Dê là loài gia súc mang lại giá trị kinh tế cao, nhiều địa phương lựa chọn làm mô hình phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo có hiệu quả và bền vững. Các biện pháp phòng tránh bệnh cho dê
Để hạn chế dịch bệnh trên đàn dê, trước hết cần chú trọng đến điều kiện chuồng trại. Chuồng nuôi phải đảm bảo cao ráo, khô thoáng, có mái che mưa nắng và hệ thống thoát nước tốt. Việc vệ sinh chuồng trại cần thực hiện hàng ngày, kết hợp khử trùng định kỳ bằng vôi bột hoặc các loại thuốc sát khuẩn nhằm tiêu diệt mầm bệnh.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý là yếu tố quan trọng giúp tăng sức đề kháng cho dê. Thức ăn cần đảm bảo sạch, không nấm mốc, đa dạng nguồn như cỏ tươi, lá cây và bổ sung thức ăn tinh phù hợp. Nước uống phải sạch, thay thường xuyên. Tránh thay đổi khẩu phần ăn đột ngột vì dễ gây rối loạn tiêu hóa.
Công tác tiêm phòng cần được thực hiện đầy đủ và đúng lịch. Các loại vắc-xin phòng bệnh như tụ huyết trùng, lở mồm long móng, nhiệt thán hay phó thương hàn cần được tiêm theo hướng dẫn của cơ quan thú y. Đồng thời, người chăn nuôi cần tẩy giun sán định kỳ từ 3–6 tháng/lần.
Quản lý đàn cũng đóng vai trò quan trọng. Dê mới mua về cần cách ly theo dõi trước khi nhập đàn. Khi phát hiện dê có biểu hiện bất thường, cần cách ly và xử lý kịp thời để tránh lây lan.
Cách chữa một số bệnh thường gặp của dê:
Bệnh tụ huyết trùng
Nguyên nhân: Do vi khuẩn gây ra, thường bùng phát khi thời tiết thay đổi, chuồng trại ẩm thấp hoặc dê bị stress.
Cách chữa: Dùng kháng sinh theo chỉ định thú y (như penicillin, streptomycin), kết hợp hạ sốt, trợ sức. Đồng thời cách ly con bệnh và sát trùng chuồng trại.
Bệnh lở mồm long móng
Nguyên nhân: Do virus lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp, thức ăn, nước uống hoặc dụng cụ chăn nuôi.
Cách chữa: Hiện chưa có thuốc đặc trị, chủ yếu điều trị triệu chứng: vệ sinh vết loét bằng dung dịch sát trùng, cho ăn thức ăn mềm, bổ sung vitamin, điện giải để tăng sức đề kháng.
Bệnh thối móng
Nguyên nhân: Do vi trùng Spherophorus necrophorus truyền qua các vết thương ở chân. Nền đất ẩm ướt, nhiều chất hữu cơ là điều kiện thuận lợi cho vi trùng này phát triển. Do đó đàn dê chăn thả, di lại trên nền đất ẩm ướt thường bị bệnh này.
Cách chữa: Kết hợp bôi thuốc kháng sinh như tetran với ngâm chân trong hố ngâm có chứa dung dịch sulfat đồng 5% hay formalin 10% liên tục cho đến khi khỏi bệnh
Bệnh ký sinh trùng (giun sán)
Nguyên nhân: Dê ăn phải thức ăn, nước uống nhiễm trứng giun sán hoặc chăn thả ở khu vực ô nhiễm.
Cách chữa: Sử dụng thuốc tẩy giun chuyên dụng định kỳ; cải thiện vệ sinh môi trường và thay đổi bãi chăn thả.
Bệnh sán dây
Nguyên nhân: Moniezia expansa và Moniezia benedeni là 2 loại sán dây ký sinh ở ruột dê, có thể dài vài mét, thân nhiều đốt. Các đốt sán phía sau chứa đầy trứng và được thải ra ngoài theo phân. Túi trứng màu trắng, dài 1 đến 1,5cm. Ve, bét ăn phải trứng sán trong đất, trứng sán phát triển thành ấu trùng sán (Cysticercoids). Dê ăn phải ve, bét có ấu trùng sán. Sán dây không hút dinh dưỡng bằng mồm, mà hấp thụ qua biểu bì sán. Khoảng 50 con sán ký sinh có thể làm dê chết.
