Cao Bằng: Thôn chỉ 9 hộ dân và bài toán sắp xếp đơn vị hành chính
Cao Bằng đã lên phương án sắp xếp đơn vị hành chính cấp thôn, với bài toán đặt ra là gần 90% thôn chưa đạt tiêu chí về dân số. Nhưng với địa hình chia cắt, dân cư phân tán và đặc thù vùng biên, việc sắp xếp không thể chỉ dựa vào con số.
Qua rà soát, Cao Bằng hiện có tới 1.258/1.328 thôn và 129/134 tổ dân phố chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô hộ gia đình, cá biệt có thôn chỉ 9 hộ dân sinh sống.
Tuy nhiên, với đặc thù tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt, dân cư phân tán, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp thôn được xác định là yêu cầu cấp thiết, nhưng phải bảo đảm tính phù hợp, ổn định lâu dài của cộng đồng dân cư.
Quy mô nhỏ, phân tán đặt ra yêu cầu sắp xếp
Theo kết quả rà soát 56 xã, phường, toàn tỉnh Cao Bằng hiện có 1.462 thôn, tổ dân phố, trong đó có 134 tổ dân phố và 1.328 thôn. Tuy nhiên, số đơn vị đạt tiêu chuẩn theo quy định còn rất thấp.
Toàn tỉnh chỉ có 5/134 tổ dân phố (chiếm 3,7%) và 70/1.328 thôn (chiếm 5,27%) đạt tiêu chuẩn. Trong khi đó, 129 tổ dân phố (96,26%) và 1.258 thôn (khoảng 86%) chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô số hộ gia đình.
Thực trạng này phản ánh rõ đặc điểm dân cư của một tỉnh miền núi, biên giới với địa bàn rộng, nhiều khu vực dân cư sống phân tán.
Không ít thôn nằm sâu trong núi cao, địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, các cụm dân cư cách xa nhau.
Trong số các đơn vị có quy mô nhỏ, có những thôn chỉ vài chục hộ, cá biệt thôn Ngườm Già (xã Hạ Lang) chỉ có 9 hộ gia đình sinh sống.
Những thôn quy mô nhỏ khiến việc tổ chức bộ máy ở cơ sở gặp nhiều khó khăn, nhất là trong bố trí nhân lực, triển khai các nhiệm vụ quản lý dân cư, chuyển đổi số, cung cấp dịch vụ công và thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với đó, đội ngũ hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố cũng đặt ra yêu cầu đổi mới. Toàn tỉnh hiện có 3.896 người hoạt động không chuyên trách; trong đó 519 người có trình độ từ cao đẳng trở lên, còn 2.742 người chưa qua đào tạo chuyên môn.
Cơ cấu này chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu ngày càng cao về quản trị địa bàn, quản lý dân cư bằng dữ liệu số và triển khai các nhiệm vụ mới ở cơ sở.
Từ thực tiễn đó, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố được xem là nhiệm vụ cần thiết nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo điều kiện để nguồn lực được tập trung hơn cho phát triển địa phương.
Sắp xếp nhưng phải tính đến yếu tố đặc thù vùng cao, biên giới
Dù yêu cầu sắp xếp là rõ ràng, song Cao Bằng xác định, không thể áp dụng máy móc tiêu chí quy mô hộ gia đình. Đặc thù của địa phương đòi hỏi quá trình sắp xếp phải tính đến điều kiện địa hình, lịch sử hình thành cộng đồng dân cư, yêu cầu quốc phòng, an ninh và ổn định đời sống người dân.
Hiện 1.462/1.462 thôn, tổ dân phố của tỉnh thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, 73,12% thuộc diện đặc biệt khó khăn. Đây là yếu tố để Cao Bằng xây dựng phương án sắp xếp phù hợp, tránh làm xáo trộn đời sống người dân, nhất là tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới.
Theo phương án sắp xếp, tỉnh dự kiến sắp xếp 1.054 thôn, tổ dân phố thành 506 thôn, tổ dân phố mới; đồng thời giữ nguyên 408 thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù.
Trong số này có 255 thôn đặc biệt khó khăn, với địa hình phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, dân cư sinh sống phân tán; 153 thôn, tổ dân phố ở khu vực biên giới, địa bàn trọng yếu về quốc phòng, an ninh hoặc thuộc khu vực quy hoạch giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư.
Sau sắp xếp, toàn tỉnh còn 914 thôn, tổ dân phố, giảm 548 đơn vị. Số thôn thuộc xã biên giới giảm 220 thôn; số người hoạt động không chuyên trách giảm 1.174 người, tương đương 30,13%.
Việc sắp xếp không chỉ hướng tới giảm số lượng đầu mối mà còn nhằm xây dựng mô hình quản trị cơ sở phù hợp hơn với yêu cầu mới.
Với Cao Bằng, bài toán đặt ra không chỉ là “giảm bao nhiêu thôn”, mà quan trọng hơn là tổ chức lại không gian dân cư hợp lý, để mỗi thôn, tổ dân phố sau sắp xếp thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và phát huy vai trò cộng đồng ở vùng cao, biên giới.
