Nghệ nhân Hoàng Tương Lai (ngồi giữa) làm “quan làng” trong Lễ hội Lồng tồng ở địa phương.Nghệ nhân Hoàng Tương Lai còn là nhà văn có tới hơn chục đầu sách được xuất bản, với nhiều thể loại như truyện ngắn, truyện ký, thơ, sưu tầm dịch thuật… về đề tài DTTS, miền núi.
Nghệ nhân Hoàng Tương Lai sinh ra và lớn lên bên tả ngạn dòng sông Chảy sơn thủy hữu tình, nơi sinh sống, quần tụ bao đời nay của cộng đồng dân tộc Tày với nhiều nét đặc trưng còn lưu giữ. Từ thuở ấu thơ, ông được đắm mình trong những điệu khắp, coọi, phong slư, Khảm hải… của mẹ, thừa hưởng “máu” văn chương từ người cha-cố nhà văn Hoàng Hạc (nhà văn của đất Hoàng Liên Sơn đã có công lớn đặt nền móng gây dựng Hội Văn học Nghệ thuật Yên Bái). Tất cả những yếu tố đó, đã vun đắp trong tâm hồn Hoàng Tương Lai một tình yêu cháy bỏng với hồn văn hóa dân tộc Tày và niềm đam mê để những trang viết cứ tự nhiên như “mạch nguồn” tuôn chảy.
Từ tác phẩm đầu tay là, tập truyện ký “Những ngày chiến đấu ở cánh đồng Chum” của ông được giải Khuyến khích trong cuộc thi viết về “Những kỷ niệm sâu sắc về tình hữu nghị Việt-Lào”, do Hội Nhà văn Việt Nam và Đại sứ quán hai nước tổ chức, nghệ nhân Hoàng Tương Lai dần bước vào con đường văn chương, càng viết ông càng say. Những trang viết của ông luôn thấm đẫm những mạch nguồn văn hóa dân tộc Tày.
Tính đến nay, nhà văn Hoàng Tương Lai đã có hơn chục đầu sách được xuất bản như: “Cây sẹt trổ hoa”-Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc 2006; “Chõ xôi trưa ấy”-tập truyện ký Nhà xuất bản Văn hoá Dân tộc 2000; tập truyện ngắn “Quà quê núi”; tập truyện thiếu nhi miền núi “Cô Ve sầu cho ruột”; “Sông Chảy, những nét hoa văn”-ghi lại những nét đẹp văn hóa dân tộc Tày; “Bảy vía”-tuyển tập thơ…
Ở địa phương ông còn là một “quan làng” rất có uy tín. “Quan làng” là người được nhà trai tin tưởng, nhờ cậy đi đón dâu nên để đối đáp với nhà gái suôn sẻ, thuận tai. “Quan làng” phải là người nhanh nhẹn, hoạt bát trong ứng khẩu; có chất giọng tốt, am hiểu phong tục tập quán. Không phải ai cũng có thể làm “quan làng” nhưng ông Lai thì luôn nhận được vinh dự ấy. Cũng bởi lẽ, ông yêu đến say mê những làn điệu dân ca của dân tộc mình và thể hiện chúng bằng cả tâm hồn, tình yêu.
Cũng nhờ chất giọng tốt và thể hiện rất có hồn các làn điệu dân tộc nên ông đã đạt nhiều giải thưởng trong các cuộc thi, liên hoan dân ca như: giải C tại Liên hoan Dân ca toàn quốc với tiết mục “Khảm hải”; giải B với bài Then “Roọng khoăn” tại Liên hoan hát Then, đàn Tính toàn quốc. Ông cũng đã giành huy chương tại các kỳ hội diễn nghệ thuật quần chúng của tỉnh và được ghi nhận là “Nghệ nhân Dân gian”…
“Không giải thưởng nào ý nghĩa bằng việc được hát, được làm sống lại những làn điệu dân ca thấm đẫm dân tộc mình ngay trên chính mảnh đất quê hương. Phải biết nhớ, biết trân trọng giữ gìn bản sắc, cội nguồn mình sinh ra, lớn lên”, nghệ nhân Hoàng Tương Lai chia sẻ.
Giờ đây, dù đã ngoài 60 tuổi, mắt không còn tinh, chân không còn nhanh, nhưng nghệ nhân Hoàng Tương Lai vẫn lặng lẽ, cần mẫn tìm đến với các cụ cao niên để ghi lại những tinh hoa văn hóa dân tộc mình rồi đưa lên trang viết, truyền dạy lại cho lớp trẻ, với mong muốn những nét đẹp ấy sẽ luôn toả sáng và có sức sống mãnh liệt trong đời sống tinh thần của bà con nơi quê núi thân thương.
Không giải thưởng nào ý nghĩa bằng việc được hát, được làm sống lại những làn điệu dân ca thấm đẫm dân tộc mình ngay trên chính mảnh đất quê hương. Phải biết nhớ, biết trân trọng giữ gìn bản sắc, cội nguồn mình sinh ra, lớn lên”. (Nghệ nhân Hoàng Tương Lai)
HỒNG MINH
