tay những người thợ già, tiếng đàn tính, câu then còn được trao truyền trong các buổi sinh hoạt của Câu lạc bộ (CLB) hát then, đàn tính xã Bình Liêu. Người dành nhiều tâm huyết cho hoạt động này là bà Lý Thị Hoa - Chủ nhiệm CLB.

Nhiều năm qua, bà Hoa cùng các thành viên CLB sưu tầm, gìn giữ những bài then cổ như then cầu phúc, cầu mùa, các điệu múa then, múa chầu then. Bà đặc biệt quan tâm truyền dạy cho thanh thiếu nhi, giúp các em không chỉ biết hát, chơi đàn mà còn hiểu thêm về phong tục, văn hóa của đồng bào Tày.

“Thấy các cháu chịu khó học hát, học đàn, tôi vui lắm. Mong sao những câu then, tiếng đàn tính của ông bà để lại sẽ tiếp tục được các thế hệ sau gìn giữ, không bị mai một”, bà Hoa chia sẻ.

Bà Hoa chi tiết, tỉ mỉ hướng dẫn cho các thành viên nhỏ tuổi của câu lạc bộ
Bà Hoa tỉ mỉ hướng dẫn chi tiết cho các thành viên nhỏ tuổi của CLB

Thành lập năm 2018, với 54 thành viên, đến nay CLB hát then, đàn tính xã Bình Liêu đã phát triển lên hơn 200 người. Những buổi sinh hoạt cuối tuần trở thành nơi các thế hệ gặp gỡ, cùng luyện hát, chơi đàn và trao truyền kinh nghiệm.

Không chỉ sinh hoạt tại địa phương, các thành viên còn tham gia biểu diễn, giao lưu văn hóa, đưa tiếng tính, câu then đến với đông đảo công chúng và du khách.

Em La Thị Hoa, thành viên trẻ của CLB, cho biết ban đầu em tham gia vì yêu thích tiếng đàn tính và những làn điệu then. Sau thời gian được các nghệ nhân hướng dẫn, em đã biết hát một số làn điệu và chơi đàn tính.

Năm 2019, di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây cũng là động lực để cộng đồng quan tâm hơn đến việc gìn giữ di sản.

Theo ông Hoàng Huy Trọng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Bình Liêu, địa phương chú trọng nâng cao hiệu quả hoạt động của các CLB văn nghệ dân gian, tạo môi trường để người dân thực hành, trao truyền văn hóa truyền thống.

    U90 vẫn trọn vẹn tâm huyết giữ di sản văn hóa của đồng bào Tày
    • Mặc định