Khôi phục trò chơi dân gian, tạo sức hút cho du lịch

Kho tàng văn hóa sống động từ bản làng

Điện Biên - mảnh đất hội tụ 19 dân tộc anh em sở hữu kho tàng trò chơi dân gian phong phú, đa sắc màu. Mỗi dân tộc, tùy theo điều kiện sống và tập quán sinh hoạt, lại sáng tạo nên những trò chơi riêng. Người Thái có ném còn, tó má lẹ; người Mông có tù lu, ném pao, đẩy gậy; người Dao, Tày, Kháng, Si La… có kéo co, bắn nỏ, đi cà kheo.

Những trò chơi ấy không đơn thuần là hình thức giải trí, mà còn phản ánh sinh động đời sống văn hóa, tinh thần đoàn kết và trí tuệ dân gian của mỗi cộng đồng. Mỗi động tác, mỗi luật chơi đều chứa đựng những câu chuyện, những giá trị được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Ông Sùng A Tỉn, ở bản Tà Là Cáo, xã Sính Phình, tỉnh Điện Biên chia sẻ: Ngày trước, cứ mỗi dịp nông nhàn hay lễ, Tết là trai bản lại tụ tập chơi tù lu, bắn nỏ. Có thời gian những trò này bị thưa dần. Nay được khôi phục trong các ngày hội, bà con vui lắm, ai cũng hào hứng tham gia.

Thực tế cho thấy, đã có giai đoạn trò chơi dân gian dần bị lãng quên trước sự thay đổi của đời sống xã hội. Nhận thức rõ vai trò của các giá trị văn hóa truyền thống, các địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy.

Từ việc đưa trò chơi dân gian vào các lễ hội, ngày hội văn hóa, đến tổ chức tập huấn, thi đấu, truyền dạy… các hoạt động được triển khai đồng bộ, tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia và thực hành.

Ông Nguyễn Hữu Đại - Chủ tịch UBND xã Mường Chà, tỉnh Điện Biên, cho biết: Việc bảo tồn và phục dựng các trò chơi, môn thể thao truyền thống không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn tạo ra không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh cho cộng đồng. 

Thông qua các hoạt động tập huấn, thi đấu và truyền dạy, người dân được trực tiếp tham gia, chủ động gìn giữ và truyền lại cho thế hệ trẻ. Đây cũng là cách để các trò chơi dân gian “sống” trong đời sống thường nhật, gắn liền với lễ hội, ngày Tết, góp phần củng cố khối đoàn kết cộng đồng, nâng cao đời sống tinh thần và khai thác giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch địa phương.

Nhờ những nỗ lực này, trò chơi dân gian không còn là ký ức xa xưa mà đang trở thành phần sống động trong sinh hoạt cộng đồng, đồng thời góp phần tăng cường sự gắn kết và làm giàu đời sống tinh thần của người dân.

Lan tỏa giá trị từ vùng cao

Không chỉ ở Điện Biên, tại Cao Bằng, trò chơi “lày cỏ” của đồng bào Tày, Nùng cũng là minh chứng rõ nét cho sức sống của văn hóa truyền thống. Trong các dịp lễ hội, trò chơi này luôn thu hút đông đảo người tham gia và cổ vũ.

Anh Nông Văn Trường, thôn Nà Tục, xã Đông Khê, tỉnh Cao Bằng cho biết: Trò chơi “lày cỏ” được đông đảo các bạn trẻ thích thú và tham gia nhiệt tình. Lày cỏ yêu cầu người chơi phải hô và ra ngón tay thật đều. Nếu không đồng bộ sẽ bị phạt. Có những trận kéo dài 15 - 20 phút mà vẫn chưa phân thắng bại, rất kịch tính và hấp dẫn.

Tại Cao Bằng, trò chơi “lày cỏ” thường được tổ chức vào dịp đầu Xuân, trong Lễ hội Lồng tồng hoặc các giải đấu do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, thu hút đông đảo thanh niên tham gia. 

Không chỉ là trò chơi giải trí, lày cỏ còn là “món ăn tinh thần” quen thuộc, gắn kết cộng đồng và là hoạt động văn hóa đặc sắc được duy trì thường niên, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị trò chơi dân gian truyền thống của người Tày, Nùng.

Theo Nhà nghiên cứu dân gian tỉnh Cao Bằng Hoàng Thị Nhuận, những trò chơi như lày cỏ góp phần tạo không khí sôi nổi trong lễ hội, đồng thời là cách bảo tồn và truyền lại giá trị văn hóa truyền thống hiệu quả cho các thế hệ sau.

Đặc biệt, từ nguồn lực triển khai Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS gắn với phát triển du lịch, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, nhiều trò chơi dân gian đã được khôi phục, gìn giữ và từng bước phát huy hiệu quả trong đời sống cộng đồng.

Việc triển khai Dự án 6 cũng tạo điều kiện hình thành các mô hình trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa đặc thù; phát triển mô hình “di sản kết nối” gắn với du lịch cộng đồng; đồng thời thúc đẩy xây dựng đời sống văn hóa cơ sở.

Từ những nỗ lực khôi phục và bảo tồn, trò chơi dân gian đang thực sự “sống dậy” và không còn là hoạt động riêng lẻ mà trở thành nhu cầu tự thân, gắn bó tự nhiên trong đời sống cộng đồng. 

Khi người dân chủ động tham gia gìn giữ và trao truyền, các giá trị truyền thống không chỉ được lưu giữ mà còn được thổi thêm sức sống mới, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa. Từ đó, những trò chơi dân gian dần được khai thác thành sản phẩm văn hóa đặc trưng, hấp dẫn du khách và mở ra hướng phát triển du lịch bền vững cho mỗi địa phương.