Tháo gỡ điểm nghẽn trong chính sách hỗ trợ trẻ em vùng khó khăn

Tiêu chí còn “vênh” với thực tế

Ngày 12/3/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 66/2025/NĐ-CP, quy định chính sách hỗ trợ đối với trẻ em nhà trẻ, học sinh, học viên tại vùng đồng bào DTTS và miền núi, khu vực đặc biệt khó khăn, bãi ngang, ven biển và hải đảo. Điểm mới đáng chú ý, là chính sách đã mở rộng diện bao phủ tới nhóm trẻ em nhà trẻ bán trú (từ 3 tháng tuổi đến dưới 3 tuổi) - đối tượng trước đây chưa được thụ hưởng các chính sách hỗ trợ học tập.

Việc bổ sung này góp phần hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh trong giáo dục, bảo đảm tính liên thông giữa các cấp học, đồng thời tạo điều kiện để trẻ em vùng khó được chăm sóc, nuôi dưỡng và tiếp cận giáo dục sớm.

Tuy nhiên, sau thời gian triển khai, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, chính sách vẫn còn những “độ vênh” nhất định. Các tiêu chí, điều kiện thụ hưởng dù được xây dựng chặt chẽ nhưng trong không ít trường hợp lại chưa phù hợp với điều kiện thực tế.

Tại nhiều vùng khó khăn, tiêu chí khoảng cách đã thu hẹp đáng kể số học sinh được thụ hưởng; không ít em đường đến trường còn trở ngại nhưng vẫn không đạt ngưỡng quy định. Cùng với đó, mức hỗ trợ tiền ăn còn thấp so với thực tế, nhất là ở miền núi, trong khi việc giải ngân, quyết toán chậm gây áp lực cho các trường trong việc duy trì bữa ăn cho học sinh.

Tại Trường Tiểu học và THCS xã Xốp, tỉnh Quảng Ngãi, năm học 2025 - 2026, nhà trường chỉ còn 75/388 học sinh được thụ hưởng chính sách, giảm mạnh so với 218 em của năm học trước. Nguyên nhân chủ yếu do việc rà soát, áp dụng tiêu chí khoảng cách theo quy định mới.

Theo Quyết định 29/2025/QĐ-UBND của UBND tỉnh Quảng Ngãi, triển khai Nghị định 66/2025/NĐ-CP, học sinh chỉ được xem xét hỗ trợ khi vừa bảo đảm khoảng cách tối thiểu (0,3 km với tiểu học, 1 km với THCS, 1,5 km với THPT) vừa phải đi qua địa hình cách trở như sông, suối, đèo núi. Tuy nhiên, thực tế có nhiều trường hợp nhà ở xa trường nhưng không phải vượt địa hình khó khăn nên không còn thuộc diện thụ hưởng.

“Nhiều em nhà cách trường đủ xa, nhưng đường đi không phải qua sông, suối hay đồi núi nên không còn thuộc diện hỗ trợ. Đặc biệt, ở cấp THCS hiện không còn học sinh nào được hưởng chính sách,” ông Trần Ngọc Mạnh,  Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS xã Xốp cho biết.

Sự thay đổi này kéo theo không ít khó khăn trong tổ chức dạy và học. “Trước đây, các em được hỗ trợ ăn bán trú nên có thể học 2 buổi/ngày, tham gia phụ đạo đầy đủ. Nay không còn chế độ này, các em phải về nhà buổi trưa. Thời gian từ lúc tan học đến giờ học chiều khá ngắn, nhiều em không kịp quay lại lớp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ chuyên cần và chất lượng học tập, nhất là với học sinh cuối cấp đang trong giai đoạn ôn thi chuyển cấp", ông Trần Ngọc Mạnh cho biết thêm.

Cũng theo ông Trần Ngọc Mạnh, hiện nhà trường chưa có đủ điều kiện cơ sở vật chất để tổ chức cho học sinh ăn, nghỉ trưa tại trường. Từ thực tế đó, nhà trường kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét điều chỉnh tiêu chí theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù địa hình từng địa phương, qua đó tạo thuận lợi trong việc duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng dạy học.

Còn tại tỉnh Nghệ An, học sinh bán trú vùng cao thường sinh hoạt như nội trú cả tuần. Mức hỗ trợ tiền ăn vì thế phải chia cho nhiều bữa mỗi ngày, trong bối cảnh giá cả tăng cao, khiến việc cân đối dinh dưỡng cho học sinh trở nên khó khăn hơn trước khá nhiều.

Không chỉ thiếu kinh phí, các trường còn gặp áp lực dòng tiền khi khoản hỗ trợ được quyết toán cuối năm. Để duy trì bữa ăn, nhiều nơi buộc phải tạm ứng hoặc xoay xở từ các nguồn khác.

Cần điều chỉnh để chính sách phát huy hiệu quả

Thực tế triển khai cho thấy, các tiêu chí “cứng” về khoảng cách, thủ tục và điều kiện cơ sở vật chất đang trở thành "điểm nghẽn". Trong bối cảnh đó, việc rà soát, hoàn thiện chính sách là cần thiết nhằm bảo đảm hiệu quả thụ hưởng. Nhiều địa phương đã chủ động triển khai các giải pháp tạm thời, song về lâu dài vẫn cần sự điều chỉnh phù hợp với thực tế triển khai.

Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo nghị định mới về chính sách đối với học sinh nội trú, trong đó đề xuất nâng mức hỗ trợ lên 1,17 triệu đồng/tháng kèm 15kg gạo. Đây được xem là tín hiệu tích cực, giúp các nhà trường có thêm điều kiện chủ động trong việc tổ chức bữa ăn, bảo đảm dinh dưỡng và duy trì việc học cho học sinh vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Chia sẻ về nội dung này, thầy Nguyễn Tiến Thành, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Pa Tần, tỉnh Lai Châu cho rằng, với mức hỗ trợ dự kiến, nhà trường có thể đảm bảo một bữa ăn trưa cơ bản, đủ năng lượng để học sinh tiếp tục học tập trong buổi chiều.

Ở góc nhìn khác, cô Phùng Thị Biên - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng nhận định, mức hỗ trợ trong dự thảo đã có sự điều chỉnh theo hướng tích cực, cao hơn so với quy định hiện hành đang áp dụng theo Nghị định 66/2025/NĐ-CP ngày 12/3/2025. Theo dự thảo, chính sách này sẽ góp phần đáp ứng tốt hơn các nhu cầu thiết yếu trong sinh hoạt và học tập của học sinh.

Có thể thấy, những đề xuất điều chỉnh đang đi theo hướng sát thực tiễn hơn. Khi chính sách được hoàn thiện trên cơ sở lắng nghe ý kiến từ các địa phương, hiệu quả hỗ trợ không chỉ dừng ở việc đúng đối tượng, mà còn tiến tới đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập, sinh hoạt của học sinh vùng khó khăn.