Người mở lối thoát nghèo từ du lịch ở Lô Lô Chải

"Vàng mười" trên vùng đá xám

Trên cao nguyên đá Đồng Văn, Lô Lô Chải từng là một thôn nghèo với sinh kế gắn chặt vào nương ngô và chăn nuôi quy mô nhỏ. Xuất phát điểm thấp, nhưng chỉ sau một thập niên, Lô Lô Chải dần trở thành điểm du lịch cộng đồng quen thuộc của du khách trong nước và quốc tế, với những nếp nhà trình tường và không gian văn hóa đặc trưng của người Lô Lô vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn. Bước ngoặt ấy gắn với vai trò của Trưởng thôn Sình Dỉ Gai.

Khoảng năm 2011, trong chuyến công tác, một cán bộ Đại sứ quán Luxembourg đã ghé thăm Lô Lô Chải. Trước vẻ đẹp nguyên sơ và bản sắc văn hóa của người Lô Lô, vị khách cho rằng, nơi đây có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. 

“Tôi sinh ra và lớn lên ở đây, quen thuộc quá nên đã không nhận thấy những điều đặc biệt. Nhưng nghe những sẻ chia của vị cán bộ ấy tôi đã bắt đầu nghĩ khác”, anh Gai kể lại.

Từ sự quan tâm và kết nối của vị đại sứ, một thời gian sau, thông qua chương trình hợp tác, phía Luxembourg hỗ trợ ba hộ dân trong thôn Lô Lô Chải làm Homestay thí điểm, trong đó có gia đình anh Sình Dỉ Gai. Nắm bắt cơ hội, anh cùng gia đình sửa sang lại ngôi nhà trình tường, sắp xếp không gian sinh hoạt, trưng bày trang phục, nông cụ, nhạc cụ truyền thống của người Lô Lô để đón khách.

Thế nhưng, du lịch cộng đồng khi ấy vẫn là khái niệm rất mới ở Lô Lô Chải. Hai hộ làm Homestay cùng thời điểm sớm bỏ cuộc vì thiếu kinh nghiệm và sự kiên trì, còn Homestay của gia đình anh Gai cũng hiếm khi “đắt khách”. 

Không chùn bước, anh Gai chủ động tham gia các lớp tập huấn về du lịch, thuyết minh viên tại Hà Nội và các chương trình bồi dưỡng do tỉnh tổ chức, từng bước học cách tìm khách, đón tiếp và phục vụ. Khi lượng khách dần ổn định, anh mạnh dạn mở thêm homestay.

Đến nay, gia đình anh Gai có ba homestay nhà trình tường, thu nhập bình quân khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng, đồng thời, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương.

Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025

Mô hình Homestay của gia đình Trưởng thôn Sình Dỉ Gai bắt đầu mang lại nguồn thu ổn định, niềm tin vào con đường làm du lịch dần lan sang các hộ dân khác. Anh Gai không giữ kinh nghiệm cho riêng mình mà kiên trì đi từng nhà, hướng dẫn bà con sửa sang nhà ở, xây dựng nhà vệ sinh đạt chuẩn, giữ gìn vệ sinh môi trường, trồng hoa ven đường và mở rộng lối đi chung trong thôn… 

Những việc làm tưởng nhỏ ấy đã từng bước thay đổi diện mạo Lô Lô Chải và tạo nền tảng cho du lịch cộng đồng phát triển.

Đặc biệt, Trưởng thôn Sình Dỉ Gai chú trọng nâng “chất” làm du lịch khi đứng ra tổ chức, khuyến khích người dân học tiếng Anh để giao tiếp với khách quốc tế. Đến nay, khoảng 50% người dân trong thôn có thể giao tiếp cơ bản, kể cả trẻ em và người cao tuổi - một hình ảnh hiếm thấy ở một thôn vùng cao nơi địa đầu Tổ quốc.

Theo Trưởng thôn Sình Dỉ Gai, du lịch cộng đồng chỉ có thể bền khi lợi ích được chia sẻ hài hòa. 

“Làm du lịch ở Lô Lô Chải không thể tách rời cộng đồng. Khi bản làng còn giữ được nếp sống, văn hóa còn nguyên vẹn thì du lịch mới thực sự có giá trị”, anh Gai chia sẻ.

Từ vài hộ làm thí điểm ban đầu, dưới sự vận động và kết nối của anh, Lô Lô Chải dần hình thành một cộng đồng cùng tham gia làm du lịch. Đến nay, toàn thôn có 56 hộ cung cấp các dịch vụ lưu trú, ăn uống và trải nghiệm văn hóa. 

Để hoạt động đi vào nền nếp, năm 2021, anh Gai đứng ra vận động thành lập Chi hội Nông dân nghề nghiệp homestay thôn Lô Lô Chải với 30 hội viên. Chi hội trở thành đầu mối để các hộ hỗ trợ nhau trong quản lý dịch vụ, quảng bá hình ảnh và kết nối Tour, tuyến, bảo đảm lợi ích chung được điều phối hài hòa.

Trên cơ sở định hướng phát triển du lịch cộng đồng, Trưởng thôn Sình Dỉ Gai vận động bà con thành lập tổ hợp tác thêu dệt thổ cẩm của người Lô Lô. Các sản phẩm trang phục, đồ thủ công được phục dựng đúng hoa văn và kỹ thuật truyền thống, vừa phục vụ nhu cầu của du khách, vừa tạo nguồn thu ổn định cho phụ nữ trong thôn, với doanh thu đạt trên 200 triệu đồng mỗi năm.

Nhờ tầm nhìn và dẫn dắt của trưởng thôn Sình Dỉ Gai, Lô Lô Chải phát triển du lịch cộng đồng theo cách bền vững. Thôn không thu vé tham quan, không dựng sân khấu trình diễn; thu nhập đến từ các dịch vụ do chính người dân tạo ra như Homestay, ẩm thực, thủ công và trải nghiệm văn hóa. 

Du lịch ở Lô Lô Chải được làm “vừa đủ” để không phá vỡ nhịp sống bản làng, nhờ đó lại trở thành điểm đến được du khách quốc tế đánh giá cao bởi sự tĩnh lặng và chiều sâu văn hóa.

Những nỗ lực bền bỉ của cộng đồng Lô Lô Chải đã được ghi nhận trên trường quốc tế. Ngày 17/10/2025, tại thành phố Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc), Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên Hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là một trong những “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. 

Đây là lần đầu tiên một điểm du lịch cộng đồng của tỉnh Tuyên Quang đạt danh hiệu này, khẳng định con đường phát triển du lịch bền vững mà trưởng thôn Sình Dỉ Gai cùng người dân lựa chọn đã đáp ứng các tiêu chí quốc tế về quản trị, bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng.