Đối với đồng bào DTTS Tây Nguyên, cồng chiêng gắn bó chặt chẽ với số phận mỗi người từ khi cất tiếng khóc chào đời đến khi trưởng thành.
Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ làng Leng, xã Tơ Tung (Ảnh: H.T)Cồng chiêng bắt mạch, bám rễ vào đời sống của mỗi người, giúp cộng đồng đoàn kết vượt qua khó khăn, thử thách. Họ tin rằng, trong mỗi chiếc chiêng đều có thần linh, cồng chiêng càng lâu năm, sức mạnh càng lớn.
Khi xưa, việc sử dụng cồng chiêng được quy định nghiêm ngặt. Không phải lúc nào cũng có thể đánh cồng chiêng và không phải trong nghi lễ nào cũng sử dụng cồng chiêng. Thông thường, chỉ có già làng và trai tráng mới đánh cồng chiêng.
Hiện nay đời sống thay đổi, các quy định cũng bớt phần nghiêm ngặt, nhiều phụ nữ có tâm huyết với cồng chiêng đã làm thay đổi định kiến “đánh chiêng là việc của đàn ông”. Không những thế, những người phụ nữ còn vượt lên, trở thành những hạt nhân “truyền lửa” góp phần gìn giữ không gian văn hóa cồng chiêng.
Ở làng Leng, xã Tơ Tung, tỉnh Gia Lai, từ nhiều năm qua, Câu lạc bộ (CLB) Cồng chiêng nữ với 45 thành viên vẫn được duy trì và phát triển. Theo chia sẻ của chị Đinh Thị Khóp, Chủ nhiệm CLB Cồng chiêng làng Leng: Từ khi thành lập CLB (năm 2023), phụ nữ làng Leng có cơ hội xuất hiện ở nhiều chương trình lớn hơn như “Cồng chiêng cuối tuần - Thưởng thức và trải nghiệm” do Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức, hay Festival Cồng chiêng Tây Nguyên 2023…
Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ làng Leng, xã Tơ Tung được mời tham gia biểu diễn tại nhiều sự kiện văn hóa quan trọng của tỉnh Gia Lai. (Ảnh: H.N)“Chúng tôi tự hào vì tiếng chiêng của phụ nữ mang hơi thở riêng. Càng được mời diễn nhiều, chị em càng có động lực để rèn luyện”, chị Khóp bộc bạch.
Tại làng Kgiang, xã Tơ Tung, tỉnh Gia Lai, đội cồng chiêng nữ, với 30 thành viên đã và đang trở thành những "hạt nhân" trong các sự kiện văn hóa, thể thao ở địa phương.
“Ngoài biểu diễn trong các sự kiện văn hóa của địa phương, đội cồng chiêng nữ của làng còn thường xuyên được mời diễn phục vụ du khách tại homestay A Ngưi, xã Tơ Tung. Vừa thêm thu nhập cho chị em, vừa có cơ hội quảng bá văn hóa cồng chiêng đến du khách, chúng tôi vui lắm”, bà Đinh Thị Hiền, người trực tiếp vận động chị em tham gia đội cồng chiêng nữ làng Kgiang chia sẻ.
Còn tại làng Suối Đá, xã Vĩnh Sơn, khi mặt trời vừa khuất sau núi, sân nhà rông lại rộn ràng tiếng cồng chiêng do 25 phụ nữ Ba Na trình diễn. CLB Cồng chiêng nữ làng Suối Đá được thành lập tháng 6/2022, do chị Đinh Thị Thời, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ thôn làm chủ nhiệm.
Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ làng Suối Đá, xã Vĩnh Sơn gồm 25 thành viên thường xuyên luyện tập. (Ảnh: M.N)Chị Đinh Thị Xướt, Chủ tịch Hội LHPN xã Vĩnh Sơn cho biết: Toàn xã có 12 thôn thì thôn Suối Đá và thôn K6 đều đã có CLB cồng chiêng nữ. Từ khi thành lập CLB, chị em phụ nữ có thêm niềm vui, tinh thần phấn chấn, nhờ đó, các hoạt động của Hội thuận lợi và thu hút được nhiều phụ nữ tham gia hơn.
Theo bà Lê Thị Thu Hương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai, toàn tỉnh hiện có khoảng 30 đội, nhóm, CLB cồng chiêng nữ đang hoạt động. Trong không gian văn hóa cồng chiêng, các đội cồng chiêng nữ giữ vai trò hạt nhân tích cực trong việc gìn giữ, phục hồi, nối dài mạch truyền thống, đồng thời tạo nên nét mới, độc đáo và hấp dẫn cho loại hình nghệ thuật này.
Trong khi đó, ở tỉnh Quảng Ngãi cũng có những đội cồng chiêng nữ hoạt động khá sôi nổi. Đơn cử như, đội cồng chiêng nữ làng Đăk Rơ Chót, xã Đăk Hà. Vào mỗi buổi chiều, các thành viên trong đội thường tập trung tại nhà rông để tập luyện.
Đội cồng chiêng nữ làng Đăk Rơ Chót được thành lập từ năm 2003 với 13 thành viên dưới sự dẫn dắt của nghệ nhân Y Yút (73 tuổi, dân tộc Ba Na) - người luôn khát khao giữ nhịp chiêng cho buôn làng.
Đội cồng chiêng nữ thôn Đăk Rơ Chót, xã Đăk Hà say sưa tập luyện cùng các nghệ nhân tại nhà rông. (Ảnh: N.S)Hơn 20 năm bền bỉ giữ lửa, từ 13 thành viên ban đầu, Đội cồng chiêng nữ thôn Đăk Rơ Chót nay đã có 30 người, trong đó 12 người đánh chiêng, còn lại múa xoang. Mỗi tháng 2 lần, các chị em lại quây quần bên nhà rông, miệt mài tập luyện dưới sự hướng dẫn của bà Y Yút và các nghệ nhân trong thôn.
“Việc thành lập đội cồng chiêng nữ không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc mà còn tạo sân chơi phong phú trong đời sống văn hóa, tinh thần của chị em phụ nữ”, nghệ nhân Y Yút tâm sự.
Có thể nói, việc ngày càng nhiều phụ nữ đánh cồng chiêng không chỉ làm cho văn hoá cồng chiêng thêm phần đa dạng mà còn thể hiện sự bình đẳng trong việc bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc.
Tiếng cồng chiêng nữ ở các làng đồng bào DTTS là minh chứng sống động cho bản lĩnh và sự đổi mới của phụ nữ. Họ đã và đang mạnh mẽ bước ra khỏi những giới hạn cũ để giữ nhịp di sản theo cách của riêng mình.
