Bảo vệ và khai thác hiệu quả “Viên ngọc xanh” của Tây Nguyên

Viên ngọc xanh của đại ngàn

Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng, là một vùng sinh thái rộng lớn nằm trên địa bàn hai tỉnh Gia Lai, Quảng Ngãi với diện tích hơn 400.000 ha, bao gồm vùng lõi là Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, vùng đệm và vùng chuyển tiếp rộng lớn bao quanh.

Không chỉ được ví như “viên ngọc xanh” của đại ngàn Tây Nguyên, Kon Hà Nừng còn là nơi lưu giữ hệ động thực vật phong phú, đa dạng; được xem là một trong những trọng điểm về đa dạng sinh học quan trọng bậc nhất tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Nơi đây hội tụ vẻ đẹp hoang sơ, kỳ vĩ và trong lành, đã làm say đắm biết bao du khách trong nước và quốc tế.

Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng sở hữu hơn 1.700 loài thực vật (trong đó có nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ thế giới), 87 loài thú, 326 loài chim và hàng trăm loài bò sát, lưỡng cư, cá cùng côn trùng quý hiếm tạo nên một “ngân hàng gen” đồ sộ giữa đại ngàn.

Đặc biệt, Kon Hà Nừng được mệnh danh là “thánh địa linh trưởng”, bởi sự hiện diện của chà vá chân xám - loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam và nằm trong nhóm 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới. 

Chính sự phong phú này, là nền tảng để Kon Hà Nừng được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, khẳng định vị thế đặc biệt của vùng đất trên bản đồ bảo tồn toàn cầu.

Ngoài ra, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng còn chứa đựng kho tàng di sản văn hóa phong phú và đặc sắc, với nhiều đặc trưng nổi bật về các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của cộng đồng các DTTS đang sinh sống, trong đó khoảng 70% là đồng bào Ba Na. Sự ưu đãi của thiên nhiên cùng nền văn hóa đặc sắc, đã khiến nơi đây trở thành một trong những vùng sinh quyển độc đáo của Việt Nam.

Giữ rừng như giữ “mạng sống” của mình

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai - Cơ quan Thường trực Ban Quản lý Khu Dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng, năm 2025, toàn khu vực đã tổ chức hơn 480 đợt tuyên truyền, giáo dục môi trường, thu hút trên 20.000 lượt người dân và học sinh tham gia.

 Hoạt động nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế cũng được mở rộng, khi Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng đón 19 đoàn quốc tế, với 67 lượt chuyên gia; triển khai nhiều dự án viện trợ có tổng kinh phí hàng chục tỷ đồng, góp phần nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ “viên ngọc xanh” của Tây Nguyên.

Đồng thời, các địa phương đã phối hợp với lực lượng chức năng, kiên quyết giữ vững “ranh giới sinh thái”, bảo vệ các giá trị cốt lõi của khu dự trữ. Gắn bảo tồn với phát triển sinh kế cho người dân vùng đệm là định hướng xuyên suốt của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng.

Ông Mã Văn Tình, Chủ tịch UBND xã Đăk Rong, cho hay: “Quản lý rừng phải bắt đầu từ cơ sở, gắn chặt với quản lý đất đai và dân cư. Xã định hướng phát triển du lịch theo cách không gây áp lực lên vùng lõi, mà tổ chức các hoạt động ngoài vùng nhạy cảm, kết nối cảnh quan thác nước với trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Đây cũng là cách để người dân tham gia làm du lịch, có thêm thu nhập, từ đó giảm phụ thuộc vào rừng”.

Không chỉ trông cậy vào lực lượng chuyên trách, mà người dân được nâng cao nhận thức, trao quyền và tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia trực tiếp. Sự phối hợp với nhà trường, chính quyền xã và các đoàn thể như: Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, cộng đồng… đã hình thành mạng lưới gắn kết bền chặt giữa “người giữ rừng chuyên nghiệp” và “người giữ rừng thầm lặng” trong mỗi thôn làng. 

Đại diện cộng đồng đã cam kết chung tay bảo vệ rừng, thể hiện quyết tâm “không săn bắt, không bẫy bắt thú rừng, không chặt phá rừng trái pháp luật”. Một cam kết đơn sơ như một lời thề của cộng đồng Ba Na tại đây.

Trưởng thôn Đinh Uýt, làng Tung Gút, xã Krong chia sẻ: “Từ xưa, dân làng Ba Na mình sống nhờ rừng. Nhờ cán bộ hướng dẫn, mình hiểu rừng là nguồn sống, phải giữ rừng giữ như mạng sống của mình vậy, cùng nhau gìn giữ cánh rừng linh thiêng và trù phú này. Hằng năm, chúng tôi cùng chính quyền địa phương tổ chức các hoạt động văn hóa, nghi lễ truyền thống, đánh chiêng, múa xoang… cùng du khách trải nghiệm, tạo điểm đến du lịch, nâng cao thu nhập cho dân làng”.

Ông Trương Thanh Hà, Quyền Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai, Phó Trưởng ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng, khẳng định: Khu Dự trữ sinh quyển được được tổ chức theo 3 phân vùng, gồm: Vùng lõi - vùng đệm - vùng chuyển tiếp, để thực hiện đồng thời 3 chức năng cốt lõi: Bảo tồn - phát triển bền vững - hỗ trợ nghiên cứu/giáo dục.

 Việc định hướng bảo tồn gắn với phát triển sinh kế bền vững tại Khu Dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng, không chỉ phù hợp với pháp luật Việt Nam và các khuyến nghị của UNESCO, đây còn là giải pháp căn cơ, lâu dài để giữ rừng, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân và giữ ổn định xã hội, góp phần phát triển bền vững tỉnh Gia Lai.