Nâng cao giá trị hạt gạo từ những cánh đồng “thuận thiên”

Khi người nông dân thay đổi nếp nghĩ, cách làm

Tỉnh An Giang (cũ) là một trong những vùng trồng lúa trọng điểm của vùng ĐBSCL, mỗi năm, địa phương này đạt sản lượng hơn 8 triệu tấn lúa. Đây chính là lợi thế khi An Giang sớm tham gia “Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao” (Đề án) gắn với tăng trưởng xanh của vùng ĐBSCL.

Sau khi hợp nhất hai tỉnh An Giang và Kiên Giang, quy mô và dư địa phát triển của ngành lúa gạo tỉnh An Giang mới càng được mở rộng. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, năm 2025, toàn tỉnh thực hiện 144.051ha lúa chất lượng cao theo Đề án. 

Theo định hướng đến năm 2030, diện tích tham gia Đề án của tỉnh An Giang sẽ đạt 352.198ha, tạo tiền đề hình thành vùng nguyên liệu tập trung, ổn định cả về sản lượng và chất lượng, đủ sức thu hút doanh nghiệp đầu tư, liên kết tiêu thụ lâu dài.

Ông Lý Quang Nghị, nông dân ấp Bình Chánh 3, xã Bình Mỹ, tỉnh An Giang cho biết: “3ha đất trước đây, tôi canh tác theo tập quán cũ nên năng suất không cao. Từ năm 2024, khi tham gia Đề án trồng lúa chất lượng cao, tôi nhận thấy, trên cùng diện tích, lúa chất lượng cao cho năng suất 8,25 tấn/ha, lợi nhuận cao hơn 11,28 triệu đồng/ha so với lúa trồng theo cách thông thường”.

Theo ông Nghị, hiệu quả đến từ việc thay đổi kỹ thuật sạ lúa theo cụm giúp lượng giống gieo sạ giảm mạnh từ 150 - 200 kg/ha xuống còn 65 - 80 kg/ha. Lúa sạ thưa, ít sâu bệnh, số lần phun thuốc và bón phân giảm, nhờ đó, giảm được chi phí.

Tương tự, ở xã Thạnh Mỹ Tây, xã Bình Mỹ, từ năm 2022, ông Hồng Vân Kỳ ở ấp Long Thành, đã dành 5 công đất để trồng lúa chất lượng cao.Thực tế từ cánh đồng của ông Kỳ cho thấy, năng suất ruộng mô hình cao hơn 0,4 tấn/ha, lợi nhuận tăng từ hơn 1,3 triệu đến gần 2,6 triệu đồng/ha. Từ năm 2023, toàn bộ 10ha ruộng lúa của gia đình ông Kỳ được chuyển sang canh tác theo hướng mới.

“Làm rồi mới thấy, không phải cứ bỏ nhiều công, nhiều tiền là lúa tốt. Quan trọng là làm đúng cách”, ông Kỳ chia sẻ.

Tái cơ cấu nông nghiệp từ tư duy “thuận thiên”

Ghi nhận nhiều hợp tác xã ở An Giang cũng đang tiên phong trong công cuộc chuyển đổi xanh. Tại Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Phú Thạnh, xã Chợ Vàm, mô hình canh tác lúa bền vững dựa trên nguyên tắc “1 phải, 6 giảm” đang được triển khai đồng bộ.

Ông Trần Văn Lô Ba, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX nông nghiệp Phú Thạnh, cho biết: 100% nông dân tham gia mô hình được chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, nắm vững quy trình canh tác lúa bền vững và có trách nhiệm.

“Nông dân giảm 20 - 30% phân bón vô cơ, tăng sử dụng phân hữu cơ; giảm 50% số lần phun thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ đó, chi phí đầu vào giảm rõ rệt, chất lượng hạt lúa được nâng lên”, ông Ba chia sẻ.

Đáng chú ý, mô hình này giúp giảm 3 lần lượng phát thải khí nhà kính, thu nhập cao hơn ruộng đối chứng khoảng hơn 1,9 triệu đồng/ha. Hiệu quả kinh tế đi cùng cải thiện môi trường đang tạo động lực để người nông dân gắn bó lâu dài với chuyển đổi xanh.

Còn tại HTX nông nghiệp Bào Trâm, xã Tây Yên - nơi có hơn 260ha sản xuất lúa - tôm theo hướng hữu cơ, thời gian qua, HTX áp dụng kỹ thuật “1 phải, 5 giảm”, hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Đặc biệt, lúa trồng sau vụ tôm ít sâu bệnh, nhờ tận dụng phù sa trên nền đất tôm nên chất lượng gạo vượt trội.

Theo UBND xã Tây Yên, năm 2025 xã có hơn 9.100ha lúa trên nền đất tôm, sản lượng đạt trên 53.100 tấn, trong đó 98% là lúa chất lượng cao.

Những thay đổi từ đồng ruộng đang góp phần làm nên thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, nông nghiệp “thuận thiên” không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là chiến lược để đảm bảo sinh kế, giảm phát thải và bảo tồn tài nguyên.

Theo chia sẻ của ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA): Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp chính là điểm sáng của nông nghiệp sinh thái vùng ĐBSCL và sẽ tiếp tục được triển khai mạnh mẽ từ năm 2026 trở đi, gắn với công nghệ số, AI, IoT và hệ thống đo đếm - báo cáo - thẩm tra (MRV).

Ở góc nhìn khoa học, TS. Trần Văn Thể, Phó Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp, cho rằng: Nông nghiệp sinh thái không chỉ giúp cải thiện thu nhập và sinh kế nông dân, mà còn nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, tạo ra sản phẩm xanh, sạch cho thị trường toàn cầu. 

"Muốn nhân rộng mô hình, cần hoàn thiện chính sách, thúc đẩy đầu tư công - tư, mở rộng tài chính xanh và đặc biệt là đặt người dân vào trung tâm của quá trình chuyển đổi" - TS. Trần Văn Thể nhận định.

Với kết quả ban đầu đã đạt được, những cánh đồng ở ĐBSCL đang cho thấy việc chuyển đổi nông nghiệp theo hướng “thuận thiên”, sinh thái không chỉ thể hiện trách nhiệm quốc tế, mà còn phản ánh quyết tâm của Việt Nam trong việc xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững.