Đến ngôi nhà “nghe kỷ vật chiến tranh kể chuyện”

 "Nghe kỷ vật kể chuyện"

Ngôi nhà mái tôn nhỏ bên tuyến đường ven biển ở Quảng Trị thi thoảng lại đón những đoàn khách từ khắp nơi đến tham quan gồm: học sinh, sinh viên, du khách trong nước, nước ngoài và đặc biệt là các Cựu chiến binh trở về tìm ký ức xưa. Họ đến để được “nghe” những kỷ vật “kể chuyện”. Đó là ngôi nhà trưng bày của anh Ngô Duy Duyệt, 50 tuổi, xã Bến Hải, tỉnh Quảng Trị - một “bảo tàng tư nhân” được anh nâng niu suốt 25 năm.

Trong căn phòng triển lãm chỉ vài chục mét vuông, từng vỏ đạn, mảnh bom, bức thư, tấm ảnh, chiếc bật lửa, cặp lồng hay ống nhòm… đều được đặt trang trọng. Mỗi vật nhỏ bé đều là một lát cắt của quá khứ, nhắc nhớ về cuộc chiến ác liệt nhưng kiêu hãnh trên mảnh đất tuyến lửa.

Dấu tích chiến tranh ở Quảng Trị không chỉ trong sử sách mà còn hiện hữu rõ nét trong ngôi nhà này. Hơn một nghìn hiện vật từ bom mìn đến đồ dùng sinh hoạt của Bộ đội, đồ quân dụng của lính Mỹ, những bức thư hậu phương… tất cả tạo nên một không gian mang đậm chiều sâu lịch sử.

Anh Ngô Duy Duyệt sinh năm 1975, tuy không phải chứng kiến cuộc chiến tranh nhưng lớn lên giữa vùng đất từng hứng chịu hàng triệu tấn bom đạn khiến anh thấm thía hơn giá trị của hòa bình. Từ những trang sách và lời kể của người đi trước, niềm say mê với kỷ vật chiến tranh đã theo anh suốt tuổi trẻ. Và rồi anh quyết xây một “bảo tàng tư nhân" với nhiều tâm huyết.

Với chiếc xe máy cũ, anh rong ruổi khắp các vùng núi Đakrông, Hướng Hóa, A Lưới, vào Tây Nguyên, ra Bắc vào Nam tìm kỷ vật. Mỗi chuyến đi, anh lại mang về một “mảnh ký ức”: Từ chiếc ly uống nước, chiếc đèn pin, mảnh bi đông đến quân trang, thiết bị quân sự. Có món vùi sâu trong rừng, anh phải thuê trâu kéo về.

Nhiều người gọi anh là “gã khùng” mê kỷ vật. Nhưng trong không gian im lặng, anh vẫn miệt mài lau chùi từng hiện vật, đọc thêm tài liệu, xem phim tư liệu để hiểu tường tận câu chuyện phía sau mỗi món đồ. Có những hiện vật đến nay anh chưa rõ tên, chưa tìm thấy nguồn gốc, nên mỗi lần gặp Cựu chiến binh hay du khách hiểu biết thông tin lại, anh đều ghi lại cẩn thận như một cách bổ sung cho kho tư liệu của mình.

Trong bộ sưu tập lớn ấy, bên cạnh kỷ vật của Bộ đội Việt Nam còn có nhiều vật dụng của lính Mỹ. Anh bảo, trân trọng kỷ vật là trân trọng quá khứ. Nhiều người từng trả giá rất cao để mua lại nhưng anh đều từ chối. Anh chỉ mong mai này tìm được người đủ tâm huyết để tiếp tục gìn giữ “tài sản ký ức” này.

Hồi sinh ký ức, “tiếp lửa” truyền thống

Quảng Trị, Gio Linh, Bến Hải, Hiền Lương, Thành Cổ là những địa danh được ví như “túi bom” trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Dẫu hòa bình đã lâu, bom mìn còn sót lại vẫn nằm sâu trong đất, dưới dòng sông hay ven rừng, thi thoảng gây tai nạn cho người dân.

Trong ngôi nhà kỷ vật của anh Duyệt, khoảng 1.000 hiện vật bom, đạn đã được xử lý thuốc nổ, trưng bày kín tường, đặt đầy kệ tủ và các lối đi. Mỗi khi có khách, anh lại kể rành rẽ về từng món đồ, lồng ghép những câu chuyện đau thương mà kiêu hãnh của đất lửa. Anh bảo: “Sinh ra ở Quảng Trị, tôi muốn thế hệ sau thấy rằng dù chiến tranh khốc liệt đến đâu cũng không thể khuất phục được ý chí người Việt”.

Nhiều Cựu chiến binh và du khách đam mê sưu tầm thường ghé lại, chia sẻ thêm thông tin về các hiện vật. Với học sinh, sinh viên, nơi đây như một “bài học lịch sử sống”, giúp các em chạm tận tay những mảnh vỡ chiến tranh thay vì chỉ đọc trong sách.

Anh Duyệt mở cửa miễn phí, ngày càng bận rộn hơn nhưng luôn vui vẻ. Bởi anh muốn lớp trẻ không chỉ biết về quá khứ mà còn nhận diện được bom mìn còn sót lại để tự bảo vệ mình. “Tôi chỉ mong người trẻ hiểu giá trị hòa bình và góp phần giữ gìn thành quả cách mạng”, anh nói.

Trong quá trình sưu tầm, anh nhiều lần phát hiện các loại đạn, vật liệu nổ còn nguyên khả năng gây nổ và luôn chủ động báo cơ quan chức năng. Đầu năm 2024, anh nhặt được một túi chứa 274 viên đạn bằng đồng chưa sử dụng; đến cuối tháng 4/2024, anh tiếp tục phát hiện 32 viên đạn quân dụng, một đầu đạn pháo và bảy quả đạn cối. Tất cả số vật liệu nổ này đều được anh bàn giao cho Công an.

Quảng Trị không chỉ có “bảo tàng” của anh Duyệt. Nhiều ngôi nhà khác cũng lưu giữ ký ức chiến tranh như bộ sưu tập hơn 1.000 hiện vật của anh Phan Tấn Hoàng ở xã Cồn Tiên; “Ngôi nhà bom - Ký ức chiến tranh” của ông Trần Công Chức với hàng trăm vỏ bom pháo; hay “Vườn ký ức chiến tranh” rộng hàng nghìn mét vuông của Cựu chiến binh Trần Văn Quận ở xã Quảng Ninh.

Những ngôi nhà ấy - những “bảo tàng ký ức” trên vùng gió cát không chỉ lưu lại dấu tích chiến tranh mà còn truyền đi thông điệp mạnh mẽ về khát vọng hòa bình. Để từ những mảnh bom, mảnh đạn, những mầm xanh tiếp tục vươn mình, dựng xây một đất nước bình yên trong kỷ nguyên mới.