Sắp xếp thôn, tổ dân phố ở miền núi:Không chỉ là bài toán giảm đầu mối
Tinh gọn nhưng vẫn giữ được sự gắn kết cộng đồng, là yếu tố cần thiết trong quá trình sắp xếp thôn, tổ dân phố. Do đó, các địa phương đang xây dựng phương án phù hợp thực tiễn, bảo đảm sự đồng thuận của người dân.
Tạo đồng thuận từ cơ sở
Những ngày này, các địa phương trên cả nước đang khẩn trương rà soát, xây dựng phương án sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố (TDP). Mục tiêu không chỉ là tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực quản lý mà còn duy trì sự ổn định, đoàn kết và phát huy những giá trị văn hóa, xã hội đã được hình thành trong mỗi cộng đồng dân cư.
Tại Lạng Sơn, theo thống kê, toàn tỉnh Lạng Sơn hiện có 1.646 thôn, TDP; trong đó có 1.340 thôn chưa đủ 150 hộ; 97 TDP chưa đủ 300 hộ theo quy định. Đây là những đơn vị thuộc diện xem xét sắp xếp.
Tiêu chuẩn của thôn, TDP theo quy định tại Nghị định 185/2026/NĐ-CP:
- Ở TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh: Thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, TDP phải có từ 700 hộ gia đình trở lên
- Ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc: Thôn phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, TDP phải có từ 300 hộ trở lên;
- Ở vùng Đồng bằng sông Hồng: Thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, TDP phải có từ 550 hộ gia đình trở lên;
- Ở vùng Bắc Trung bộ: Thôn phải có từ 350 hộ gia đình trở lên, TDP phải có từ 450 hộ gia đình trở lên;
- Ở vùng Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên: Thôn phải có từ 300 hộ gia đình trở lên, TDP phải có từ 450 hộ gia đình trở lên;
- Ở vùng Đông Nam bộ: Thôn phải có từ 400 hộ trở lên, TDP phải có từ 550 hộ trở lên;
- Ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Thôn phải có từ 400 hộ trở lên, TDP phải có từ 550 hộ trở lên.
Ông Nông Anh Đức - Chủ tịch UBND xã Quốc Việt, cho biết: Để tạo sự đồng thuận, các địa phương không chỉ đẩy mạnh tuyên truyền, mà còn chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân thông qua các hội nghị đối thoại, các cuộc họp thôn và đội ngũ cộng tác viên dư luận xã hội.
Từ đó, có phương án sắp xếp được xây dựng trên cơ sở phù hợp với điều kiện địa lý, quy mô dân cư và đặc điểm cộng đồng của từng địa bàn.
Là xã biên giới vùng III, Quốc Việt hiện có 17 thôn với 1.343 hộ dân, 5.838 nhân khẩu.
Do 17/17 thôn đều chưa đạt tiêu chuẩn về số hộ dân nên xã dự kiến sắp xếp 14 thôn để hình thành 5 thôn mới: Đồng thời đề xuất giữ nguyên 3 thôn đặc thù.
Ông Nông Anh Đức cho biết: Các thôn đề xuất không sắp xếp là những thôn biên giới có địa bàn rộng, dân cư thưa thớt. Nếu chỉ căn cứ vào tiêu chí dân số để sáp nhập, sẽ gây khó khăn cho công tác quản lý cũng như sinh hoạt cộng đồng của người dân.
Linh hoạt để giữ sự gắn kết cộng đồng
Thực tiễn tại các địa phương miền núi, vùng cao, biên giới cho thấy, việc sắp xếp thôn, bản không chỉ là bài toán về quy mô dân số. Bên cạnh các tiêu chí về dân số, diện tích tự nhiên, nhiều địa phương còn đặc biệt chú trọng đến yếu tố lịch sử hình thành, bản sắc văn hóa, phong tục tập quán và những mối liên kết đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.
Tại xã Quài Tở (Điện Biên), cuối tháng 5 vừa qua, địa phương đã tổ chức hội nghị lấy ý kiến về phương án sắp xếp các bản, với sự tham gia của bí thư chi bộ, trưởng bản và những người am hiểu địa bàn. Đây được xem là bước quan trọng trước khi hoàn thiện phương án trình cấp có thẩm quyền xem xét.
"Đến nay, xã đã hoàn thành rà soát các tiêu chí và tổ chức lấy ý kiến người dân. Phần lớn người dân đều đồng thuận với chủ trương; cũng như phương án sắp xếp của địa phương", ông Nhữ Duy Đông - Chủ tịch UBND xã Quài Tở, cho biết.
Theo phương án dự kiến, xã Quài Tở sẽ sắp xếp 21 bản thành 9 bản mới, đồng thời giữ nguyên 10 bản. Việc giữ nguyên một số bản xuất phát từ đặc thù địa hình, khoảng cách đi lại, cũng như sự khác biệt về phong tục tập quán và bản sắc văn hóa giữa các dân tộc.
Đơn cử như bản Thẩm Nặm của xã Quài Tở chỉ có 21 hộ dân, nhưng vẫn được địa phương này đề xuất không sắp xếp với các bản khác.
Theo ông Nhữ Duy Đông, nguyên nhân là do địa bàn thôn rộng, 100% hộ dân là đồng bào Mông. Việc giữ nguyên hiện trạng được đánh giá là phù hợp hơn để bảo đảm sự ổn định trong đời sống và sinh hoạt cộng đồng.
Theo kế hoạch, việc sắp xếp thôn, TDP sẽ hoàn thành trong tháng 6. Cùng với quá trình sắp xếp, các địa phương cũng đang rà soát, bố trí đội ngũ cán bộ ở cơ sở theo hướng phát huy năng lực, uy tín của những người có kinh nghiệm; đồng thời tạo điều kiện cho cán bộ trẻ có trình độ công nghệ thông tin tham gia, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, từ tuyên truyền, lấy ý kiến Nhân dân đến xây dựng phương án thực hiện, các địa phương kỳ vọng việc sắp xếp thôn, TDP nhận được sự đồng thuận cao, góp phần tinh gọn bộ máy nhưng vẫn giữ được sự ổn định, đoàn kết và gắn kết cộng đồng ở cơ sở.
