Bảo vệ không gian thông tin trước các chiến dịch chia rẽ: Những “mũi nhọn” công kích trong kỷ nguyên số (Bài 2)

Từ “Drama mạng” đến nguy cơ nhiễu loạn thông tin

Những ngày gần đây, vụ việc liên quan đến ông Trần Minh Thành (sinh năm 1987, khi tu học có pháp danh Nhuận Đạt) trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội. Hàng loạt Video Livestream, bài đăng và các đoạn trao đổi qua lại giữa những người liên quan được lan truyền với tốc độ chóng mặt.

Từ một câu chuyện cá nhân, sự việc nhanh chóng biến thành “cơn bão mạng”, kéo theo nhiều luồng thông tin trái chiều. Đáng chú ý, không ít nội dung được chia sẻ khi chưa được kiểm chứng đầy đủ; một số đoạn Video, phát ngôn còn bị cắt ghép hoặc diễn giải theo hướng gây tò mò, kích thích tranh luận.

Trong môi trường mạng xã hội, nơi cảm xúc thường lan nhanh hơn sự thật, nhiều người dùng đã vội vàng đưa ra phán xét, bình luận gay gắt hoặc suy đoán về đời sống cá nhân của những người trong cuộc. Khi đó, câu chuyện dễ bị đẩy xa khỏi bản chất ban đầu, nhường chỗ cho những yếu tố giật gân và “Drama”.

Đáng chú ý, nhiều Video và bài đăng vẫn gọi ông Thành là “sư thầy”, “nhà sư”, tạo cảm giác một tu sĩ Phật giáo vướng bê bối đời tư; thậm chí có tài khoản cho rằng ông vẫn đang hoạt động tôn giáo và giảng pháp.

Trong khi đó, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã chính thức khẳng định, ông Thành đã hoàn tục từ tháng 12/2025 và đăng ký kết hôn, không còn là tu sĩ Phật giáo.

Một nội dung khác gây tranh cãi, là thông tin liên quan đến nơi được gọi là “nông trại Hồ Vàng” (xã Mỹ Sơn, tỉnh Khánh Hòa), nơi ông Thành được cho là xây dựng để tu tập, giảng đạo. Từ đây, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều tranh luận về hiện tượng “tu tập tự phát”, “giả danh hoạt động tôn giáo”.

Theo lãnh đạo UBND xã Mỹ Sơn, trên địa bàn hiện chỉ có một ngôi chùa và một giáo xứ được Nhà nước công nhận là cơ sở sinh hoạt tôn giáo hợp pháp của người dân. Khu vực được gọi là “nông trại Hồ Vàng” thực chất là đất nông nghiệp, không phải là cơ sở tôn giáo được cấp phép hoạt động.

Từ một tranh chấp mang tính cá nhân, câu chuyện nhanh chóng bị đẩy ra khỏi phạm vi ban đầu khi lan truyền trên mạng xã hội. Các thông tin chưa kiểm chứng khiến dư luận không chỉ bàn về mâu thuẫn cá nhân, mà còn gắn nó với những vấn đề rộng hơn như tôn giáo, đạo đức và niềm tin xã hội.

Khi vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo trở thành "điểm nóng" trên mạng

Từ nhiều vụ việc gây tranh cãi thời gian qua có thể thấy, không gian mạng đang trở thành một “mặt trận” mới. Ở đó, niềm tin xã hội có thể được củng cố nhưng cũng dễ bị xói mòn bởi tin giả và những thông tin cắt ghép.

Trong đó, những vấn đề liên quan đến văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo đôi khi bị khai thác như một “điểm nóng”, khiến các tranh cãi bị đẩy lên cao và dễ tạo ra tâm lý chia rẽ trong xã hội.

Không chỉ giới quản lý, nhiều người hoạt động trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo cũng bày tỏ lo ngại trước tình trạng thông tin thiếu kiểm chứng lan tràn trên mạng.

Theo Nghệ nhân ưu tú Vũ Xuân Thắng - đại diện cho thủ nhang Đền Tiên La (xã Tiên La, tỉnh Hưng Yên) và thủ nhang Khu Lăng mộ và Điện thờ các vị vua triều Trần, xã Văn Hưng, tỉnh Hưng Yên, trên không gian mạng hiện phát tán rất nhiều thông tin chưa được kiểm định, không những ảnh hưởng đến các tổ chức tôn giáo mà ảnh hưởng trực tiếp đến tín ngưỡng nên phải có những chế tài để quản lý.

