Thuốc lá ngốn hơn 2% GDP mỗi năm: Cần “lá chắn” pháp lý đủ mạnh để bảo vệ thế hệ trẻ

Gánh nặng kinh tế và sức khỏe vượt ngưỡng cảnh báo

Tại hội thảo truyền thông chính sách về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Bộ Y tế tổ chức sáng 27/2 tại Hà Nội, nhiều số liệu được công bố cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề thuốc lá tại Việt Nam.

Sau 13 năm thực thi luật, tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên và người trưởng thành có xu hướng giảm. Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, hơn 100.000 ca tử vong có liên quan đến thuốc lá.

Đáng chú ý, gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính lên tới 108.700 tỷ đồng trong năm 2022, tương đương 1,14% GDP. Nếu tính cả các chi phí gián tiếp như phá rừng trồng nguyên liệu, rác thải nhựa từ đầu lọc, ô nhiễm môi trường nước và không khí, tổng thiệt hại vượt quá 2% GDP mỗi năm. Đây không còn là câu chuyện riêng của y tế công cộng mà là vấn đề phát triển bền vững của quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, bảo vệ sức khỏe nhân dân phải được đặt ở vị trí trung tâm trong mọi quyết sách. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc cần được đảm bảo thực chất, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương.

Thực tế giám sát cũng cho thấy tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc tại nhiều địa điểm công cộng vẫn phổ biến. Trung bình tại các đô thị lớn có tới 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học. Giá thuốc lá còn thấp và dễ mua khiến việc tiếp cận sản phẩm này trở nên quá thuận tiện, đặc biệt với giới trẻ.

Siết chặt thuốc lá mới và cấm trưng bày để ngăn quảng cáo trá hình

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới. Các sản phẩm này được quảng bá với hình thức bắt mắt, hương vị đa dạng, đánh trúng tâm lý tò mò của thanh thiếu niên.

Trước thực trạng đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15, trong đó cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đồng thời, Luật Đầu tư 2025 cũng đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Sau khi nghị quyết có hiệu lực, thị trường thuốc lá mới đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần luật hóa đầy đủ các quy định này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá để bảo đảm tính thống nhất và hiệu lực lâu dài.