Nơi những nếp nhà người Dao: Từ khung thêu đến con đường mới...
Từ khung thêu, nếp nhà đến những con đường mới, cộng đồng người Dao ở Quảng Ninh đang bền bỉ gìn giữ, phát huy bản sắc truyền thống, vun đắp khối đại đoàn kết và xây dựng cuộc sống đưa thôn bản vùng cao ngày càng đổi thay.
LỜI TÒA SOẠN:
Ở nơi địa đầu Tổ quốc - Quảng Ninh, giữa núi rừng trùng điệp và những bản làng nép mình bên triền núi, cộng đồng người Dao đang là một phần không thể tách rời trong bức tranh phát triển của vùng đất biên cương. Từ những điều bình dị trong cuộc sống, người Dao lựa chọn đồng hành của cộng đồng các dân tộc trong phát triển và gìn giữ bình yên.
Tuyến bài "Nơi những nếp nhà người Dao" đi từ chiều sâu văn hóa đến nhịp sống kinh tế, từ những bản làng xa xôi đến tuyến biên giới Tổ quốc, nhằm khắc họa hình ảnh một cộng đồng đang gìn giữ bản sắc văn hóa và chủ động hòa mình vào dòng chảy phát triển.
Nhịp thoi đưa kể câu chuyện cội nguồn
Buổi sáng mùa Hè ở xã Quảng La, những người phụ nữ Dao Thanh Y (nhóm địa phương thuộc dân tộc Dao) vẫn miệt mài bên khung thêu. Trên nền vải chàm đen, từng đường chỉ đỏ, vàng, trắng hiện lên tỉ mỉ như kể lại câu chuyện về cội nguồn dân tộc được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Với họ, bộ trang phục truyền thống không chỉ là trang phục trong lễ hội, mà còn là ký ức văn hóa được trao truyền từ mẹ sang con gái.
Ở thôn Tân Dân 1, hình ảnh bà Triệu Thị Tuyết bên khung thêu đã trở nên quen thuộc trong cộng đồng người Dao Thanh Phán (nhóm địa phương thuộc dân tộc Dao). Gần 40 năm gắn bó, bà không chỉ là người giữ nghề, mà còn được xem như người "giữ hồn” hoa văn truyền thống dân tộc.
Sinh ra trong gia đình có truyền thống thêu thổ cẩm, từ năm 12 tuổi, bà Tuyết đã được mẹ và bà nội cầm tay hướng dẫn từng mũi thêu đầu tiên. Những tấm vải rực rỡ sắc màu không chỉ là sản phẩm thủ công mà là kết tinh của ký ức văn hóa được gìn giữ qua từng thế hệ.
Dù cuộc sống còn nhiều vất vả, bà Tuyết vẫn kiên trì gắn bó với khung thêu mỗi ngày. Có những đêm khuya, khi cả gia đình đã yên giấc, bà vẫn lặng lẽ bên ánh đèn, tỉ mẩn từng đường kim, mũi chỉ. Với bà, giữ nghề thêu cũng chính là giữ lấy cội nguồn dân tộc.
Không chỉ giữ nghề, bà còn dành nhiều tâm huyết truyền dạy cho thế hệ trẻ. Tại Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Phán ở xã Quảng La, bà kiên nhẫn hướng dẫn từ cách cầm kim, lên mũi thêu đến phối màu và giải thích ý nghĩa từng hoa văn.
Những lớp học thu hút đông đảo phụ nữ và học sinh. Với nhiều em nhỏ, đây không chỉ là buổi học nghề, mà còn là hành trình đầu tiên để hiểu sâu hơn về bản sắc dân tộc mình qua từng đường kim, mũi chỉ.
Những đường kim ấy không chỉ gìn giữ hoa văn của người Dao, mà còn lặng lẽ nối dài những giá trị đã bền bỉ qua nhiều thế hệ. Trong đời sống hôm nay, tinh thần gìn giữ và sẻ chia ấy tiếp tục hiện diện trong cách người dân cùng nhau mở đường, hiến đất, bàn việc chung và xây dựng những thôn bản ngày một khởi sắc.
... đến những con đường mới
Nếu văn hóa là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại thì tinh thần đoàn kết, phát huy nội lực trên mỗi nếp nhà người Dao, chính là nền tảng giúp các thôn bản vùng cao đổi thay từng ngày.
Người Dao hiện là thành phần DTTS đông nhất tại Quảng Ninh, với hơn 73.000 người, chiếm 5,57% dân số toàn tỉnh và 45,3% dân số khu vực DTTS.
Tại nhiều địa phương như Ba Chẽ, Kỳ Thượng, Hoành Mô, hình ảnh người dân cùng nhau mở đường, hiến đất, xây dựng nông thôn mới đã trở nên quen thuộc.
Các cuộc họp thôn không chỉ bàn chuyện phát triển kinh tế, mà còn là nơi thống nhất những công việc chung của cộng đồng.
Anh Tằng Dảu Tình, Người có uy tín thôn Đồng Văn (xã Hoành Mô), chia sẻ, bà con các dân tộc nơi đây đã sống đoàn kết từ lâu. Khi có chủ trương mới, người dân cùng bàn bạc, cùng làm; những việc khó thì Người có uy tín đứng ra vận động để tạo sự đồng thuận.
Tinh thần ấy lan tỏa trong các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và giữ gìn an ninh trật tự. Nhiều người Dao đã trở thành hạt nhân tích cực ở cơ sở, là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến với người dân.
Từ trưởng thôn, bí thư chi bộ đến hội viên phụ nữ, đoàn viên thanh niên, mỗi người đều góp phần tạo nên sự đồng thuận trong cộng đồng. Chính sự đồng thuận ấy, là nền tảng để các địa phương vùng đồng bào DTTS phát triển ổn định.
Theo ông Khiếu Anh Tú, Chủ tịch UBND xã Kỳ Thượng, nhiều công trình dân sinh được triển khai thuận lợi nhờ sự đồng thuận của người dân. Có những tuyến đường thôn được mở rộng từ chính việc bà con cùng bàn bạc, hiến đất và góp công.
Tại xã Kỳ Thượng, nơi gần 98% dân số là đồng bào DTTS, chủ yếu là người Dao, tinh thần đoàn kết đang được chuyển hóa thành nguồn lực, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở.
Chia sẻ những nghiên cứu về văn hóa của đồng bào Dao, Ts. Trần Quốc Hùng (Học viện Dân tộc) nhấn mạnh, cộng đồng người Dao không chỉ giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn văn hóa truyền thống, mà còn biết khai thác tiềm năng để làm kinh tế hiệu quả.
Đây cũng chính là cách để người Dao tiếp tục giữ gìn sự đoàn kết trong cộng đồng, góp phần thúc đẩy kinh tế, giữ vững ổn định chính trị và trật tự xã hội ở địa phương.
Đón đọc kỳ 2:
Nơi những nếp nhà người Dao: Bản sắc văn hóa hòa nhịp với cuộc sống cộng đồng
