Thạc sĩ Nguyễn Khánh Toàn, người đem tri thức tới thôn bảnTri thức khởi nguồn từ đồng đất Đông Kinh
Sinh ra và lớn lên tại Đông Kinh (tỉnh Lạng Sơn), Nguyễn Khánh Toàn sớm chứng kiến nỗi vất vả "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" của người dân, với những mùa vụ lúc được lúc mất. Chính thực tiễn này đã hun đúc trong anh khát vọng dùng tri thức khoa học để thay đổi cuộc sống của bà con đồng bào.
Tốt nghiệp Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, rồi tiếp tục bảo vệ thành công Đề tài Thạc sĩ tại đây, thay vì lựa chọn công việc an nhàn trong phòng máy lạnh, anh Toàn chọn con đường đồng hành cùng người nông dân. Hơn 10 năm gắn bó với công tác khoa học kỹ thuật, quan điểm của anh luôn kiên định: “Một mô hình chỉ có giá trị khi bà con tự làm được và thu nhập tăng thật”.
Với phương châm này, từng bảng số liệu, từng hướng dẫn kỹ thuật của anh đều xuất phát từ thực tế sản xuất, được trình bày một cách giản dị, dễ hiểu. Khoa học, nhờ đó, đã trở thành người bạn gần gũi, giúp nông dân xứ Lạng tự tin làm giàu ngay trên mảnh đất quê nhà.
Mô hình chăn nuôi gà Vạn Linh được kiểm soát chặt chẽ từ con giốngXây dựng chuỗi giá trị - Bài toán kinh tế cho nông dân
Bước ngoặt lớn trong hành trình chuyển giao khoa học của Nguyễn Khánh Toàn là mô hình chăn nuôi gà bản địa trên đệm lót sinh học giai đoạn 2019 - 2020.
Ở quy mô hộ gia đình (200 - 300 con/hộ), mô hình đạt tỷ lệ sống 85%, giúp gà phát triển khỏe mạnh và giảm đáng kể chi phí chăm sóc.
Sau hai vụ sản xuất thử nghiệm, kết quả đã được nhân rộng ra hàng chục hộ khác, tạo hiệu ứng tích cực trong việc sản xuất nông nghiệp sạch.
Anh Toàn không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn kỹ thuật mà còn áp dụng tư duy chuỗi giá trị vào thực tế. Anh kết nối các hộ chăn nuôi thành nhóm liên kết để cùng mua con giống, thức ăn và chia sẻ thị trường tiêu thụ. Anh nhấn mạnh: “Nếu chỉ nuôi giỏi mà không bán được, bà con vẫn thiệt”.
Trong mô hình này, mỗi hộ là một mắt xích, còn nhà khoa học đóng vai trò cố vấn, dẫn đường. Nhờ vậy, người dân không chỉ nắm vững kỹ thuật mà còn hiểu rõ quy luật cung cầu, cách tính chi phí - lợi nhuận, và quan trọng nhất là biết làm thương hiệu cho sản phẩm của mình.
Thạc sĩ Nguyễn Khánh Toàn lựa chọn từng quả trứng giống đưa vào lò ấp Bảo tồn nguồn gen quý, phục hồi và xây dựng thương hiệu gà Vạn Linh
Từ năm 2022, anh Toàn chuyển trọng tâm nghiên cứu sang đề tài phục tráng giống gà Vạn Linh - giống gà bản địa nổi tiếng thịt thơm, xương nhỏ nhưng đang đứng trước nguy cơ bị lai tạp. Đề tài do anh chủ trì hướng tới mục tiêu kép là bảo tồn nguồn gen quý và phát triển sản phẩm thương mại chất lượng cao.
Công việc triển khai hết sức khó khăn, đòi hỏi sự tỷ mỉ. Nhóm nghiên cứu phải đi tìm, gom nhặt những đàn gà thuần chủng nhất, thu thập mẫu gen và ghi nhận đặc điểm sinh sản, ngoại hình, năng suất. Sau đó, họ tiến hành chọn lọc, nhân giống, xây dựng đàn gốc phục vụ lai tạo.
