Xây dựng “hệ miễn dịch” thông tin xấu độc trên không gian mạng: Khi “con ma rừng” tin giả theo sóng 4G leo núi (Bài 1)

Những “vòi bạch tuộc” trên màn hình Smartphone

Chỉ cách đây chừng 5 năm, khái niệm “mạng xã hội” còn khá xa lạ với bà con các dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ ở những vùng núi cao như Bình Liêu, Ba Chẽ hay các xã biên giới Hải Sơn, Hoành Mô... Nhưng nay, hình ảnh những cụ già dân tộc diện trang phục truyền thống lướt TikTok, hay các thanh niên thôn bản ngồi bên bờ suối xem Facebook đã trở nên phổ biến. Hạ tầng viễn thông phát triển, sóng 4G phủ khắp các thung lũng đã mang thế giới về gần hơn với bà con.

Tuy nhiên, “con dao hai lưỡi” của công nghệ cũng lộ rõ. Do trình độ nhận thức còn chưa đồng đều, kỹ năng sàng lọc thông tin trên không gian mạng của đồng bào vùng cao còn nhiều hạn chế, họ vô tình trở thành mục tiêu của các đối tượng xấu. Tin giả không còn là những lời đồn thổi truyền miệng qua chén rượu ở chợ phiên, mà nay được “đóng gói” tinh vi dưới dạng các Video ngắn có nhạc nền kịch tính, hình ảnh cắt ghép đánh vào tâm lý tò mò, nhẹ dạ.

“Có hôm tôi xem trên Facebook một Video nói đất rừng sẽ bị thu hồi, cả thôn xôn xao. Tôi cũng sợ lắm, định đi hỏi hàng xóm xem có phải thật không. May trưởng thôn, Người có uy tín xuống giải thích rõ chúng tôi mới yên tâm, không hoang mang nữa”, bà Lý Thị Tình, người dân ở xã Lương Minh chia sẻ.

Tại một số xã vùng cao, không khó để bắt gặp cảnh bà con bàn tán về một đoạn Video trên YouTube nói về “phép thuật” chữa bách bệnh, hay những thông tin xuyên tạc về việc Nhà nước sắp thu hồi đất rừng để giao cho doanh nghiệp mà không bồi thường. Những “vòi bạch tuộc” tin giả này đang âm thầm tàn phá, gây xáo trộn tư tưởng, niềm tin của người dân vào chính quyền và các chính sách phát triển kinh tế, xã hội.

“Là Người có uy tín trong thôn, tôi đã từng phải đi từng nhà giải thích, hướng dẫn bà con cách phân biệt tin thật, tin giả, đặc biệt là thông tin trên mạng. Nhờ vậy mà nhiều lần xung đột, hoang mang đã được dập tắt ngay từ đầu”, anh Chiếng Văn Sang, Người có uy tín thôn Phú Hòa, xã Điền Xá cho biết.

Những hệ lụy hiện hữu

Hệ lụy của tin giả ở vùng cao thường đến nhanh và trực diện hơn ở miền xuôi. Đặc thù của bà con là tính cộng đồng cao, khi một tin đồn xuất hiện ở đầu thôn thì đến cuối thôn, ai ai cũng đã kịp nghe và tin theo.

Nguy hiểm nhất là các loại tin giả liên quan đến kinh tế và an ninh trật tự. Đã có không ít trường hợp thanh niên vùng cao vì tin vào những lời quảng cáo “việc nhẹ lương cao”, “thủ tục đơn giản” trên Facebook mà giấu gia đình vượt biên trái phép sang bên kia biên giới làm thuê, để rồi rơi vào cảnh bị cưỡng bức lao động, thậm chí là bị đánh đập, đòi tiền chuộc.

Bên cạnh đó, các thế lực thù địch cũng lợi dụng không gian mạng để truyền bá các tà đạo, đạo lạ, hoặc xuyên tạc chính sách dân tộc, tôn giáo. Những luồng tin độc hại này đánh vào tâm lý tự tôn dân tộc, chia rẽ khối đại đoàn kết, khiến công tác vận động quần chúng của cán bộ cơ sở gặp muôn vàn khó khăn.

Ông Triệu Quý Trình, Người có uy tín, Bí thư kiêm Trưởng thôn Nam Kim, xã Ba Chẽ chia sẻ câu chuyện về chính sách hỗ trợ của tỉnh Quảng Ninh nhân dịp 2/9. Theo đó, tỉnh tặng mỗi người dân 100.000 đồng như một món quà mừng Tết Độc lập. Nhưng trên địa bàn đã xuất hiện một số thông tin, thậm chí phản ánh trên cả Facebook, nói không phải ai cũng nhận được hoặc các các hộ khó khăn đáng ra nên được hỗ trợ nhiều hơn.

Nắm bắt tình hình, ông Triệu Quý Trình đã trực tiếp xuống giải thích cho bà con. Ông nhấn mạnh đây là một chính sách thiết thực, mọi người đều nhận được như nhau, thể hiện sự quan tâm chung của tỉnh. Đồng thời, ông cũng cho biết đối với các hộ khó khăn, Nhà nước và tỉnh sẽ tiếp tục nghiên cứu, xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp trong thời gian tới. Sau khi được phân tích rõ ràng, bà con đều hiểu và phấn khởi, trân trọng món quà tinh thần này.

Quảng Ninh vừa là vùng chiến lược về quốc phòng, vừa là điểm sáng chuyển đổi số, nhưng kiểm soát tin giả, thông tin chưa được kiểm chứng ở vùng cao vẫn là thách thức. Đặc biệt trong bối cảnh, địa hình chia cắt, rào cản ngôn ngữ và thói quen tin vào “người lạ trên mạng” tạo cơ hội cho tin giả lan tràn.

Khi “con ma rừng” mang tên tin giả vượt qua sóng viễn thông, niềm tin và bình yên của bản làng có thể bị lung lay. Vậy làm thế nào để xây dựng “hệ miễn dịch” thông tin?

Bài 2: “Lá chắn thép" từ những nhóm Zalo cộng đồng và sức mạnh của Người có uy tín