Mâm lễ quả cúng ngày rằm tháng bảyMiền quê yên ả của tôi hầu như nhà nào cũng trồng thị, nhà ít thì trồng một cây lấy quả để cúng bái, sau đó để ăn chơi. Còn nhà trồng nhiều thì có khi có cả vài, ba, bốn cây với mục đích bán quả.
Gia đình tôi cũng có tới 4 cây thị cổ thụ với đường kính thân cây lên tới cả hơn nửa mét, cao cả vài chục mét, là thành quả mà ông bà nội tôi đã vun trồng từ khi còn trẻ. Nội từng kể về xuất xứ của những cây thị trong vườn nhà, đó là thời thanh niên- lúc nội đi lính, đóng quân ở vùng Cao nguyên đá Hà Giang, thấy trong vườn của một gia đình người đồng bào Mông có cây thị cổ thụ, mùa nào cũng sai lúc lỉu quả. Điều đặc biệt là quả thị cây này to gấp đôi so với giống thị trồng ở đồng bằng. Ông chủ trồng cây thị ấy giải thích rằng, ông lấy giống quý đó từ một cây thị mọc hoang trong rừng sâu mang về chiết ghép với giống thị nhà để cho ra giống thị lai này. Và rồi do mê giống thị quả siêu to nên nội đã xin chủ nhà gần chục quả thị chín mang về lấy hạt nhân giống. Trong số những hạt thị được ươm trồng thì chỉ có 4 cây thị con mọc lên, và từ 4 hạt mầm nhú lên xanh tươi ấy đã cho ra kết quả là 4 cây thị hiện hữu sinh trưởng trong khu vườn nhà tôi cho tới tận ngày hôm nay.
Mùa thị chín (Ảnh minh họa) Suốt quãng thời gian tuổi thơ, lũ trẻ con hàng xóm hay tụ tập dưới những gốc thị nhà tôi để chơi các trò chơi dân gian. Dưới tán lá thị luôn rợp bóng mát. Khi mùa quả chín thì cả không gian ngập tràn một mùi thơm ngào ngạt, khoan khoái, rất dễ chịu. Hương thị chín ùa vào cả những gian phòng ngủ của mỗi gia đình. Chẳng vậy mà mỗi đêm hè trước khi đi ngủ, mẹ luôn nhắc tôi mở toang cánh cửa sổ để cho căn phòng thoáng đãng, đồng thời “đón” hương thị bay vào.
Thích nhất là chị em chúng tôi được sở hữu những quả thị chín màu vàng ruộm, cầm để ngửi hít hà, để chơi khi đan bị bằng sợi rồi thả những quả thị vào đó treo lủng lẳng, xách đi khoe bạn bè… Rồi khi thị chín mềm, màu vàng óng chuyển qua màu xậm là lúc chúng tôi mang thị ra ăn. Thị chín cũng có vị ngọt riêng, rất hấp dẫn. Không chỉ trẻ con mà nhiều người già cũng thích ăn thị bởi theo như mẹ tôi giải thích, trong thành phần thịt của quả thị có chất kích thích tiêu hóa rất tốt, cộng với vài loại vitamin và khoáng chất khác có lợi cho sức khỏe...
Hít hà hương thơm nồng nàn của quả thị chín (Ảnh minh họa) Tôi nhớ ngày nội tôi còn khỏe mạnh, hễ thấy những quả thị chín bói đầu tiên là nội lại bắc thang rồi bảo con, cháu leo lên cây hái những quả chín ấy mang xuống, rửa rồi sắp vào đĩa, sau đó đặt ngay ngắn lên bàn thờ để thắp hương khấn ông bà tiên tổ. Nội tôi từng nói với mấy anh chị em chúng tôi rằng: "Quả chín đầu mùa bao giờ cũng phải dành cho ông bà tiên tổ trước, bởi làm như vậy thì mùa sau ông bà tiên tổ mới phù hộ độ trì cho những cây thị sai quả hơn, quả to hơn...".
Sau này, khi ông nội già yếu rồi qua đời thì cha tôi luôn là người kế tiếp công việc khi xưa nội vẫn làm. Cha cũng hái những quả thị chín bói đầu mùa dâng lên bàn thờ để cúng ông bà tiên tổ, cúng nội, sau đó mới hạ lễ xuống phân phát lộc cho mấy anh chị em chúng tôi.
Mấy anh chị em chúng tôi sau này đều trưởng thành, rời quê lên thành phố học tập rồi lập nghiệp ở phố. Mỗi khi về thăm quê, nhìn những cây thị trong vườn, tôi luôn thầm biết ơn những cây thị nội trồng, bởi mỗi mùa thị chín, mẹ có thêm chút ít tiền khi hái thị mang ra chợ bán. Những đồng tiền gom nhặt từ bán thị, mẹ luôn để dành cho mấy anh chị em chúng tôi mua sách bút, quần áo mới để bước vào năm học mới.
Tháng bảy âm lịch lại về mang theo hương thơm ngào ngạt của những quả thị chín vàng óng ả treo lúc lỉu trên vòm cao, tôi lại nôn nao nhớ quê, hoài niệm về một thời dấu yêu nhiều kỷ niệm bên những gốc thị già và những mùa thị chín.
