Bánh Aquat của đồng bào Pa Kô có hình sừng trâu, được gói bằng nếp than. (Ảnh: Phạm Tiến)Với đồng bào Pa Kô (nhóm địa phương thuộc dân tộc Tà Ôi) ở TP. Huế, việc gói bánh Aquat không vội vã. Họ chắt chiu từng nắm gạo nếp than, nắn nót từng tàu lá đót. Gói xong, bánh Aquat được buộc thành đôi như gửi gắm ước nguyện sum vầy, no đủ.
Bánh Aquat của đồng bào Pa Kô không chỉ là món ăn, mà còn là câu chuyện về văn hóa, về ký ức quê hương đậm đà bản sắc ở núi rừng Trường Sơn. Chiếc bánh nhỏ bé hình sừng trâu mộc mạc ấy còn là “sợi dây” nối quá khứ với hiện tại, nối bàn tay người già với bước chân con trẻ qua bao thế hệ.
Phụ nữ Pa Kô chọn nếp làm bánh. (Ảnh: Phạm Tiến)Từ hạt nếp than sẫm màu của nương rẫy, đến tàu lá đót đậm hương vị của núi rừng, mỗi công đoạn làm Aquat đều thấm đẫm nhịp sống núi rừng. Từ khâu chọn nếp, chọn lá… cho đến nấu bánh đều được đồng bào Pa Kô thực hiện tỷ mỉ.
Gói xong, bánh Aquat được ngâm trong 1 ngày. Sau đó, bánh được nấu bằng lửa củi đỏ hồng trong nhiều giờ. Để rồi khi bóc lớp lá ra, hương nếp quyện cùng mùi khói bếp lan tỏa khắp gian nhà.
Chị em phụ nữ Pa Kô thực hiện quy trình gói bánh Aquat. (Ảnh: Phạm Tiến)Từ bàn tay cần mẫn gói bánh aquat của người phụ nữ Pa Kô đến khoảnh khắc bánh chín mềm trong nồi nước sôi nghi ngút là cả câu chuyện dài về văn hóa, về ký ức đậm đà bản sắc quê hương nơi núi rừng Trường Sơn.
Để làm bánh Aquat, bắt buộc phải có nguyên liệu là gạo nếp than. Hạt nếp nhỏ, sẫm màu, khi nấu lên cho vị bùi và mùi thơm đặc trưng.
Một trong những công đoạn quan trọng là ngâm bánh. (Ảnh: Phạm Tiến)Việc gói bánh Aquat thường do người phụ nữ Pa Kô đảm nhận. Công đoạn này đòi hỏi phải khéo léo để bánh được định hình đẹp mắt. Lá được chọn để gói bánh Aquat là lá cây đót. Đây là loại cây tự nhiên, mọc thành từng vạt, lá dài, bản rộng, xanh thẫm. Lá cây đót là loại lá quen thuộc với đồng bào Pa Kô, Cơ Tu, được dùng gói Aquat từ nhiều đời.
Luộc bánh (Ảnh: Phạm Tiến)Sau khi gói xong, bánh Aquat được ngâm nước trong suốt 1 ngày. Việc ngâm nước sẽ giúp nếp than ngấm đều, ngấm đủ nước trong suốt quá trình luộc.
Bánh Aquat được luộc liên tục trong suốt thời gian dài. Người luộc bánh nhìn màu lá đót, khi lá đót chuyển sẫm là bánh đã chín mềm. Mỗi công đoạn đều dựa vào kinh nghiệm truyền lại qua nhiều thế hệ, ít khi cần đến đồng hồ hay công thức đo đếm chính xác.
Bánh Aquat đã chính, thơm lừng. (Ảnh: Bạch Châu)Khi nồi bánh Aquat được vớt xuống, mùi thơm lan khắp gian nhà. Bóc lớp lá đót từ đầu nhọn, chiếc bánh dần lộ ra với màu tím sẫm đặc trưng của nếp than. Aquat không cầu kỳ, nhưng chứa đựng trong chiếc bánh, là nhịp sống của núi rừng, là sự gắn bó của con người với thiên nhiên. Đó cũng là hành trình chạm vào chiều sâu văn hóa của đồng bào Pa Kô ở vùng cao TP. Huế.
