Lễ hội Chá Mùn trong đời sống người Thái

Tối 17/10, xã Yên Thắng tổ chức khai mạc Lễ hội Chá Mùn năm 2026 với chương trình nghệ thuật “Mường Đeng - Hành trình di sản”. Những màn hòa tấu trống, tiếng chiêng, điệu múa dân gian và nghi thức tái hiện lễ hội đã đưa người dân, du khách đến gần hơn với nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái đen.

Với người Thái đen ở Yên Thắng, Chá Mùn gắn với tín ngưỡng dân gian và tri thức chữa bệnh truyền thống.

Lễ hội gồm bốn bước chính: chuẩn bị, đón thần linh, thực hành nghi lễ và tiễn thần linh trở về Mường Trời.

Các thầy lang cùng những người am hiểu phong tục giữ vai trò quan trọng trong quá trình thực hành. Từ lời khấn, nhịp chiêng đến điệu hát, điệu múa, các nghi thức phản ánh quan niệm tín ngưỡng và vốn văn hóa dân gian được cộng đồng lưu giữ.

Ông Lò Viết Lâm, người được đồng bào địa phương gọi là người “giữ hồn” Lễ hội Chá Mùn, ở bản Ngàm Pốc, xã Yên Thắng chia sẻ: “Lễ hội Chá Mùn là nét văn hóa tín ngưỡng thiêng liêng của người Thái đen. Việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khiến chúng tôi rất tự hào. Tôi và các bậc cao niên sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động bà con gìn giữ và quảng bá lễ hội để nét đẹp này lan tỏa rộng rãi hơn”.

Kết nối di sản với du lịch cộng đồng

Bên cạnh phần lễ mang đậm màu sắc tín ngưỡng, phần hội với các trò chơi dân gian như ném còn, bắn nỏ, đi cà kheo và múa hát quanh cây bông tạo không gian giao lưu, trải nghiệm cho người dân và du khách.

Anh Dương Duy, đến từ phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa, cho biết: “Tôi chưa từng tham gia lễ hội Chá Mùn nên rất tò mò. Biết năm nay có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, tôi đến sớm để trải nghiệm cảnh quan và ẩm thực địa phương”.

Sự quan tâm của du khách mở thêm cơ hội để những nét văn hóa truyền thống của người Thái đen được biết đến rộng rãi hơn. Đây cũng là hướng để địa phương kết nối hoạt động lễ hội với trải nghiệm cảnh quan, ẩm thực và đời sống cộng đồng.

Ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng cho biết, địa phương định hướng gắn bảo tồn, phát huy giá trị Lễ hội Chá Mùn với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Qua đó, quảng bá nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái đen, thu hút du khách đến trải nghiệm, đồng thời tạo cơ hội để người dân giới thiệu sản phẩm địa phương, phát triển dịch vụ và nâng cao thu nhập.

Lễ hội Chá Mùn năm 2026 diễn ra đến hết ngày 18/10, với các hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật, thể thao, trò chơi dân gian, chợ phiên và trải nghiệm ruộng bậc thang.

Từ quá trình phục dựng đến khi được ghi danh di sản quốc gia, Chá Mùn đang có thêm điều kiện để tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Việc duy trì thực hành nghi lễ, phát huy vai trò của những người am hiểu phong tục và gắn bảo tồn với sinh kế sẽ góp phần để di sản tiếp tục được gìn giữ, phát huy giá trị ngay trong cộng đồng chủ thể.

Lạng Sơn lần đầu tổ chức Lễ hội Ánh sáng biên cương

Những điều đặc biệt ở Lễ hội Katê của người Chăm