Bảo vệ không gian thông tin trước các chiến dịch chia rẽ: Xây “hệ miễn dịch” thông tin cho xã hội số (Bài cuối)

Dựng “lá chắn” thông tin từ cơ sở

Các chuyên gia an ninh thông tin cho rằng, cách hiệu quả nhất để chống tin giả không chỉ là xử lý vi phạm, mà còn phải tăng cường phổ biến thông tin chính thống, kịp thời giải thích các vấn đề nhạy cảm, phản bác các luận điệu xuyên tạc.

Đặc biệt, trong những thời điểm đất nước diễn ra các sự kiện trọng đại, nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân tăng cao, kéo theo nguy cơ xuất hiện và lan truyền các thông tin chưa được kiểm chứng. Trong bối cảnh đó, công tác tuyên truyền được xác định là “mũi chủ công” trong việc dựng nên lá chắn thông tin vững chắc.

Mường Toong là xã mới của tỉnh Điện Biên, được sáp nhập từ xã Mường Toong và Huổi Lếch của huyện Mường Nhé cũ. Toàn xã hiện có gần 11.000 nhân khẩu, thuộc 6 thành phần dân tộc.

Theo ông Đào Xuân Tứ - Chủ tịch UBND xã Mường Toong, người dân trên địa bàn ngày càng có điều kiện tiếp cận thông tin nhanh, đa dạng hơn nhờ mạng xã hội. Nhưng bên cạnh mặt tích cực, tin giả, tin sai sự thật cũng len lỏi vào cộng đồng, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến đời sống và niềm tin của người dân.

Đặc biệt, không ít người dân từng tin vào những thông tin chưa được kiểm chứng liên quan đến giá cả nông sản, chính sách hỗ trợ, phòng chống dịch bệnh hay các nội dung mang tính kích động. Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định trật tự xã hội.

Theo ông Tứ, thời gian qua, xã đã triển khai nhiều giải pháp nhằm giúp người dân trang bị kỹ năng “lọc” thông tin trên môi trường mạng. Trong đó, từ Tổ truyền thông số cộng động và hệ thống loa truyền thanh cơ sở, xã đã đẩy mạnh phổ biến cách nhận biết tin giả cũng như tác hại của tin giả.

“Khi người dân có kỹ năng thì sẽ không bị dẫn dắt bởi tin giả, từ đó yên tâm lao động, sản xuất và chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Nhà nước”, ông Tứ cho biết.

Cũng như xã Mường Toong, các địa phương trên cả nước đều đã và đang chú trọng công tác tuyên truyền, “phủ xanh” thông tin trong đời sống cộng đồng. Khi thông tin chính thống đến được sớm, đúng và dễ hiểu với người dân, các khoảng trống thông tin - mảnh đất màu mỡ của tin giả - sẽ bị thu hẹp.

Từ hệ thống báo chí, tổ công nghệ số cộng đồng, truyền thanh cơ sở đến đội ngũ cán bộ, Người có uy tín trong cộng đồng,… mỗi kênh tuyên truyền đều trở thành một “cột trụ” bảo vệ không gian thông tin lành mạnh. Từ đó giúp người dân nhận diện, sàng lọc và chủ động “miễn dịch” trước các luận điệu sai trái, xuyên tạc.

Xây “vùng xanh văn hóa” trên không gian mạng

Theo các chuyên gia, tin xấu độc trên không gian mạng thường có những dấu hiệu dễ nhận diện: nội dung kích động thù hằn, xuyên tạc chính sách, xúc phạm danh dự cá nhân hoặc cố tình bóp méo các sự kiện nhạy cảm nhằm gây hoang mang trong xã hội.

Trên không gian mạng, những luồng thông tin xấu độc, tin sai sự thật lan truyền nhiều hơn trước, trong và sau những sự kiện chính trị - xã hội lớn của đất nước. Khi bị xử lý, nhiều người đều thừa nhận do thiếu hiểu biết nên chia sẻ, bình luận khi chưa kiểm chứng thông tin.

Ngày 15/3, Công an xã Phú Lạc, tỉnh Thái Nguyên cho biết đã quyết định xử phạt hành chính đối với Đ.V.T (sinh năm 1993, trú tại xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên) về hành vi “Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân”.