Đồng tình với ý kiến này, bà Phạm Thị Hoàng Oanh, Phó Giám đốc Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng (Phú Thọ) cho rằng, trên không gian mạng, thông tin có sức lan tỏa rất lớn, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng, xuyên tạc.

“Do đó, việc quy định nguyên tắc, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân cũng như các doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ Internet sẽ giúp minh bạch, chuẩn hóa các nội dung về tín ngưỡng, tôn giáo là cấp thiết”, bà Oanh đề nghị.

Tại hội nghị lấy ý kiến vào hồ sơ dự thảo Luật tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) cuối năm 2025, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hải Trung khẳng định, trong kỷ nguyên công nghệ thông tin hiện nay, việc xây dựng chính sách không thể tách rời các quy định về an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, quản lý dữ liệu.

“Các hoạt động tôn giáo trên không gian mạng cần được quản lý hiệu quả, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thuật toán, AI và “kịch bản” thao túng dư luận

Trên nhiều nền tảng, những nội dung gây phẫn nộ hoặc tranh cãi thường được thuật toán ưu tiên hiển thị vì tạo ra tương tác cao. Điều này khiến các câu chuyện tiêu cực lan nhanh hơn những thông tin chính xác, tạo ra cảm giác rằng tranh cãi đang “khắp nơi”, dù thực tế chỉ bắt nguồn từ một nhóm tài khoản nhỏ.

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) càng làm gia tăng nguy cơ thao túng thông tin trên không gian mạng. Chỉ trong thời gian ngắn, AI có thể tạo ra hàng loạt nội dung, hình ảnh hoặc Video giả mạo có vẻ “thuyết phục”, khiến các câu chuyện tranh cãi bị khuếch đại.

Theo các phân tích về an ninh thông tin, những câu chuyện này thường được xây dựng theo một “kịch bản”: Thổi phồng một sự kiện cục bộ - Cắt ghép phát ngôn hoặc hình ảnh, gán ghép thành câu chuyện mang tính hệ thống.

Không chỉ vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo về hiện tượng “bong bóng thông tin” trên mạng xã hội. Thuật toán nền tảng thường ưu tiên hiển thị nội dung mà người dùng thích, khiến họ chỉ tiếp cận một chiều với những quan điểm giống mình.

Trong cuốn sách “Weapons of Math Destruction” (tạm dịch: “Vũ khí hủy diệt của thuật toán”), Ts. Cathy O'Neil - nhà toán học, nhà khoa học dữ liệu người Mỹ, đã chỉ rõ thuật toán thường khai thác cảm xúc (sợ hãi, giận dữ) và ưu tiên tương tác hơn sự chính xác, dẫn đến việc lan truyền tin độc hại.

“Chúng được thiết kế để thu hút sự chú ý của bạn, giữ bạn kéo dài thời gian trên màn hình, và tối đa hóa doanh thu quảng cáo”, bà Cathy O'Neil nhấn mạnh.

Tại Việt Nam, theo đánh giá của cơ quan chức năng, bên cạnh những giá trị tích cực, không gian mạng cũng đang trở thành nơi tin giả, thông tin cắt ghép và các chiến dịch thao túng nhận thức. Đây đang trở thành một cuộc chiến trường kỳ, là nhiệm vụ không của riêng ai.

Theo ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh - Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng là nhiệm vụ chiến lược. Để làm được điều đó, chúng ta phải kiên trì thực hiện hai nhiệm vụ song hành và bổ trợ cho nhau, vừa “xây” để lan tỏa những giá trị đúng, đẹp, vừa “chống” để ngăn chặn, loại bỏ những nội dung xấu độc, vi phạm pháp luật.

Rõ ràng, trong bối cảnh thuật toán và AI có thể khuếch đại thông tin sai lệch với tốc độ chưa từng có, bảo vệ không gian mạng không còn là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý hay các nền tảng công nghệ. Khi tin giả có thể lan truyền chỉ trong vài phút và được thuật toán khuếch đại hàng triệu lần, bảo vệ sự thật trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ quản lý mà là “hệ miễn dịch” sống còn của xã hội số.

Bài cuối: Xây “hệ miễn dịch” thông tin cho xã hội số