Nhọ nồi - Vị thuốc trong vườn nhà
Nhọ nồi còn có tên gọi khác: Cỏ mực, hạn liên thảo… có vị chua, ngọt, tính hàn. Đây là cây thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền, thường được dùng để thanh nhiệt, lương huyết, chỉ huyết, bổ can thận và hỗ trợ một số chứng bệnh thường gặp.
Nhận diện cây nhọ nồi
Nhọ nồi là cây thân thảo, mọc phổ biến ở ruộng, bờ mương, ven đường, vườn nhà và những nơi đất ẩm.
Cây cao khoảng 30 - 80 cm, thân mọc thẳng hoặc hơi bò, phân nhiều nhánh và có lông cứng. Lá mọc đối, hình mác, gần như không cuống, mép có răng cưa nhỏ; cả hai mặt lá đều phủ lông. Hoa nhỏ màu trắng, mọc thành cụm hình đầu ở đầu cành hoặc kẽ lá. Quả nhỏ, hình bầu dục, hơi dẹt.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là khi vò nát thân hoặc lá, cây tiết ra dịch màu đen như mực. Toàn cây có thể dùng làm thuốc, ở dạng tươi hoặc phơi, sấy khô.
Những cách dùng nhọ nồi hỗ trợ sức khỏe:
Hỗ trợ thanh nhiệt, cầm máu
Với các biểu hiện như chảy máu cam, táo bón, viêm mũi dị ứng, có thể tham khảo công thức gồm nhọ nồi 12g, đan bì 9g, sinh địa 12g, trắc bách diệp 12g, tri mẫu 9g, tiên hạc thảo 12g, hỏa ma nhân 12g, rễ cỏ tranh 15g và hoàng cầm 9g.
Các vị thuốc đem sắc lấy nước, dùng trong ngày.
Hỗ trợ người suy nhược, kiểm soát đường huyết
Công thức gồm nhọ nồi 10g, lư căn tươi 30g, ô mai 5 quả, mạch môn đông 10g, ngọc trúc 10g, nam sa sâm 10g và nữ trinh tử 10g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Cách dùng này được ghi nhận cho người thể trạng suy nhược, khô nóng. Với người mắc đái tháo đường, không nên xem đây là thuốc thay thế thuốc hạ đường huyết hoặc phác đồ điều trị đang sử dụng.
Hỗ trợ phụ nữ thời kỳ mãn kinh
Phụ nữ giai đoạn mãn kinh có biểu hiện mệt mỏi, đau đầu, ngủ không ngon có thể tham khảo bài thuốc gồm nhọ nồi 9g, hoàng cầm 9g, hồng hoa 9g, đương quy 9g, xuyên khung 6g, hoa cúc 9g, bạch thược 12g, sinh địa 12g, lá dâu 9g, ngưu tất 9g và nữ trinh tử 9g.
Sắc các vị thuốc, dùng một thang mỗi ngày.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Dùng 15g nhọ nồi khô hãm với nước nóng, uống trong ngày thay trà.
Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định nhọ nồi có tác dụng giảm béo. Kiểm soát khẩu phần ăn và tăng cường vận động vẫn là giải pháp chính để duy trì cân nặng hợp lý.
Hỗ trợ tiểu tiện khó, tiểu dắt
Dùng nhọ nồi 30g, xuyên khung 10g, tiểu kế 30g, thục địa 10g, đương quy 10g, bạch thược 15g, xích thược 15g và bồ hoàng 15g.
Sắc uống mỗi ngày một thang.
Lưu ý: Nếu tiểu buốt, tiểu dắt kéo dài hoặc có máu trong nước tiểu, cần đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị bằng thuốc nam.
Hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt
Dùng nhọ nồi 12g phối hợp với thanh hao 10g, nguyên sâm 10g, sinh địa 15g, bạch thược 10g và đan sâm 10g. Sắc lấy nước uống trong ngày.
Trường hợp rong kinh, rong huyết hoặc chảy máu âm đạo bất thường cần được thăm khám trước khi sử dụng.
Hỗ trợ sức khỏe tuyến tiền liệt
Dùng nhọ nồi 15g, câu kỷ tử 15g, thục địa 15g, ích trí nhân 10g, thỏ ty tử 12g, đảng sâm 15g, hoàng kỳ 15g, tỏa dương 10g, thổ phục linh 24g, vương bất lưu hành 10g, đương quy 6g và nữ trinh tử 12g.
Sắc uống mỗi ngày 1 thang. Do công thức có nhiều vị thuốc, không nên tự phối hợp và sử dụng kéo dài.
Hỗ trợ cầm máu trong xuất huyết tử cung
Dùng nhọ nồi 30g, bạch thược 15g, thục địa 15g, hoàng kỳ 60g, sinh địa 15g, kinh giới sao 10g, thăng ma 6g, phúc bồn tử 15g và nữ trinh tử 15g.
Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Xuất huyết tử cung bất thường có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, vì vậy cần xác định nguyên nhân trước khi sử dụng bất kỳ bài thuốc nào.
Hỗ trợ một số bệnh ngoài da
Nhọ nồi còn được sử dụng ngoài da. Có thể lấy khoảng 50g cây, rửa sạch, sắc lấy nước rồi cô đặc để bôi lên vùng da tổn thương.
Cách dùng này từng được áp dụng với một số trường hợp Eczema. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, không nên tự ý bôi lên vùng da rộng, vết thương hở hoặc vùng có dấu hiệu nhiễm trùng. Nếu tổn thương lan rộng hoặc kéo dài, cần đưa trẻ đi khám.
Hỗ trợ người bị gan nhiễm mỡ
Dùng nhọ nồi 30g, trạch tả 15g, đương quy 15g và nữ trinh tử 20g. Tùy trường hợp, có thể phối hợp thêm cát căn 30g, bồ công anh 15g, chỉ củ tử 15g; hoặc đại hoàng 6g và lá sen 15g.
Các vị sắc lấy nước uống trong ngày.
Lưu ý
Nhọ nồi là cây mọc phổ biến nhưng cần nhận diện đúng trước khi sử dụng. Nên chọn cây sạch, không thu hái ở ven đường, khu vực có nước thải, hóa chất hoặc thuốc bảo vệ thực vật.
Người thường lạnh bụng, đi ngoài phân lỏng nên thận trọng khi sử dụng. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc người có chuyên môn trước khi dùng.
Không nên tự ý sử dụng nhọ nồi để xử trí các triệu chứng như ho ra máu, tiểu ra máu, đi ngoài ra máu, rong huyết, vàng da hoặc đau bụng kéo dài. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý cần được thăm khám.
Các công thức trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa. Không tự tăng liều, dùng kéo dài hoặc phối hợp nhiều vị thuốc khi chưa được hướng dẫn./.
