Thích ứng quản trị tín ngưỡng, tôn giáo trong kỷ nguyên số

Chuyển đổi số mở rộng không gian thực hành tín ngưỡng, tôn giáo

Không còn bị giới hạn bởi không gian và thời gian, ngày nay người dân có thể tham gia các hoạt động tôn giáo chỉ với một thiết bị kết nối internet. Những buổi lễ, bài giảng hay hoạt động cộng đồng được phát trực tiếp, thu hút hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn người theo dõi cùng lúc.

Trong Báo cáo số 3257/BC-BDTTG ngày 31/12/2025 tổng kết thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đánh giá, công nghệ số phát triển nhanh, mạnh mẽ đã tạo đột phá trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo. Các tôn giáo, tổ chức tôn giáo đã và đang sử dụng công nghệ thông tin và không gian mạng để truyền bá giáo lý, tổ chức hoạt động tôn giáo, kết nối với cộng đồng và tín đồ của mình.

Theo Bộ Dân tộc và Tôn giáo, với ưu thế vượt trội như lượng thông tin truyền tải lớn, lan toả nhanh, cách thức đa dạng, không gian mạng đã được các tổ chức, cá nhân tôn giáo khai thác, sử dụng để sinh hoạt tôn giáo “online” dưới hình thức diễn đàn, hội thảo online, nhóm kín…. Thông qua các ứng dụng: Website, Facebook Fanpage, Zalo, Telegram, Instagram, Lotus, Mocha, Gapo, TikTok, Zoom, Youtube… để truyền đạo cũng như thể hiện đức tin của mình.

Đặc biệt, khái niệm giáo sĩ người máy (robot clergy); các buổi thuyết pháp trực tiếp tự động có sử dụng phần mềm chuyển văn bản thành giọng nói; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trả lời giáo lý tôn giáo,... cũng dần trở nên quen thuộc với các tôn giáo và tín đồ. Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng đã tác động không nhỏ, tạo ra cả thời cơ và thách thức đối với công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay.

Trong kỷ nguyên công nghệ thông tin hiện nay, việc xây dựng chính sách không thể tách rời các quy định về an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, quản lý dữ liệu. Các hoạt động tôn giáo trên không gian mạng cần được quản lý hiệu quả, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số”.

Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hải Trung

Quản trị truyền thống gặp “bài toán số”

Sự phát triển nhanh chóng của môi trường số đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản trị tín ngưỡng, tôn giáo. Nếu trước đây, việc quản lý chủ yếu dựa trên địa bàn và tổ chức cụ thể, thì hiện một nội dung tín ngưỡng tôn giáo có thể lan truyền rộng khắp chỉ trong thời gian ngắn khiến việc kiểm soát, định hướng thông tin phức tạp hơn.

Theo Đại tá Vũ Thành Minh, Phó Cục trưởng Cục Dân vận (Bộ Quốc phòng), hiện nay xuất hiện nhiều vấn đề mới, gây khó khăn cho công tác quản lý khi hoạt động tôn giáo ngày càng đa dạng, mở rộng sang không gian mạng. Một số tổ chức tôn giáo sử dụng mạng xã hội, nền tảng xuyên biên giới để truyền đạo, vận động, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Ngoài ra, theo Đại tá Minh, một số “đạo lạ”, “tà đạo” núp bóng từ thiện, hỗ trợ sức khỏe, lợi dụng đời sống khó khăn của người dân để lôi kéo trái pháp luật. Hoạt động tôn giáo có yếu tố nước ngoài phát triển nhanh, tiềm ẩn nguy cơ can thiệp từ bên ngoài thông qua đào tạo, tài trợ, đưa giáo lý mới vào Việt Nam.

“Việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới đối với phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về tôn giáo, đặc biệt là quản lý trên không gian mạng”, Đại tá Minh cho biết.

Đây cũng là vấn đề được ông Vũ Hoài Bắc, Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) nhấn mạnh tại các hội nghị lấy ý kiến vào hồ sơ dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi). Theo ông Bắc, hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng tăng cường kết nối với cộng đồng tín đồ; trong đó có việc giảng dạy, truyền bá giáo lý trên không gian mạng.

“Hiện nhiều tổ chức tôn giáo đã ban hành quy tắc ứng xử, quy định về phát ngôn và truyền bá giáo lý trên mạng, song vẫn còn không ít vướng mắc như phát ngôn thiếu chuẩn mực, tuyên truyền sai lệch, lôi kéo tín đồ… Vì vậy, công tác quản lý nhà nước cần tiếp tục đánh giá toàn diện hoạt động tôn giáo trên không gian mạng để có giải pháp phù hợp trong thời gian tới”, ông Bắc nói.

Điều chỉnh để thích ứng với thực tiễn mới

Cách đây gần 10 năm, ngày 18/11/2016, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2018. Luật đã tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân tôn giáo trong việc thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.

Tuy nhiên, lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo đã và đang có những thay đổi mạnh mẽ, nhiều vấn đề mới về tín ngưỡng, tôn giáo phát sinh từ trước tới nay chưa xảy ra mà Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật chưa dự báo hết để có quy định điều chỉnh. Trước bối cảnh đó, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan, bộ, ngành, địa phương tổ chức tổng kết việc thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016, từ đó tham mưu, đề xuất cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật phù hợp với tình hình mới.

Theo Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hải Trung, việc xây dựng dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng và các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân; đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh sau gần 10 năm thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.

“Dự thảo luật cũng hướng tới mục tiêu tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương, đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo”, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung nhấn mạnh.

Dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) đã được Bộ Dân tộc và Tôn giáo xây dựng, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi, Ủy ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội cũng đã tiến hành thẩm tra sơ bộ ngày 16/3 vừa qua. Tiếp thu những ý kiến đóng góp vào dự án luật, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đang khẩn trương hoàn thiện để trình cấp có thẩm quyền cho ý kiến, trình Quốc hội khóa XVI thông qua tại kỳ họp thứ Nhất vào tháng 4 tới đây.