Đền Chín Gian - nơi lưu giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa người Thái vùng Nam Thanh - Bắc NghệNgôi đền không chỉ là nơi thờ cúng linh thiêng mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, gắn với lịch sử khai mường lập bản của cộng đồng nơi đây.
Kiến trúc 9 gian đặc trưng của đền tượng trưng cho 9 mường cổ của người Thái, nơi đặt lễ vật, không gian hành lễ của thầy mo, khu sinh hoạt cộng đồng... Đền Chín Gian mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống của người Thái với 9 gian nhà sàn gỗ được dựng trên nền cao ráo. Mái đền lợp ngói âm dương tạo nên vẻ cổ kính, hài hòa giữa không gian núi rừng hoang sơ, hùng vĩ.
Từ trên đền nhìn xuống, ruộng bậc thang và bản làng thấp thoáng trong mây mang đến cảm giác bình yên, tĩnh lặng như chốn bồng lai giữa đại ngàn.
Lễ om quải (hiến trâu và cúng thần) cầu mong quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, bản mường no ấmKhông chỉ đẹp về cảnh quan, đền Chín Gian còn có giá trị tâm linh lớn lao. Đây là nơi tổ chức các nghi lễ quan trọng của người Thái, nổi bật nhất là lễ hội Xăng Khan - lễ tạ ơn trời đất, cầu mong mùa màng bội thu, bản mường yên ấm.
Lễ hội Đền Chín Gian với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc của đồng bào TháiMỗi dịp lễ hội, du khách sẽ được hòa mình vào không khí rộn ràng của điệu múa sạp, múa xòe, tiếng chiêng, tiếng khèn vang vọng khắp núi rừng.
Đền Chín Gian tọa lạc trên đỉnh đồi Pú Pỏm, nổi bật giữa không gian núi rừng Thanh HóaHằng năm, vào dịp đầu Xuân, lễ hội Đền Chín Gian được tổ chức với nhiều nghi lễ truyền thống như cúng tế, rước lễ, múa hát dân gian… thu hút đông đảo người dân và du khách. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ các bậc tiền nhân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái trong đời sống hiện đại.
Đền Chín Gian đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh, được trùng tu, tôn tạo từ năm 2016 và hoàn thành vào năm 2017. Việc phục dựng không chỉ góp phần bảo tồn di sản mà còn tạo điều kiện để các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong đời sống đương đại.
Bức tượng trâu bằng đá trước cửa đền, gồm sáu trâu đen và ba trâu bạc, đồng loạt hướng về chính điện trong dáng vẻ trang nghiêmHiện nay, địa phương đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng hồ sơ khoa học trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận lễ hội dâng trâu tế trời Đền Chín Gian là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây được kỳ vọng sẽ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và đưa Đền Chín Gian trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch tâm linh miền Tây xứ Thanh.
