Làng Chốt, xã Sa Thầy là nơi sinh sống tập trung của người Gia Rai. (Ảnh: Ngọc Chí)Bà Y Vol, làng Chốt, xã Sa Thầy cho biết: Ẩm thực xuất hiện trong hầu hết mọi hoạt động đời sống sinh hoạt của người Gia Rai, nhưng đặc sắc nhất, đa dạng nhất vẫn là tại các lễ hội. Vào dịp này, bao giờ người Gia Rai cũng nấu nhiều món ăn ngon từ các loại thịt, cá và các loại măng rừng, rau rừng để cúng Yàng, thần linh để mong cầu mạnh khoẻ, mùa màng tốt tươi.
Đồng bào Gia Rai ở làng Chốt lấy nguyên liệu tự nhiên chuẩn bị chế biến các món ăn truyền thống. (Ảnh: Ngọc Chí)Ẩm thực của người Gia Rai thể hiện rõ phong tục, lối sống, tình cảm của bà con với thiên nhiên, cội nguồn. Các món ăn gắn liền với đời sống thường ngày có cách chế biến không quá cầu kì, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và được truyền qua nhiều thế hệ.
Phụ nữ người Gia Rai ở làng Chốt chuẩn bị làm món rau dớn băm. (Ảnh: Ngọc Chí)Một số món ăn truyền thống được người Gia Rai ở làng Chốt lưu giữ, như: Cơm lam (sơi broong); lá mì nướng ống (hla đlêng broong đing); món canh bột (a te); món kiến bóp chua (choh rơ ba kan); món chuột nấu cà đắng, lá mì (kuih bãi trong phĩ); món đọt mây nấu cá suối (gol broong mơng a kan); món thịt trâu băm (djăm keng); rượu ghè (păi ghe); món rau dớn băm (tonh cho choh mơng kan).
Rau dớn sau khi rửa sạch sẽ được đưa vào ống tre để luộc. (Ảnh: Ngọc Chí)Chị Y Kuen, làng Chốt, xã Sa Thầy chia sẻ: Để làm món rau dớn băm thì phải chọn những phần lá non, trụng qua nước sôi. Cá suối luộc hoặc nướng chín. Sơ chế xong các nguyên liệu thì đem băm nhỏ. Gia vị của món này gồm có củ kiệu rừng, lá mùi tàu, muối, ớt, trộn đều.
Các món ăn truyền thống của người Gia Rai thường sử dụng ống tre, lồ ô để nấu tạo ra hương vị riêng. (Ảnh: Ngọc Chí)Không chỉ quan tâm đến việc lựa chọn thức ăn, cách chế biến món ăn sao cho đảm bảo sức khỏe mà ngon miệng, người Gia Rai ở làng Chốt còn biết tổ chức bữa ăn cho phù hợp với tập quán lao động sản xuất và đời sống sinh hoạt. Chính sự khéo léo trong tổ chức ẩm thực tạo nên nếp sống, nét văn hóa truyền thống mang đậm chất Tây Nguyên.
Các món ăn truyền thống của người Gia Rai là sự kết hợp tinh tế và hài hòa các gia vị, cùng nguyên liệu sạch đã tạo nên hương vị đặc trưng. (Ảnh: Ngọc Chí)Anh A Huynh, làng Chốt, xã Sa Thầy cho biết: Để làm nên những món ăn đậm đà hương vị, người Gia Rai đã đặc biệt chú ý đến các loại gia vị là các loại cây, lá rừng tại địa phương.
Khi chế biến thì thường sử dụng các vật dụng như ống tre, ống nứa, xoang, nồi, chảo, lá chuối. Nhờ có sự kết hợp tinh tế và hài hòa các gia vị, cùng nguyên liệu sạch, độc đáo nên các món ăn của người Gia Rai có hương vị riêng và rất đậm đà.
Có thể thấy, ẩm thực của đồng bào các DTTS nói chung, đồng bào Gia Rai ở làng Chốt nói riêng không chỉ có giá trị văn hóa gắn bó với đời sống tinh thần của bà con, mà còn là sản phẩm du lịch đặc trưng để thu hút khách, góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, việc duy trì và phát huy giá trị văn hóa ẩm thực là điều cần thiết, cũng như việc bảo tồn các giá trị văn hóa vật chất và tinh thần khác.
