Ngôi chùa "4 không" ở Cù Lao Chàm
Nằm giữa mênh mang sóng nước Cù Lao Chàm, chùa Hải Tạng (xã đảo Tân Hiệp, TP. Đà Nẵng), từ lâu đã là điểm sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa tâm linh của người dân địa phương và nhiều du khách gần xa.
Ngôi chùa cổ giữa biển khơi
Nằm nép mình giữa núi rừng và biển cả Cù Lao Chàm, chùa Hải Tạng, là một trong những công trình tâm linh tiêu biểu của vùng đảo tiền tiêu miền Trung.
.jpg)
Theo các tư liệu lịch sử, chùa được dựng vào năm 1758, thời Cảnh Hưng, do Hương Hải thiền sư khai sơn lập tự. Về sau, đến đời đệ tử thứ tư, người dân trên đảo cùng góp công, góp của xây dựng hoàn chỉnh và đặt tên là Hải Tạng.
Gần 3 thế kỷ tồn tại giữa biển trời lộng gió, ngôi cổ tự vẫn giữ được nhiều nét kiến trúc đặc trưng của Phật giáo Đại thừa.
Chùa được xây theo kiểu “tiền đường hậu điện”, mái lợp ngói âm dương phủ màu thời gian. Cổng tam quan gồm, một cổng chính và hai cổng phụ, mang dáng dấp kiến trúc truyền thống với mái ngói cổ kính. Nối liền tam quan là tường đá ong bao quanh khuôn viên, tạo nên không gian khép kín, thanh tịnh.
Bước qua cổng chùa, du khách bắt gặp tượng Bồ Tát Quan Âm cao khoảng 3m tọa giữa hồ sen nhỏ, hướng mặt ra biển Đông. Với người dân xứ đảo, đây là biểu tượng của sự bao dung và che chở, gửi gắm ước vọng về những chuyến ra khơi bình an, cuộc sống no đủ.
.jpg)
Một nét độc đáo khác của chùa Hải Tạng, là vị trí địa lý hiếm có. Trước mặt chùa là cánh đồng Chùa nằm giữa thung lũng nhỏ. Mỗi mùa lúa chín, cả không gian nhuộm sắc vàng rực, hương lúa hòa cùng gió biển, tạo nên khung cảnh thanh bình khó gặp ở một vùng đảo xa.
Bên trong chính điện, những cột gỗ lim lớn nâng đỡ mái chùa, tạo cảm giác uy nghiêm, cổ kính. Gian giữa thờ Tam thế Phật và Tam thánh Quan Công; gian bên phải thờ Châu Xương, Quan Bình; gian bên trái thờ Địa Tạng Vương Bồ Tát. Hai bên còn có tượng Hộ pháp, Long thần, phía sau thờ Tổ sư Đạt Ma.
Điểm đặc biệt của chùa Hải Tạng nằm ở sự giao thoa giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Ngoài hệ thống tượng Phật, chùa còn phối thờ Ngọc Hoàng cùng nhiều vị thần theo quan niệm dân gian.
Sự đan xen của tư tưởng “Tam giáo đồng nguyên”, phản ánh đời sống văn hóa đặc trưng của cộng đồng cư dân miền biển, nơi tín ngưỡng và đời sống thường nhật luôn gắn bó chặt chẽ với nhau.
Đến nay, nhiều pho tượng trong chùa vẫn giữ được gần như nguyên vẹn dáng vẻ ban đầu. Tượng đều được làm bằng gỗ, sơn son thếp vàng, có niên đại hơn 250 năm.
Cùng với đó, là hệ thống hoành phi, câu đối, kèo gỗ được chạm khắc công phu, góp phần tạo nên giá trị nghệ thuật và lịch sử cho ngôi cổ tự.
Chùa còn lưu giữ một quả chuông - đại hồng chung đặc biệt với những hoa văn mang phong cách thời Lê sơ. Trên thân chuông nổi bật hình tượng “song long triều dương”, được chạm khắc tinh xảo với thân rồng uốn lượn, vảy nổi và râu dài mềm mại. Đây được xem là hiện vật quý hiếm, có giá trị lớn về mặt mỹ thuật và lịch sử.
Điểm tựa tâm linh của người dân xứ đảo
Không chỉ nổi tiếng bởi kiến trúc cổ kính, chùa Hải Tạng còn được nhiều người biết đến với nét riêng hiếm gặp: “Bốn không” gồm không trụ trì, không vàng mã, không điện đèn và không sư sãi thường trú.
Trước đây, chùa do Hòa thượng Thích Hải Tạng trụ trì. Sau khi vị hòa thượng viên tịch, việc quản lý và chăm nom ngôi chùa được giao cho Ban Quản trị địa phương. Dù không có tăng ni sinh hoạt thường xuyên, nơi đây vẫn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cư dân trên đảo.
Vào các dịp lễ Phật giáo hay những ngày lễ hội truyền thống, chùa Hải Tạng lại trở nên nhộn nhịp. Người dân tìm về thắp hương, cầu mong mưa thuận gió hòa, biển lặng sóng yên và những chuyến đánh bắt thuận lợi.
Mỗi sáng sớm, khi mặt trời vừa nhô lên từ biển Đông, tiếng chuông chùa lại ngân vang giữa không gian trong trẻo. Âm thanh ấy hòa cùng tiếng sóng biển, tiếng gió và nhịp sống bình dị của cư dân xứ đảo, tạo nên cảm giác thanh thản cho bất cứ ai đặt chân tới đây.
Năm 2006, chùa Hải Tạng cùng hệ thống di tích trên Cù Lao Chàm được xếp hạng Di tích cấp quốc gia. Không chỉ là công trình kiến trúc, ngôi chùa còn lưu giữ nhiều tư liệu quý về lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng cư dân trên đảo.
Hiện nay, di tích đã được số hóa bằng công nghệ VR360 và mô hình tham quan 3D Tour. Việc ứng dụng công nghệ giúp lưu giữ nguyên trạng kiến trúc, hiện vật và không gian chùa, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận di sản đến đông đảo công chúng.
