Các nghệ nhân là những người nắm giữ những giá trị tinh hoa văn hóa nghệ thuật truyền thống, họ được trân trọng nhìn nhận là "báu vật sống"Động lực lớn với các nghệ nhân
Thực tế cũng đã có một thời gian dài, ở nhiều địa phương trong tỉnh Khánh Hòa, dù chưa có các chính sách hỗ trợ, nhưng các nghệ nhân vẫn gắn bó, bảo tồn di sản. Qua năm tháng, phần lớn các nghệ nhân đều cao tuổi, vì thế các nghệ nhân có chung nguyện vọng, là cần một chính sách đủ mạnh, tạo điều kiện để nghệ nhân biến tình yêu di sản thành công việc có thể nuôi sống bản thân. Điều đó không chỉ giúp gìn giữ di sản, mà còn lan tỏa lửa nghề trong lớp trẻ.
Nghệ nhân Chamaléa Thơm, ở thôn Động Thông, xã Công Hải, tỉnh Khánh Hòa được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú năm 2015 là một ví dụ. Hơn 10 năm qua, ông vẫn âm thầm đóng góp tích cực trong việc truyền dạy kiến thức, kỹ năng trình diễn nhạc cụ mã la cho thế hệ trẻ.
Trong các kỳ liên hoan, hội diễn các cấp, Nghệ nhân Chamaléa Thơm còn trực tiếp tham gia biểu diễn hoặc hướng dẫn tập luyện cho các thành viên đội văn nghệ. Tuy nhiên, ngoài kinh phí bồi dưỡng khi tham gia các hoạt động truyền dạy, tập luyện, biểu diễn, Nghệ nhân Chamaléa Thơm không nhận được thêm nguồn hỗ trợ nào khác.
Chính vì thế, khi nghe tin tỉnh đang hướng dẫn các địa phương triển khai thực hiện việc chi chế độ cho các nghệ nhân, ông thấy rất vui. “Việc chi trả chế độ hỗ trợ hằng tháng sẽ động viên, cổ vũ tinh thần các nghệ nhân chúng tôi trong việc trao truyền vốn di sản quý giá của ông cha. Nguồn kinh phí hỗ trợ sẽ giúp tôi có thêm chút điều kiện để toàn tâm toàn ý khi tham gia các hoạt động giữ gìn, phát huy giá trị nhạc cụ mã la của đồng bào Raglay”, Nghệ nhân Ưu tú Chamaléa Thơm nói.
Nghệ nhân Ưu tú Mấu Quốc Tiến (áo đen) một trong những nghệ nhân dành nhiều tâm huyết cho văn hóa truyền thống của dân tộc Raglay tại Khánh Hòa. (Ảnh: TN)Tại xã Khánh Sơn, suốt mấy chục năm qua, Nghệ nhân Ưu tú Mấu Quốc Tiến, 67 tuổi, trú thôn Tà Lương luôn gắn bó với công tác sưu tầm, biên soạn các bộ sử thi, công trình ngữ văn dân gian của dân tộc Raglay.
Những năm gần đây, không còn tham gia nhiều vào việc sưu tầm, biên dịch, văn bản hóa văn hóa, văn học của dân tộc Raglay như trước, nhưng ông vẫn luôn nhiệt tình hỗ trợ những nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên các trường đại học, phóng viên các cơ quan báo chí có nhu cầu tìm hiểu về văn hóa, văn học dân gian của đồng bào mình.
Nghệ nhân Mấu Quốc Tiến chia sẻ: Nếu được nhận chế độ hỗ trợ hằng tháng, tôi sẽ có điều kiện để tiếp tục thực hiện các chuyến điền dã, mua sắm thiết bị máy móc phục vụ cho việc ghi âm, ghi hình những làn điệu dân ca, những bài sử thi.
Tháo gỡ những bất cập trong việc hỗ trợ nghệ nhân
Hiện trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa có 34 nghệ nhân ưu tú ở 26 xã, phường đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu, phần lớn tuổi đời đã cao nên việc sớm áp dụng chính sách trợ cấp sinh hoạt hằng tháng đối với các nghệ nhân là điều cần thiết.
Để đảm bảo quyền lợi chính đáng của các nghệ nhân đã được Nhà nước vinh danh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) tỉnh Khánh Hòa đã có văn bản đề nghị UBND xã, phường có nghệ nhân ưu tú sinh sống tiến hành rà soát, lập danh sách nghệ nhân thuộc diện được hưởng hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng theo đúng quy định.
Đồng thời, tổ chức thực hiện thủ tục hành chính chi trả hỗ trợ theo đúng quy trình đã được phê duyệt và quy định pháp luật có liên quan; chủ động tham mưu bố trí kinh phí chi trả hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng cho các nghệ nhân thuộc diện được hưởng chính sách.
Nghệ nhân người Ê Đê ở xã Tây Ninh Hòa biểu diễn nhạc cụ cồng chiêng. (Ảnh: T.N)Sở VHTT&DL tỉnh Khánh Hòa cũng đề xuất mức kinh phí chuẩn áp dụng là 500.000 đồng/tháng. Đối với Nghệ nhân Ưu tú áp dụng hệ số 6,5 lần so với mức chuẩn (tương đương 3.250.000 đồng/người/tháng); Nghệ nhân Nhân dân áp dụng hệ số 10 lần so với mức chuẩn (tương đương 5 triệu đồng/người/tháng).
Trong quá trình tổ chức thực hiện, trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc liên quan đến nguồn kinh phí, trình tự, thủ tục hoặc các nội dung khác dẫn đến việc chưa thể thực hiện chi trả chi phí hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng cho nghệ nhân trên địa bàn quản lý, UBND các xã, phường báo cáo cụ thể nội dung và ý kiến tham mưu, đề xuất để xem xét, giải quyết.
Theo ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Khánh Hòa: Việc hỗ trợ các nghệ nhân là động thái nhằm cụ thể hóa chủ trương của Chính phủ, quan tâm đến đời sống của các nghệ nhân đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân; Nghệ nhân Ưu tú.
“Điểm đáng chú ý trong Nghị định 215 là, các nghệ nhân này được hưởng chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng theo đúng tài năng, đóng góp đã được Nhà nước công nhận mà không bị giới hạn bởi những điều kiện như trong một số văn bản trước đây”, Phó Giám đốc Sở VHTT&DL Lê Văn Hoa cho hay.
Như vậy, sau hơn 10 năm, những bất cập về chế độ hỗ trợ cho các Nghệ nhân Nhân dân; Nghệ nhân Ưu tú đã được tháo gỡ. Đây không chỉ là niềm vui đối với các nghệ nhân đã được Nhà nước vinh danh, mà còn mở ra những tín hiệu tích cực trong việc gìn giữ, phát huy giá trị các loại hình di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
Nghị định số 215, ngày 4/8/2025 của Chính phủ quy định các biện pháp quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới; Di sản văn hóa dưới nước, Di sản văn hóa phi vật thể trong các danh sách của UNESCO; Danh mục quốc gia về Di sản văn hóa phi vật thể và chính sách đối với nghệ nhân, chủ thể Di sản văn hóa phi vật thể (có hiệu lực thi hành từ ngày 17/9/2025). Nghị định số 308, ngày 28/11/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Di sản văn hóa (có hiệu lực thi hành từ ngày 15/1/2026).
Theo các nghị định này, các Nghệ nhân Nhân dân; Nghệ nhân Ưu tú được hưởng chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng theo đúng tài năng, đóng góp đã được Nhà nước công nhận mà không bị giới hạn bởi những điều kiện như trong một số văn bản trước đây.