Nhờ quy trình nghiêm ngặt và ứng dụng công nghệ theo dõi hiện đại, đàn gà hạt nhân đã được hình thành, giữ nguyên đặc tính bản địa và đồng thời nâng cao năng suất.
Đề tài không dừng lại ở phòng thí nghiệm. Anh Toàn cùng cộng sự phối hợp với người dân để chuyển giao quy trình, nhân rộng đàn thương phẩm. Sản phẩm “gà Vạn Linh” dần lấy lại thương hiệu xưa với giá bán cao hơn 20 - 25% so với gà thịt thông thường. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc khoa học đã góp phần nâng tầm giá trị bản địa, giúp nông dân sống tốt hơn.
Ngoài chăn nuôi, thạc sĩ Nguyễn Khánh Toàn còn tham gia nhiều dự án xây dựng nhãn hiệu tập thể cho nông sản đặc trưng như trám đen, lạc đỏ, lan kim tuyến. Anh khẳng định: “Việc làm thương hiệu không thể chỉ dừng ở Logo hay bao bì, mà phải chú trọng vào tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ”.
Tại các lớp tập huấn, anh Toàn hướng dẫn bà con cách ghi chép lô hàng, dán nhãn đúng quy định. Anh tin rằng: “Chỉ khi nông dân hiểu giá trị của nhãn hiệu, họ mới tự giác giữ uy tín cho sản phẩm”. Nhờ sự kiên trì này, hàng trăm hộ sản xuất đã được cấp quyền sử dụng nhãn hiệu tập thể, mở đường cho sản phẩm quê hương vào siêu thị, chợ đầu mối và sàn thương mại điện tử.
Các kết quả nghiên cứu khoa học của anh Toàn (được công bố trên tạp chí chuyên ngành về di truyền, sinh sản và năng suất vật nuôi bản địa) liên tục được ứng dụng ngược trở lại trong sản xuất. Anh gọi đó là “vòng tuần hoàn của khoa học”. Từ thực tiễn, vào phòng thí nghiệm, rồi trở về với thực tiễn.
“Nhà khoa học của nhà nông”
Những nỗ lực không ngừng nghỉ đã mang lại cho Nguyễn Khánh Toàn hai phần thưởng danh giá: Giải thưởng Vừ A Dính của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và danh hiệu “Nhà khoa học của nhà nông năm 2025” do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn.
Với anh, vinh danh là động lực để tiếp tục làm tốt hơn. Sau mỗi lần được khen thưởng, anh lại trở về với bà con, mở thêm mô hình mới, chỉnh sửa quy trình kỹ thuật. Anh Toàn nói vui: “Khen để lan tỏa, nhưng kết quả phải nhìn từ vụ sau”.
Anh Toàn luôn cập nhật công nghệ mới, từ ứng dụng theo dõi nhiệt độ chuồng trại đến phần mềm ghi chép dữ liệu, hướng tới chuyển đổi số trong nông nghiệp. Khi được hỏi về điều tâm đắc nhất, anh chia sẻ: “Tôi vui nhất khi thấy nông dân áp dụng thành công, bán được giá cao, rồi quay lại chia sẻ với người khác. Khoa học lúc ấy đã thực sự sống giữa đời thường”.
Hành trình của thạc sĩ Nguyễn Khánh Toàn, sinh năm 1990, dân tộc Tày, hiện công tác tại Trung tâm Khoa học và Công nghệ thuộc Sở Khoa học - Công nghệ Lạng Sơn, là minh chứng tri thức phải đi cùng mồ hôi và hơi thở của người dân. Dưới bàn tay và trái tim của anh, khoa học đang thực sự nảy mầm từ đất, lớn lên cùng người nông dân trên quê hương xứ Lạng.