Cơ quan Công an xác định, Đ.V.T đã sử dụng mạng xã hội để xuyên tạc quy trình bầu cử, đồng thời có những lời lẽ xúc phạm uy tín của cơ quan Nhà nước. Những thông tin này được đánh giá là gây tác động tiêu cực đến nhận thức của người dân trên không gian mạng, đặc biệt là trong thời điểm các cấp chính quyền đang nỗ lực thực hiện công tác tuyên truyền cho ngày hội lớn của đất nước.

Theo các chuyên gia, việc xây dựng “vùng xanh văn hóa” trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm của mỗi người dùng Internet.

Mỗi hành động chia sẻ, bình luận hay tương tác đều có thể góp phần định hình môi trường thông tin. Một xã hội có sức đề kháng thông tin mạnh là xã hội mà người dân biết kiểm chứng nguồn tin, nhận diện tin giả và không chia sẻ thông tin chưa xác thực.

Bởi trong kỷ nguyên số, mỗi người dùng mạng xã hội không chỉ là người tiếp nhận thông tin, mà còn là một “mắt xích” trong hệ sinh thái truyền thông. Một cú nhấp chuột có thể lan truyền một thông tin sai lệch. Nhưng cũng chính cú nhấp chuột đó, nếu được cân nhắc, có thể giúp chặn đứng một tin giả.

Hoàn thiện “lá chắn” pháp lý cho không gian thông tin số

Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật An ninh mạng tại Nghị quyết số 116/2025/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Luật gồm 8 chương, 45 điều, tập trung bảo vệ nhóm yếu thế (trẻ em, người cao tuổi), nghiêm cấm AI giả mạo, nâng cao tự chủ công nghệ, và bảo mật dữ liệu, tạo lá chắn vững chắc cho kỷ nguyên số.

Bộ luật được xây dựng nhằm tăng cường bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng và thúc đẩy hình thành một môi trường số lành mạnh, an toàn. Luật quy định rõ các quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, trong đó nhấn mạnh vai trò của mỗi công dân khi tham gia mạng xã hội không chỉ đơn thuần là “tự do chia sẻ” sang “tự do có trách nhiệm” tuân thủ pháp luật, không đăng tải nội dung sai sự thật, xuyên tạc, vi phạm an ninh mạng và trật tự xã hội.

Việc hoàn thiện khung pháp lý cho không gian mạng cho thấy cách tiếp cận ngày càng chủ động: không chỉ xử lý vi phạm sau khi xảy ra mà còn xây dựng “lá chắn” pháp lý để phòng ngừa từ sớm.

Thực tế, việc giữ gìn không gian thông tin lành mạnh vì thế không chỉ là bảo vệ môi trường mạng. Đó còn là bảo vệ niềm tin xã hội và sức mạnh đoàn kết của dân tộc.

Ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số tại Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL. Đây là một bước đi quan trọng nhằm định hình những chuẩn mực ứng xử phù hợp với yêu cầu của thời đại, qua đó gửi đi thông điệp rõ ràng về trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc xây dựng một không gian mạng văn minh, lành mạnh, nhân văn.

Các chuyên gia đánh giá Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số là bước phát triển mới so với Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội được ban hành năm 2021. Sự bùng nổ của video ngắn, livestream, thương mại điện tử, cùng với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đã khiến các hoạt động trên không gian mạng vượt xa khái niệm “mạng xã hội” trước đây. Vì vậy, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh từ mạng xã hội sang toàn bộ môi trường số là bước điều chỉnh cần thiết, phản ánh đúng thực tiễn phát triển của công nghệ.

Một điểm mới đáng chú ý đó là các quy định trước đây thiên về khía cạnh quản lý thông tin và hành vi, thì Bộ Quy tắc lần này đặt trọng tâm vào việc xây dựng văn hóa số - một hệ giá trị định hướng hành vi của cộng đồng trên không gian mạng. Điều này thể hiện ở các yêu cầu về tôn trọng sự đa dạng văn hóa, giữ gìn bản sắc dân tộc, lan tỏa các giá trị nhân văn và khuyến khích những nội dung tích cực, có ích cho xã hội.

Khi mỗi người dùng mạng xã hội biết kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, tôn trọng sự thật và các giá trị văn hóa, “hệ miễn dịch” của xã hội số sẽ được củng cố từ chính mỗi công dân. Đó chính là nền tảng bền vững nhất để bảo vệ niềm tin và sự đoàn kết của cộng đồng trong kỷ nguyên số.