Bộ trưởng Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang trình bày tờ trình trước Quốc hộiLuật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy dân chủ, tiếp tục bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam, nâng cao tính công khai, minh bạch, tăng cường ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
Đồng thời, việc ban hành luật sửa đổi nhằm giải quyết những bất cập, hạn chế trong thực tiễn tổ chức thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, phù hợp với mô hình tổ chức và hoạt động của các cơ quan sau sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu xây dựng Chính phủ số, xã hội số, tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.
Dự thảo luật sửa đổi gồm 9 chương với tổng số 61 điều (giảm 7 điều so với Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016).
Để phù hợp với tổ chức bộ máy đã và đang được sắp xếp, tổ chức lại, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, cải tiến phương thức quản lý điều hành gắn với mô hình tổ chức chính quyền 3 cấp, nâng cao tính ổn định, khả năng dự báo của luật, dự thảo luật dự kiến sửa đổi, hoàn thiện các quy định tại 45 điều.
Trong các nội dung sửa đổi có nội dung liên quan tới trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 4); trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội (Điều 6); quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam (Điều 10); quyền của tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo (Điều 12); nghĩa vụ của tổ chức, cộng đồng, cá nhân trong thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo...
Dự thảo luật cũng bổ sung quy định về nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 3); bổ sung quy định về hợp tác quốc tế trong công tác tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 5); bổ sung giải thích về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (khoản 17 Điều 2) và 1 điều về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (Điều 8), nhằm tạo cơ sở pháp lý để tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo...
Đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo
Dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) quy định thẩm quyền của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, UBND cấp tỉnh và cấp xã bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân định thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan và điều kiện, đặc điểm, nguồn lực, năng lực của địa phương. Bên cạnh đó, dự thảo bảo đảm tính chủ động, tự chủ của các cơ quan trong việc ra quyết định, tổ chức thi hành và tự chịu trách nhiệm đối với nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền, phân cấp, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.
Đại lễ Vesak 2025 được tổ chức ở TPHCM. Ảnh: Nguyễn HuếTheo quy định được đưa ra trong dự thảo luật, tổng số thẩm quyền của các cơ quan quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo là 107. Trong đó, cấp Trung ương có 48 thẩm quyền, cấp tỉnh có 42, cấp xã có 17. Theo Luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, Nghị định số 95/2023/NĐ-CP, Nghị định số 124/2025/NĐ-CP, tổng số thẩm quyền là 103, trong đó cấp Trung ương có 45 thẩm quyền, cấp tỉnh có 42 và cấp xã có 16.
Đồng thời, để tiếp tục thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền gắn liền với việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, tại khoản 3 Điều 60, dự thảo luật quy định giao Chính phủ quy định chi tiết hơn 30 nội dung tại 34 điều của luật.
Bên cạnh việc bổ sung mới, sửa đổi, hoàn thiện các quy định, dự thảo luật kế thừa nhiều quy định còn phù hợp của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, bao gồm 13 điều (6, 7, 15, 25, 26, 27, 30, 31, 42, 52, 56, 57, 63).
Trong quá trình xây dựng dự thảo luật, các quy định đã được nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng, tuân thủ nghiêm, đầy đủ các quy định tại Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1948, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 mà Việt Nam là thành viên, bảo đảm vừa quy định cụ thể các nội dung liên quan đến quyền con người, quyền công dân, vừa bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.
Các quy định của dự thảo luật bảo đảm phù hợp với các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bảo đảm bình đẳng giới; chính sách dân tộc.
Tiếp tục rà soát để bảo đảm việc phân quyền, phân cấp phù hợp
Thẩm tra dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật, nhất trí với những căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn.
Ủy ban cơ bản thống nhất với các quy định về phân quyền, phân cấp như trong dự thảo. Các quy định này đã kế thừa pháp luật hiện hành, đồng thời điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bám sát tinh thần đẩy mạnh phân quyền, phân cấp cho chính quyền địa phương.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm việc phân quyền, phân cấp phải phù hợp với khả năng, điều kiện đảm bảo để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương các cấp, nhất là ở cấp xã (theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương).
Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng giao UBND cấp tỉnh chủ động phân cấp hoặc ủy quyền việc thực hiện quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo đối với UBND cấp xã khi đủ điều kiện (để phù hợp với số lượng biên chế cán bộ quản lý lĩnh vực, điều kiện thực tiễn của địa phương).
