Tình trạng tảo hôn tại Cao Bằng có xu hướng giảm nhưng nguy cơ tái diễn vẫn hiện hữu ở nhiều địa phương khó khăn, đòi hỏi những giải pháp bài bản và lâu dài. (Ảnh minh họa)Tảo hôn giảm nhưng chưa bền vững
Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, trong những năm gần đây, Cao Bằng ghi nhận số trường hợp tảo hôn giảm dần. Tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ tảo hôn tại tỉnh đã giảm mạnh từ 17% năm 2015 xuống còn khoảng 8,7% theo thống kê dự án phòng, chống tảo hôn - hôn nhân cận huyết thống triển khai ở 35 xã. Đáng chú ý, hiện nay hầu như không còn trường hợp hôn nhân cận huyết thống được ghi nhận do triển khai đồng bộ các biện pháp tuyên truyền và can thiệp từ cơ sở.
Trường học ở đây không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà còn là môi trường an toàn giúp học sinh được trang bị kỹ năng sống, kiến thức pháp luật, và khả năng tự bảo vệ bản thân trước những rủi ro xã hội. Phần lớn các trường hợp tảo hôn xảy ra ở lứa tuổi trung học cơ sở và trung học phổ thông, giai đoạn này các em dễ bị tác động bởi phong tục, kỳ vọng của gia đình và cộng đồng. Vì vậy, giữ học sinh ở lại trường - thông qua giáo dục chủ động - chính là chiến lược phòng ngừa hiệu quả nhất.
Cô giáo Mông Thị Hoan, Hiệu trưởng Trường PTDT bán trú Tiểu học và THCS Phan Thanh, cho biết, dù trước đây vẫn còn tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết, nhưng nhờ kiên trì lồng ghép tuyên truyền trong sinh hoạt chào cờ, hoạt động ngoại khóa, ý thức của học sinh đã thay đổi rõ rệt. “Sau 4 năm công tác tại đây, tỷ lệ kết hôn cận huyết và kết hôn không đủ tuổi đã giảm rất nhiều”, cô Hoan khẳng định.
Trong nhiều năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các ngành chức năng tỉnh triển khai tích cực việc lồng ghép tuyên truyền phòng, chống tảo hôn vào các hoạt động giáo dục và sinh hoạt học đường. Những chương trình này không chỉ dừng ở việc giảng luật, mà đã đa dạng hóa nội dung với hình thức sinh động như: Hội thi “Rung chuông vàng”, sân khấu hóa các tình huống, tiểu phẩm về hệ lụy của tảo hôn; tọa đàm, tư vấn trực tiếp cho học sinh.
Trong năm 2025, tỉnh đã tổ chức các vòng thi “Rung chuông vàng” tại nhiều cấp học với gần 3.500 học sinh tham gia, góp phần nâng cao hiểu biết của học sinh về quyền và trách nhiệm trong gia đình, Luật Hôn nhân và Gia đình cũng như hệ lụy lâu dài của tảo hôn.
Em Nông Kim Hân, Trường phổ thông Dân tộc nội trú Trung học cơ sở Thông Nông, huyện Hà Quảng chia sẻ: Ngoại khóa tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống bằng các hình thức cuộc thi, sân khấu hóa... rất sinh động, tạo sự hào hứng, giúp chúng em tiếp thu được kiến thức dễ dàng hơn, hiệu quả hơn. Sau khi hiểu được về tác hại và những hệ lụy của việc tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống em sẽ tuyên truyền cho gia đình, cho các bạn cùng trang lứa trong xóm để mọi người hiểu được việc kết hôn sớm là vi phạm pháp luật và mất đi nhiều cơ hội được học tập.
Em Vi Thị Bích Thủy, học sinh trường Tiểu học và THCS Bình Lãng, xã Thanh Long, huyện Hà Quảng cho biết: Nhà trường tổ chức cuộc thi tuyên truyền về Luật hôn nhân và gia đình dưới dạng tiểu phẩm và trả lời câu hỏi trắc nghiệm. Qua cuộc thi em tiếp thu được nhiều kiến thức thiết thực, bổ ích. Chúng em hiểu rõ không được kết hôn sớm, phải cố gắng học tập để mai sau có cuộc sống tốt hơn, để không phải vất vả như thế hệ trước.
