Giữ nếp làng trong nhịp sống mới
Không chỉ là cầu nối đưa chủ trương, chính sách đến với các bản làng Cơ Tu, đội ngũ Người có uy tín ở vùng cao TP. Đà Nẵng còn là những người bền bỉ giữ lửa văn hóa truyền thống giữa nhịp sống mới.
Giữ rừng, giữ lời hát của bản làng Cơ Tu
Chiều muộn ở xã biên giới Hùng Sơn, gió từ đại ngàn Zi’liêng mang theo hơi lạnh đặc trưng của núi rừng. Dưới mái gươl làng Ganil, ông Hốih Nhiết say sưa kể chuyện bản làng, chuyện giữ rừng và gìn giữ những nét đẹp văn hóa của đồng bào Cơ Tu.
Ở tuổi 61, ông Hốih Nhiết là Người có uy tín được bà con trong làng kính trọng. Nhiều năm qua, ông luôn đi đầu trong việc vận động người dân bảo vệ rừng, giữ gìn môi trường sinh thái và chung tay bảo vệ cánh rừng pơ mu hàng nghìn năm tuổi.
Theo ông Nhiết, với người Cơ Tu, rừng không chỉ là nơi mưu sinh mà còn là không gian lưu giữ phong tục, tập quán và tâm hồn của dân tộc. Giữ được rừng cũng chính là giữ được nền tảng cuộc sống cho bản làng hôm nay và các thế hệ mai sau.
“Từ xưa, đồng bào mình sống nhờ rừng. Mất rừng thì bản làng cũng mất đi nhiều thứ”, ông Nhiết chậm rãi nói.
Không chỉ tích cực bảo vệ rừng, ông còn am hiểu tiếng cồng chiêng, điệu múa tâng tung da dá và đặc biệt gắn bó với nghệ thuật nói lý, hát lý, loại hình diễn xướng dân gian đặc sắc của đồng bào Cơ Tu.
Trong những dịp lễ hội, giữa tiếng chiêng ngân vang và những điệu múa rộn ràng bên mái gươl, ông lại cất lên những câu hát lý mộc mạc nhưng sâu lắng.
Có khi đó là lời tâm tình với bà con trong bản, lúc lại là những ước vọng về cuộc sống bình yên, no đủ hoặc lời nhắn nhủ con cháu phải biết yêu rừng, yêu quê hương và trân trọng cội nguồn.
“Nói lý, hát lý không có bài cố định. Mỗi hoàn cảnh, mình lại nghĩ lời để hát. Người nói lý giỏi phải hiểu phong tục, hiểu cuộc sống của dân làng thì lời nói, câu hát mới khiến người nghe thấm”, ông Nhiết chia sẻ.
Trong mỗi dịp sinh hoạt cộng đồng, họp thôn hay lễ hội, ông đều tranh thủ truyền dạy cho thế hệ trẻ tiếng chiêng, điệu múa và những lời hát của dân tộc mình. Với ông, văn hóa chỉ có thể được bảo tồn khi người trẻ hiểu, yêu thích và chủ động tiếp nối những giá trị mà cha ông để lại.
Điểm tựa của cộng đồng
Rời xã biên giới Hùng Sơn, chúng tôi đến thôn Prao, xã Đông Giang, nơi già làng Zơ Râm Vui vẫn ngày ngày miệt mài với công việc của một Người có uy tín trong cộng đồng.
Dù đã ngoài 70 tuổi, mái tóc bạc trắng, ông Vui vẫn đều đặn đến từng hộ dân để tuyên truyền, vận động bà con phát triển kinh tế, đồng thời hướng dẫn cách chăm sóc cây trồng, vật nuôi.
Mỗi khi địa phương cấp cây, con giống, ông không chỉ thông báo mà còn thường xuyên theo dõi, động viên người dân kiên trì làm ăn, tích lũy để từng bước vươn lên thoát nghèo.
“Tôi thường nói với bà con, có hai con bò rồi thì phải cố gắng nuôi thêm. Vài năm sau sẽ thành cả đàn. Muốn thoát nghèo thì phải chịu khó làm ăn và biết tích lũy”, ông Vui chia sẻ.
Không chỉ quan tâm đến phát triển sinh kế, ông Zơ Râm Vui còn thường xuyên nhắc nhở các gia đình tạo điều kiện cho con em đến trường, hạn chế tình trạng kết hôn sớm, góp phần nâng cao dân trí và chất lượng nguồn nhân lực tại vùng cao.
Theo ông, muốn thay đổi cuộc sống lâu dài, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, mỗi gia đình phải chủ động lao động, cho con cái học hành đầy đủ và từng bước loại bỏ những tập quán không còn phù hợp.
Cũng tại xã Đông Giang, già Arất Blúc ở thôn Tà Vạc được bà con tin tưởng như một “người hòa giải” của bản làng. Mỗi khi trong cộng đồng phát sinh mâu thuẫn, ông đều kiên nhẫn lắng nghe, phân tích thấu tình, đạt lý để các bên tự tìm được tiếng nói chung.
Với ông Blúc, điều quan trọng nhất trong công tác hòa giải không phải xác định ai thắng, ai thua, mà là giữ được tình làng nghĩa xóm và sự đoàn kết để cùng nhau xây dựng cuộc sống ổn định.
“Người trong làng sống với nhau lâu dài nên phải biết nhường nhịn, đoàn kết. Mình nói sao để bà con hiểu, cùng tháo gỡ khúc mắc, chứ không phải nói để phân định thắng thua”, già Blúc bộc bạch.
Bằng kinh nghiệm, uy tín và sự am hiểu phong tục, già Arất Blúc đã góp phần giải quyết nhiều mâu thuẫn ngay từ cơ sở, không để những bất đồng nhỏ kéo dài, ảnh hưởng đến tình cảm và sự đoàn kết trong cộng đồng.
Bên cạnh công tác hòa giải, ông còn tích cực vận động người dân hiến đất làm đường, tham gia xây dựng nông thôn mới, giữ gìn vệ sinh môi trường và bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu.
Theo ông Coor Le - Chủ tịch UBND xã Đông Giang, đội ngũ già làng, Người có uy tín luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống cộng đồng, nhất là tại các thôn, bản vùng đồng bào DTTS.
Bằng tiếng nói và sự gương mẫu của mình, họ đã góp phần tạo sự đồng thuận trong nhân dân, vận động bà con chấp hành chủ trương, chính sách, phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng nếp sống văn minh và bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống.
“Không chỉ là cầu nối đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với người dân, họ còn là những người truyền lửa, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và vun đắp khối đại đoàn kết tại các bản làng vùng cao”, ông Coor Le chia sẻ.
