“Hồi sinh” nghề truyền thống của đồng bào DTTS
Từ Nghị quyết số 08 của Tỉnh ủy, nhiều nghề truyền thống của đồng bào DTTS ở khu vực phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi đã được “hồi sinh” và mở ra hướng phát triển mới.
Xác định 9 nghề truyền thống cần bảo tồn
Khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi (tỉnh Kon Tum cũ), là nơi sinh sống của 43 dân tộc; trong đó, có 7 DTTS tại chỗ, gồm: Xơ Đăng, Ba Na, Gia Rai, Gié Triêng, Brâu, Rơ Măm, Hrê.
Cùng tạo nên bản sắc văn hóa đa dạng, những nghề truyền thống độc đáo được hình thành và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử.
Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế thị trường và quá trình hiện đại hóa, không ít nghề truyền thống dần bị thu hẹp không gian tồn tại, khi lớp trẻ ít mặn mà tiếp nối, sản phẩm khó cạnh tranh và đầu ra hạn chế.
Từ thực tiễn đó, ngày 16/2/2022, Tỉnh ủy Kon Tum (cũ) đã ban hành Nghị quyết số 08 về bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống của các DTTS tại chỗ đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
_watermarked.jpg)
Nghị quyết số 08 ra đời với mục tiêu bảo tồn 9 nghề truyền thống, gồm: Dệt thổ cẩm, đan lát, làm rượu cần, chế tác nhạc cụ, rèn, gốm, tạc tượng, đẽo thuyền độc mộc và làm nỏ.
Sau hơn 4 năm triển khai, Nghị quyết 08 không chỉ góp phần khôi phục nhiều nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, mà còn nâng cao ý thức người dân trong việc bảo tồn, gìn giữ những giá trị tốt đẹp của các nghề truyền thống.
"Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 13.846 người biết làm nghề truyền thống, tăng 1.676 người so với thời điểm trước khi thực hiện nghị quyết. Công tác bảo tồn, lưu giữ bí quyết nghề truyền thống được chú trọng đối với cả 9 nghề; trong đó, tập trung đẩy mạnh thương mại hóa đối với 4 nghề trọng điểm nhằm tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân".
Ông Rơ Châm Định - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Ngãi
Số hóa các giá trị văn hóa
Trong quá trình thực hiện Nghị quyết 08, các cơ quan, đơn vị đã đẩy mạnh điều tra, sưu tầm, số hóa các giá trị văn hóa liên quan đến nghề truyền thống.
Hiện nay, toàn tỉnh có 20 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Trong đó, có 3 di sản thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống là nghề dệt thủ công của dân tộc Ba Na, Gia Rai và Gié Triêng.
"Ngành chức năng đã sưu tầm, số hóa 335 mẫu hoa văn truyền thống của 7 DTTS; trong đó, có 140 mẫu hoa văn được dựng thành dữ liệu kỹ thuật số để lưu giữ lâu dài và phục vụ phát triển sản phẩm văn hóa. Nhiều truyền thuyết, điển tích gắn với nghề dệt, đan lát, làm rượu cần hay chế tác nhạc cụ truyền thống cũng được khảo sát, ghi chép và lưu giữ".
_watermarked.jpg)
Bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ tư liệu, mà còn phải tạo điều kiện để nghề tiếp tục được trao truyền trong cộng đồng.
Hơn 4 năm qua, toàn tỉnh Quảng Ngãi đã mở 24 lớp truyền dạy nghề truyền thống tại các thôn, làng; tổ chức 10 lớp dạy nghề dệt thủ công cho đồng bào Xơ Đăng, Gié Triêng, với khoảng 300 học viên tham gia.
Tạo sinh kế từ nghề truyền thống
Trong 9 nghề truyền thống được bảo tồn, tỉnh Quảng Ngãi xác định sẽ tập trung thương mại hóa 4 nghề có tiềm năng phát triển, gồm: Dệt thổ cẩm, đan lát, làm rượu cần và chế tác nhạc cụ truyền thống.
_watermarked.jpg)
Đến nay, toàn tỉnh Quảng Ngãi đã thành lập 10 tổ liên kết và 9 tổ hợp tác sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ của đồng bào DTTS.
Nhiều sản phẩm như túi thổ cẩm, khăn trải bàn, gùi mini, mô hình nhà rông, đàn tơ rưng thu nhỏ... được cải tiến mẫu mã, đáp ứng nhu cầu của khách du lịch và thị trường quà tặng.
"Hiện nay, cơ sở tổ chức truyền dạy nghề dệt cho các em thanh thiếu niên và sản xuất những sản phẩm thổ cẩm phù hợp với thị hiếu của du khách, như: Túi sách, ví, mũ, quần áo cách tân. Du khách đến đây, họ cảm thấy rất thích thú với các sản phẩm truyền thống. Đó là động lực để tôi và các nghệ nhân tiếp tục gìn giữ nghề".
Chị Y Thoai, chủ Cơ sở Dệt thổ cẩm Tây Nguyên, phường Kon Tum.
Tỉnh Quảng Ngãi cũng chú trọng xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Đến nay, có 2 sản phẩm rượu cần đạt chuẩn OCOP; các nhãn hiệu chứng nhận như “Dệt thổ cẩm Kon Tum”, “Rượu cần Măng Đen” được xây dựng và quảng bá rộng rãi trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội.
_watermarked.jpg)
Cùng với đó, nhiều địa phương đang định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm nghề truyền thống.
Du khách không chỉ tham quan mà còn được trực tiếp dệt thổ cẩm, đan lát, chế tác nhạc cụ hay thưởng thức rượu cần ngay tại bản làng.
Có thể khẳng định, sau hơn 4 năm triển khai, dấu ấn lớn nhất mà Nghị quyết 08 mang lại không chỉ nằm ở những con số hay mô hình cụ thể, mà chính ở sự thay đổi trong nhận thức của người dân và cộng đồng về vai trò của nghề truyền thống trong đời sống hiện đại.