Không chỉ dừng lại trong trường học, công tác tuyên truyền còn được gắn kết chặt chẽ với cộng đồng. Các đội thông tin cộng đồng, các nhóm tuyên truyền tại xóm, bản được thành lập, đưa nội dung phòng, chống tảo hôn vào các buổi sinh hoạt cộng đồng, họp phụ huynh và các ngày hội văn hoá dân tộc. Ở nhiều nơi, các già làng, trưởng bản, người có uy tín được trang bị kỹ năng truyền thông để vận động các gia đình ký cam kết không cho con kết hôn sớm.
Tỉnh Cao Bằng triển khai tích cực việc lồng ghép tuyên truyền phòng, chống tảo hôn vào các hoạt động giáo dục và sinh hoạt học đường Nâng cao nhận thức, đa dạng hoá các hình thức tuyên truyền
Mô hình “Câu lạc bộ tuyên truyền pháp luật và bình đẳng giới” tại một số thôn bản vùng sâu cũng đã phát huy hiệu quả, khi phối hợp cùng nhà trường tổ chức phiên chợ thông tin, buổi nói chuyện về pháp luật hôn nhân - gia đình cho người lớn và thanh thiếu niên. Những hoạt động này góp phần thay đổi dần nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc giữ chân con em ở lại trường.
Bên cạnh truyền thông, tỉnh còn tích cực triển khai các dự án thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025. Các dự án này nhằm cải thiện điều kiện kinh tế và nâng cao chất lượng sống cho người dân, tạo động lực để các gia đình ưu tiên học tập hơn là kết hôn sớm. Những chính sách hỗ trợ giảm nghèo, hỗ trợ học nghề cho thanh niên vùng sâu vùng xa là yếu tố then chốt giúp giảm áp lực kinh tế - một trong nguyên nhân khiến nhiều gia đình nghĩ đến tảo hôn như “giải pháp tạm thời”.
Tỉnh cũng xây dựng và nhân rộng nhiều mô hình thí điểm tại các huyện có tỷ lệ tảo hôn cao. Điển hình như mô hình “Giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” được triển khai tại Thanh Long và Nội Thôn (huyện Hà Quảng) đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Tại một số xã này, sau nhiều năm triển khai truyền thông và vận động, số trường hợp tảo hôn đã giảm đáng kể, nhận thức của người dân được nâng cao và nhiều gia đình ký cam kết không cho con kết hôn trước tuổi.
Không thể phủ nhận, trường học là nơi hội tụ đông đảo thanh thiếu niên - những đối tượng trực tiếp bị tác động bởi tảo hôn - nên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phòng ngừa. Tuy nhiên, hiệu quả của trường học sẽ chỉ bền vững khi có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng.
Nhận diện đó, các cơ quan chức năng tỉnh Cao Bằng đã phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Mặt trận Tổ quốc để lồng ghép phòng, chống tảo hôn vào hoạt động sinh hoạt đoàn thể. Các buổi sinh hoạt thôn, tổ dân phố được đưa vào nội dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hôn nhân - gia đình và quyền trẻ em. Việc ký cam kết giữa gia đình và chính quyền xã trở thành nét mới trong triển khai chính sách, tạo áp lực xã hội tích cực tác động đến nhận thức của người dân.
Kết quả đó góp phần vào mục tiêu chung của tỉnh: giảm bình quân 2 - 3% số trường hợp tảo hôn mỗi năm và ngăn chặn cơ bản tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số trước năm 2025.
Trong bối cảnh đó, thành công của chiến lược phòng, chống tảo hôn tại Cao Bằng không chỉ thể hiện ở con số thống kê giảm xuống mà còn ở sự thay đổi nhận thức sâu rộng trong cộng đồng. Trường học - với vai trò là nơi tiếp nhận, truyền tải kiến thức và hình thành thái độ - đã thể hiện rõ tính quyết định trong hành trình chấm dứt những hủ tục, mở ra cơ hội học tập và phát triển bền vững cho thế hệ trẻ vùng cao.
