Chim kuk dẫn lối thần linh trong lễ mừng lúa mới của người Xơ Đăng
Khi những cánh đồng lúa bắt đầu chín vàng, người Xơ Đăng ở Quảng Ngãi lại dựng cây nêu, gắn chim kuk bằng gỗ để dẫn đường cho thần linh về dự lễ.
Giữa tiếng cồng chiêng rộn rã, dân làng thành kính tạ ơn trời đất, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống no ấm.
Dựng cây nêu kết nối với thần linh
Lễ mừng lúa mới thường được đồng bào Xơ Đăng tổ chức vào cuối tháng 10 dương lịch, khi lúa ngoài đồng đã chín và bà con bắt đầu gặt.
Trước lễ hội, già làng phân công các thanh niên trong làng cùng nhau lên rừng, tìm cây tre cao để làm cây nêu, tìm cây Hrỗng (theo tiếng Xơ Đăng) để làm bông lúa.
Già làng A Đêu, thôn Kon Hia, xã Đăk Tờ Kan, chia sẻ: Vỏ cây Hrỗng sẽ được những người có tay nghề dùng búa để tách ra khỏi phần lõi, làm cho vỏ cây tơi ra thành sợi rồi buộc lại, tô màu và treo lên cây nêu, tượng trưng cho bông lúa.
"Số lượng bông lúa càng nhiều, cây nêu càng cao thì càng thể hiện mùa màng bội thu", già A Đêu chia sẻ thêm.
Cùng với đó, các nghệ nhân sẽ đẽo những thanh gỗ thành con chim kuk (chim cu gáy), trang trí nhiều màu sắc để gắn lên cây nêu.
Biểu tượng chim kuk trên cây nêu mang ý nghĩa dẫn đường để thần linh biết tìm đến dự lễ cùng dân làng.
Theo già làng A Đêu, đối với đồng bào Xơ Đăng, cây nêu vươn thẳng, giống như con đường lên trời, chuyển lời cúng của chủ lễ, lời cúng của già làng, lời cầu xin của dân làng lên đấng thần linh.
Mong ước mùa mang bội thu
Trước ngày cả làng tổ chức Lễ mừng lúa mới, mỗi gia đình người Xơ Đăng sẽ nấu cơm tại nhà, đặt một bông lúa vào nồi cơm để thể hiện lòng biết ơn với thần linh.
Đúng 6 giờ sáng ngày diễn ra Lễ mừng lúa mới, tất cả dân làng cùng nhau tụ họp về nhà rông để làm lễ dựng cây nêu.
Giữa không gian nhà rông, lễ cúng diễn ra trang trọng với các nghi thức truyền thống.
Những hạt lúa đầu mùa vừa gặt về được chọn dâng lễ, cùng các sản vật quen thuộc do chính bà con làm ra như thịt gà, thịt heo, cơm lam...
Già làng và những Người có uy tín thực hiện nghi lễ, gửi gắm lời cảm tạ, cùng ước nguyện tốt đẹp cho gia đình, cộng đồng đến với thần linh.
Già làng A Đêu, thôn Kon Hia, xã Đăk Tờ Kan, chia sẻ: Lễ mừng lúa mới thường được tổ chức trong 2 ngày. Trong lễ cúng diễn ra tại nhà rông, già làng báo cáo với trời đất, thần linh về việc sản xuất nông nghiệp của bà con trong làng.
“Cầu xin trời đất và thần linh giúp cho vụ mùa sau được mưa thuận gió hòa, cây trồng không bị dịch bệnh, không bị thú rừng phá hoại để dân làng có cuộc sống ấm no”, già làng A Đêu chia sẻ thêm.
Gắn kết cộng đồng người Xơ Đăng
Sau khi hoàn thành phần lễ, dân làng sẽ tập trung tại nhà rông tham gia phần hội.
Mỗi gia đình sẽ mang đến một món ăn, ché rượu cần và cùng hòa mình trong tiếng cồng chiêng, điệu múa xoang truyền thống, tạo nên một không khí vui vẻ, thắm tình đoàn kết.
Ông A Ngùng, Bí thư Chi bộ thôn Kon Hia, xã Đăk Tờ Kan, cho biết: Lễ mừng lúa mới không chỉ là lễ hội quan trọng nhất của người Xơ Đăng, mà còn là dịp để bà con dân làng quây quần, tụ họp, cùng nhau thưởng thức những món ăn truyền thống, kể những câu chuyện lao động, sản xuất.
“Lễ hội cũng là dịp để tập trung sự đoàn kết của bà con trong làng và truyền đạt lại cho con cháu sau này cùng gìn giữ và phát triển nét văn hóa truyền thống đẹp của dân tộc mình”, ông A Ngùng cho biết thêm.
Người Xơ Đăng sinh sống tập trung ở các xã Ngọc Linh, Măng Ri, Tu Mơ Rông, Đăk Sao, Đăk Tờ Kan, Đăk Tô, Đăk Ui, Đăk Kôi, Ngọk Réo, Rờ Kơi và một số ít ở xã khác trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.
Người Xơ Đăng thường thực hiện các nghi lễ liên quan đến nông nghiệp một cách trang nghiêm và thành kính để tạ ơn thần linh. Trong đó, Lễ mừng lúa mới, Lễ bắc máng nước là hai nghi lễ quan trọng nhất.
