Giải pháp đột phá để phổ cập giáo dục mầm non: Cần có chính sách đặc thù (Bài 2)

Nguy cơ thiếu giáo viên ngày càng trầm trọng

Tại phiên họp của Ủy ban Quốc gia đổi mới giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) ngày 4/4/2024, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thị Kim Chi đã thẳng thắn nhìn nhận, nghề giáo viên (GV) mầm non ngày càng ít hấp dẫn, một bộ phận GV mầm non bỏ việc. Nguyên nhân là do GV mầm non đang có mức thu nhập thấp nhất trong các cấp học, chịu áp lực công việc cao nhất, thời gian làm việc trong ngày tại cơ sở GDMN dài nhất (9 - 12 giờ mỗi ngày).

Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, cả nước hiện thiếu khoảng 50.000 GV mầm non; dự báo đến năm 2030, con số này sẽ tăng lên khoảng 55.400 người. Tại Quyết định số 71-QĐ/TW ngày 18/7/2022, Ban Chấp hành Trung ương đã bổ sung 65.980 biên chế GV cho các địa phương trong giai đoạn 2022 – 2026.

Riêng năm học 2022 – 2023 được bổ sung thêm 27.850 GV, trong đó có 13.015 biên chế GV mầm non. Nhưng hết học kỳ I của năm học này, các địa phương chỉ tuyển thêm được 5.672 người, đạt tỷ lệ 43,6%.

Trong khi tuyển không đủ chỉ tiêu, thì GDMN lại đối diện với tình trạng GV bỏ việc có xu hướng gia tăng. Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, trong vòng 2 năm học gần đây (từ tháng 8/2021 đến tháng 8/2023), tổng số GV mầm non, phổ thông nghỉ việc, bỏ việc khoảng 29.000 người; trong đó, GV mầm non chiếm khoảng 40%.

Lý do nghề GV mầm non ngày càng ít hấp dẫn, đã được các GV chia sẻ với Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn trong cuộc giao lưu trực tuyến cách đây hơn 7 tháng (ngày 15/8/2023). Trao đổi với người đứng đầu ngành GD&ĐT, các GV đều khẳng định, công việc của GV mầm non mang tính chất rất đặc thù, vừa nuôi vừa dạy từng trẻ, nhưng thu nhập rất thấp.

Theo cô giáo Lê Thị Tuyết Hường, Trường Mầm non xã Thanh Nưa (huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên), quy định thời gian làm việc của GV mầm non là 8 giờ/ngày, nhưng trên thực tế thường làm việc ở trường từ 10 - 11 giờ/ngày. Hơn nữa, do thiếu GV nên có những lớp, một cô giáo đang phải một mình nuôi dạy hơn 30 trẻ.

“Ở các trường mầm non thuộc vùng đặc biệt khó khăn, khoảng cách từ trung tâm đến điểm trường lẻ thường rất xa, có những nơi lên đến gần 50km, giao thông đi lại trắc trở, nhất là vào mùa mưa lũ”, cô Hường chia sẻ.

Vất vả là vậy, nhưng thu nhập từ nghề GV mầm non rất thấp. Khi bàn về chính sách nhằm bảo đảm chất lượng GDMN, ông Phạm Tuấn Anh, Phó cục trưởng Cục Nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD&ĐT) đã nêu thực tế, GV mầm non mới vào nghề từ 1 đến 5 năm thì lương bình quân là 5 triệu đồng. 

Trong khi ở các tỉnh có khu công nghiệp, chế xuất thì một người lao động phổ thông bình thường cũng có mức thu nhập cao hơn như vậy. Đó cũng là thực trạng khiến GV mầm non nghỉ việc nhiều.

Cơ chế đặc thù

Cũng cần thấy rằng, thời gian qua, nhiều chính sách hỗ trợ GV, học sinh mầm non đã được ban hành; trong đó có các chính sách được quy định tại Nghị định số 105/2020/NĐ-CP ngày 8/9/2020 của Chính phủ.

Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, sau 02 năm thực hiện Nghị định số 105/2020/NĐ-CP, cả nước đã có 28.837 GV dạy lớp ghép, tăng cường tiếng Việt cho trẻ em người DTTS đã được hỗ trợ. Mức hỗ trợ tối thiểu là 800.000 đồng/người/tháng; trong đó, 38 tỉnh, thành phố hỗ trợ bằng mức quy định, 2 thành phố là Hà Nội và Hải Phòng hỗ trợ cao hơn.

Cả nước cũng đã có 2.272 trường mầm non đủ điều kiện được thụ hưởng chính sách hỗ trợ kinh phí tổ chức nấu ăn cho trẻ em đối với cơ sở GDMN công lập ở địa bàn khó khăn. Tính chung sau 02 năm thực hiện Nghị định số 105/2020/NĐ-CP, cả nước đã hỗ trợ ăn trưa cho 995.821 lượt trẻ em mẫu giáo, với kinh phí hơn 1.170 tỷ đồng.

Tuy nhiên, Bộ GD&ĐT cũng khẳng định, thu nhập của GV mầm non, đặc biệt là GV ngoài biên chế, nhân viên nuôi dưỡng hiện nay còn thấp so với mặt bằng chung của xã hội, chưa tương xứng với cường độ lao động, tính chất công việc. Mức hỗ trợ ăn trưa đối với trẻ em mẫu giáo cũng còn thấp và chưa có chính sách hỗ trợ ăn trưa với trẻ nhà trẻ…

Trước thực trạng GV mầm non bỏ việc có xu hướng gia tăng, Bộ GD&ĐT đã đề xuất Chính phủ xây dựng chính sách tiền lương mới theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT. Đồng thời, đề xuất mức phụ cấp đối với GV mầm non theo hướng nâng mức phụ cấp ưu đãi đối với GV mầm non đang hưởng mức 35% và mức 50% lên mức 70%; GV mầm non đang công tác vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hưởng mức 100%. Với mức đề xuất này, có khoảng hơn 200 nghìn GV mầm non thuộc đối tượng điều chỉnh.

Nhưng để thực hiện mục tiêu phổ cập GDMN vào năm 2030 theo yêu cầu Nghị quyết số 42-NQ/TW ngày 24/11/2023, thì phải có giải pháp đột phá về cơ chế, chính sách. Vì vậy, trong phiên họp ngày 4/4/2024 của Ủy ban Quốc gia đổi mới GD&ĐT, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề xuất Chính phủ trình Quốc hội để phê duyệt và ban hành Nghị quyết phổ cập GDMN cho trẻ mẫu giáo từ 3 - 5 tuổi.

Theo đó, dự thảo Nghị quyết sẽ quy định cơ chế, chính sách để đảm bảo các nguồn lực thực hiện phổ cập GDMN cho trẻ mẫu giáo như chính sách cho đối tượng trẻ em yếu thế; chính sách, cơ chế cho đội ngũ cán bộ quản lý, GV mầm non; cơ chế chính sách để đầu tư cho vùng khó khăn và xã hội hóa, khuyến khích phát triển GV mầm non ngoài công lập;...

Theo các chuyên gia và các nhà quản lý, việc ban hành Nghị quyết phổ cập GDMN là cần thiết, nhưng quan trọng là làm như thế nào để thực hiện được mục tiêu này. Ngoài việc phải có những chính sách đặc thù để đầu tư cho GDMN thì việc đổi mới chương trình là vấn đề cần được đặt lên hàng đầu. Việc đổi mới chương trình GDMN cần phải được thực hiện kỹ lưỡng, tránh nóng vội, bởi đây là bậc học nền tảng, từ đó tạo tiền đề cho việc đổi mới toàn bộ hệ thống giáo dục.

Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh nội dung này trong số báo tiếp theo.