Người Ê Đê gọi Yàng về ăn cơm mới
Sau mùa rẫy, lúa về đầy kho người Ê Đê vui mừng tổ chức Lễ ăn cơm mới. Đây là nghi lễ nông nghiệp truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa của cộng đồng.
Mâm cơm mới cảm tạ Yàng
Ngày 26/9, tại khuôn viên nhà dài thuộc Bảo tàng Đắk Lắk, Trung tâm Văn hóa - Du lịch Đắk Lắk tổ chức Biểu diễn Văn hóa Cồng chiêng phục vụ Nhân dân và du khách.
Điểm nhấn ấn tượng thu hút du khách là phần tái hiện Lễ ăn cơm mới của người Ê Đê (tiếng Ê Đê gọi là Hma Ngắt) do nhóm nghệ nhân xã Cuôr Đăng thực hiện.
Người Ê Đê Lễ thường tổ chức Lễ ăn cơm mới vào khoảng tháng 9 đến tháng 11 dương lịch, có khi kéo dài đến tháng Giêng âm lịch. Đây là dịp bày tỏ lòng biết ơn đối với các Yàng đã che chở, ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.
Ở buôn làng nghi lễ được tổ chức lần lượt tại từng gia đình trong buôn. Trước giờ hành lễ, chủ nhà cùng thầy cúng chuẩn bị mâm lễ ở trước hiên hoặc một vị trí trang trọng trong nhà dài.
Gà trống thiến được làm thịt, cơm nấu từ những hạt lúa mới, rượu cần được chuẩn bị đầy ché.
Trong không gian ấy, thầy cúng đại diện cho nữ chủ nhà và gia đình lấy rượu cần hòa cùng một tiết gà hoặc heo vào bát đồng. Hướng về bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc khấn lần gọi tên các vị thần mây, thần mưa, thần đất, thần núi, thần lúa và thần trông coi kho lúa.
Mùa rẫy đã khép lại, lúa đã về đầy bồ. Gia chủ dâng lên Yàng những hạt cơm đầu mùa, ché rượu ngon và lễ vật với mong muốn các vị thần chứng giám tấm lòng thành.
Người Ê Đê gửi gắm ước vọng mùa sau lúa tiếp tục sai bông, mẩy hạt; bắp đầy kho, lúa đầy bồ, gia đình không phải lo cái đói, cái nghèo.
Vui cùng tiếng chiêng ngày mùa
Một trong những nghi thức đặc sắc của Lễ ăn cơm mới là thầy cúng cùng chủ nhà cầm nhánh cây nhúng vào ché rượu cần rồi đi quanh ngôi nhà dài, vẩy rượu lên bếp lửa, cầu thang, kho lúa và dàn chiêng.
Mỗi giọt rượu gửi gắm lời cầu mong thần nhà, thần bếp lửa và thần cầu thang xua đi điều không may, giữ lại sự ấm cúng, no đủ. Cầu cho người già sống lâu, con trẻ khỏe mạnh, người đi rẫy vững chân, đi rừng không gặp trở ngại, gia đình thuận hòa, buôn làng đoàn kết.
Qua lời khấn, người Ê Đê mong tiếng chiêng luôn trong trẻo, ngân vang; bếp lửa không bao giờ tắt và nhà dài luôn đầy ắp tiếng cười.
Khi phần nghi lễ khép lại, chủ nhà mời thầy cúng, họ hàng và khách quý cùng ăn cơm mới, uống rượu cần.
Lễ ăn cơm mới hiện lên không chỉ là một nghi lễ nông nghiệp mà còn là cách người Ê Đê gìn giữ niềm tin, lòng biết ơn và khát vọng về một cuộc sống no đủ.
Trong tiếng chiêng mừng cơm mới, những giá trị văn hóa ấy tiếp tục được trao truyền, để một nghi lễ từ mùa rẫy xưa vẫn có thể ngân vang trong đời sống hôm nay.
Nối tiếp Lễ ăn cơm mới, du khách còn được thưởng thức nhiều loại hình diễn xướng dân gian của cộng đồng Ê Đê. Các tiết mục gồm hòa tấu chiêng Knăh, điệu múa vỗ tay K’do Păh K’ngan drông tuê, diễn tấu Čing Kok.
Bên cạnh đó, còn có nghi thức trao vòng đồng, mời rượu cần và các ca khúc về Tây Nguyên.
Hoạt động này tạo không gian để nghệ nhân thực hành, trình diễn văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, qua đó góp phần giới thiệu những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Ê Đê đến người dân, du khách.