Cách chữa: Dùng Niclosamide, cho uống 50mg/kg thể trọng, có hiệu lực cao và rất an toàn.
Không chăn thả dê ở khu vực ẩm thấp, có ve, bét cư trú và định kỳ 6 tháng một lần tẩy sán bằng thuốc hiệu lực cao cho toàn đàn.
Bệnh tiêu chảy
Nguyên nhân: Do vi khuẩn, virus, thức ăn ôi thiu hoặc thay đổi khẩu phần đột ngột.
Cách chữa: Bù nước, điện giải; sử dụng thuốc kháng sinh hoặc men tiêu hóa theo hướng dẫn thú y; điều chỉnh lại khẩu phần ăn.
Hoặc: Cho dê ăn hoặc uống nước lá ổi, lá quả hồng xiêm, búp sim kết hợp cloramfenicon ngày 2-4 viên/con lớn.
Bệnh viêm phổi
Nguyên nhân: Do thời tiết lạnh, ẩm, chuồng trại kém thông thoáng hoặc gió lùa.
Cách chữa: Giữ ấm cho dê, dùng kháng sinh, thuốc hạ sốt và thuốc trợ sức theo chỉ định; cải thiện điều kiện chuồng trại.
Bệnh chướng bụng đầy hơi
Nguyên nhân: Do thức ăn thiu, mốc hoặc quá giàu đạm và thay đổi đột ngột.
Cách chữa: Lấy 1-2 củ tỏi giã nhỏ hòa vào 100ml rượu hoặc dấm cho dê uống và nhấc 2 chân trước lên để dê ở trạng thái đứng: xoa bóp vùng bụng liên tục nhiều lần cho dê ợ hơi, trung tiện được.
Bệnh viêm vú
Nguyên nhân: Do vệ sinh bầu vú không sạch, vắt sữa không đúng kỹ thuật gây viêm nhiễm làm bầu vú sưng đỏ, nóng, đau.
Cách chữa: Chườm vú nhiều lần bằng nước nóng có pha muối 5%. Sau đó đắp cao tan vào vú viêm.
Viêm kết mạc truyền nhiễm
Nguyên nhân: Do một số vi trùng như mycoplasma, chlamydia… lan truyền vào tuyến lệ do tiếp xúc với thú bệnh hoặc gián tiếp do ruồi, côn trùng… Kết mạc mắt bị xung huyết, chảy nhiều nước mắt, có nhiều ghèn nên hai mí mắt bị dính lại. Dê sợ ánh sáng. Nếu nặng dê có thể bị mù mắt.
Cách chữa: Dùng bông tẩm dung dịch sulfat kẽm 10% kết hợp với thuốc mỡ oxtetracycline với liệu trình 4 - 5 lần mỗi ngày. Nên tiêm thêm sinh tố A để giúp mắt chóng hồi phục.
Bệnh thiếu máu
Nguyên nhân: Do thiếu sắt, cô ban, nhiễm độc máu...
Cách chữa: Xét nghiệm ký sinh trùng và điều trị nếu bị cảm nhiễm, bổ sung muối khoáng, cô ban, sắt và tiêm B12...Thay đổi khẩu phần thức ăn và dinh dưỡng tốt hơn, phòng trị ký sinh trùng.
Việc nhận biết đúng nguyên nhân và áp dụng biện pháp điều trị kịp thời là yếu tố quan trọng trong kiểm soát dịch bệnh trên dê. Tuy nhiên, phòng bệnh vẫn là giải pháp lâu dài và hiệu quả nhất, giúp người chăn nuôi giảm chi phí, nâng cao năng suất và phát triển chăn nuôi bền vững.
