Một nghi thức trong Lễ cúng trưởng thành của người Ê-đê.Đối với người Ê-đê, từ khi sinh ra đến khi trưởng thành trở thành một chàng trai, thành người đàn ông biết gánh vác mọi công việc của buôn làng thì không thể bỏ qua Lễ cúng trưởng thành (tiếng Ê-đê gọi là Mpú Tuh-Kông).
Trên địa bàn tỉnh Phú Yên có trên 24 nghìn người Ê-đê sinh sống, tập trung chủ yếu ở hai huyện Sông Hinh và Sơn Hòa, trong đó đông nhất ở các xã Ea Bar, Ea Bá, Ea Lâm, Ea Bia, Ea Trol, Ea Ly, thị trấn Hai Riêng, huyện Sông Hinh; Krông Pa, Suối Trai, Ea Chà Rang, Cà Lúi huyện Sơn Hòa.
Trong phong tục, tập quán và tín ngưỡng truyền thống, người Ê-đê ở Phú Yên theo tín ngưỡng đa thần. Các nghi lễ vòng đời của người Ê-đê ở Phú Yên gồm có: Lễ cúng đặt tên, Lễ cúng thổi tai, Lễ cúng trưởng thành, Lễ hỏi chồng, Lễ bắt chồng, Lễ tiễn đưa, Lễ bỏ mả. Trong đó, Lễ cúng trưởng thành là một nghi lễ rất quan trọng trong đời người. Bởi nghi lễ này khẳng định người đàn ông Ê-đê đã trưởng thành, có thể gánh vác các công việc nặng nhọc của gia đình, của buôn làng.
Lễ cúng trưởng thành nói riêng cũng như các nghi lễ vòng đời của người Ê-đê thể hiện sự kết nối giữa gia đình và cộng đồng. Qua các nghi lễ này, các phong tục, tập quán xã hội được duy trì, các trang phục truyền thống được sử dụng một cách trân trọng, văn hóa cồng chiêng cũng được thực hành cùng với các điệu nhảy, điệu múa truyền thống, tạo nên giá trị văn hóa đặc sắc của người Ê-đê ở Phú Yên.
Theo phong tục truyền thống, người đàn ông Ê-đê dù ở độ tuổi nào nhưng chưa làm lễ trưởng thành thì vẫn chưa được công nhận là người lớn. Việc cúng này do cha, mẹ sắm sửa, chuẩn bị làm lễ. Nếu cha, mẹ không có điều kiện hoặc không còn, người thân trong gia đình có thể cúng thay.
Để bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng của người Ê-đê, UBND tỉnh Phú Yên giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng hồ sơ khoa học “Lễ cúng trưởng thành của người Ê-đê Phú Yên” và được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là vinh dự lớn đối với cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh nói chung và người Ê-đê nói riêng.
Ông Phan Đình Phùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên nhấn mạnh: Việc công nhận Lễ cúng trưởng thành của người Ê-đê là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự vinh danh xứng đáng. Để bảo tồn nét văn hóa đặc sắc này, tỉnh giao cho Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tiếp tục phối hợp với UBND các huyện Sông Hinh, Sơn Hòa tuyên truyền, vận đồng đồng bào dân tộc Ê-đê thực hiện việc bảo tồn và thực hành Lễ cúng trưởng thành, duy trì tổ chức nghi lễ này trong các gia đình. Đồng thời, khuyến khích việc truyền dạy cho đội ngũ kế cận thực hành di sản. Tỉnh cũng đề nghị cơ quan chuyên môn hướng dẫn các nghệ nhân lập hồ sơ đề nghị tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú”. Ngoài ra, tỉnh cũng vận động các nguồn lực xã hội hỗ trợ, tạo điều kiện tốt nhất cho các địa phương tổ chức các hoạt động văn hóa, phát huy tối đa nét văn hóa truyền thống của cộng đồng, góp phần giữ gìn những bản sắc văn hóa của dân tộc trong quá trình hội nhập và phát triển.
LÊ PHƯƠNG
