Dấu mốc 300 năm chùa Liên Phái - Từ dòng thiền đến di sản văn hóa

Tham dự buổi lễ có Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu, Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam; cùng chư tôn đức, tăng ni, phật tử, lãnh đạo các ban, ngành Trung ương Giáo hội; chư tôn đức Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam các tỉnh, thành phố.

Về phía các cơ quan Trung ương có bà Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; ông Vũ Hoài Bắc, Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo); cùng đại diện lãnh đạo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Sở Dân tộc và Tôn giáo các tỉnh Tuyên Quang, Cao Bằng và các phường trên địa bàn TP. Hà Nội.

Chùa Liên Phái tọa lạc tại ngõ chùa Liên Phái, phường Bạch Mai, TP. Hà Nội. Chùa do Thiền sư Như Trừng Lân Giác (1696 - 1733) khởi dựng vào năm Bính Ngọ (1726), niên hiệu Bảo Thái. Trải qua 300 năm lịch sử, ngôi chùa không chỉ là một danh lam cổ tự mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tâm linh tiêu biểu của kinh thành Thăng Long xưa.

Tại buổi lễ, Hòa thượng Thích Gia Quang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự GHPG Việt Nam, trụ trì chùa Liên Phái, đã đọc lời tưởng niệm, tri ân Thiền sư Như Trừng Lân Giác.

Hòa thượng Thích Gia Quang cho biết: Trong tiến trình hơn 2.000 năm của Phật giáo dân tộc, đạo mạch không chỉ được duy trì qua kinh điển mà còn được tiếp nối qua cuộc đời và sự nghiệp của các bậc Tổ sư - những người lấy thân giáo làm pháp, lấy hạnh nguyện làm đạo. 

Tổ sư Như Trừng Lân Giác là một bậc long tượng như thế, hội đủ căn lành, trí tuệ và đại nguyện, khai mở một dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam, dung hòa giữa thiền quán, hành trì và đời sống xã hội.

Sinh trưởng trong dòng dõi vương tộc, được nuôi dưỡng trong môi trường học vấn uyên thâm, tinh thông Nho học, đảm đương trọng trách nơi triều chính, song Tổ sư đã sớm nhận ra lẽ vô thường của cuộc đời. Từ đó, Ngài phát tâm xuất gia, lựa chọn con đường tu hành với tuệ giác “tri huyễn tức ly, ly huyễn tức giác”. Như lời cảm khái: “Phú quý trăm năm như điện chớp, Công danh một thoáng tựa mây bay”.

Theo Hòa thượng Thích Gia Quang, Thiền sư Như Trừng Lân Giác đã tìm về Yên Tử - trung tâm của thiền học Việt Nam, để chuyên tâm tu học, thâm nhập yếu chỉ và ngộ đạo. Sau khi đắc pháp, Ngài trở về Thăng Long, trùng hưng Tổ đình Liên Phái và chính thức khai sáng Thiền phái Liên Tông.

“Sự ra đời của Thiền phái Liên Tông không chỉ đánh dấu việc hình thành một tông phái mới, mà còn là sự kế thừa, phát triển sáng tạo dòng thiền Trúc Lâm, góp phần mở ra hướng đi mới cho Phật giáo Việt Nam”, Hòa thượng Thích Gia Quang nhấn mạnh.

Điểm đặc sắc trong tư tưởng và hành trạng của Thiền sư Như Trừng Lân Giác chính là sự dung hợp giữa thiền học nội chứng và hành nguyện Bồ-tát, giữa xuất thế và nhập thế, giữa trí tuệ và từ bi. Điều này được thể hiện rõ nét qua sự nghiệp hoằng pháp của Ngài.

Trong thời gian trụ thế, Thiền sư Như Trừng Lân Giác đã kiến lập và trùng tu nhiều danh lam cổ tự như Tổ đình Liên Phái, chùa Hộ Quốc, chùa Hàm Long…, biến các nơi này trở thành trung tâm tu học, hoằng pháp, in khắc kinh sách và đào tạo Tăng tài. Đây là những đóng góp mang tính hệ thống, góp phần chấn hưng Phật giáo trong bối cảnh xã hội nhiều biến động.

"Di sản trước tác của Tổ sư cũng mang giá trị sâu sắc, tiêu biểu như: “Cứu sinh vương Bồ Tát”, “Ngũ giới quốc âm”, “Quy nghi quốc âm”, “Tỳ ni nhật dụng lục”… Những tác phẩm này không chỉ có giá trị học thuật, mà còn góp phần đưa giáo lý Phật pháp thấm sâu vào đời sống quần chúng - một đặc trưng nổi bật của Phật giáo Việt Nam", Hòa thượng Thích Gia Quang khẳng định.

Phát biểu tại buổi lễ, đại diện lãnh đạo phường Bạch Mai cho biết, trên địa bàn hiện có 13 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó chùa Liên Phái được xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia từ năm 1962 - một trong những di tích được công nhận sớm nhất trên địa bàn quận Hai Bà Trưng (cũ).

Trải qua 300 năm, dù chịu tác động của thời gian và chiến tranh, chùa vẫn giữ được kiến trúc cổ đặc trưng theo lối “nội công ngoại quốc”. Nơi đây còn lưu giữ nhiều di vật quý và bảo tháp Cứu Sinh bằng đá xanh gần 300 năm tuổi.

Những năm qua, chùa được quan tâm tu bổ, tôn tạo và tích cực tham gia hoạt động an sinh xã hội. Lễ kỷ niệm 300 năm là dấu mốc quan trọng, góp phần gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa, tâm linh và truyền thống “hộ quốc an dân” của Phật giáo Việt Nam.