Những mùa khô không thể quên

Ngày 22/6/2023, TP. Điện Biên Phủ dường như yên tĩnh hơn, trang nghiêm hơn. Dọc theo những con đường từ Cửa khẩu quốc tế Tây Trang tới Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao (thuộc xã Thanh Nưa, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên) treo những băng rôn đỏ “Đời đời ghi nhớ công ơn các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì nghĩa vụ quốc tế” bằng hai thứ tiếng: Tiếng Việt và tiếng Lào. Có hàng nghìn người, gồm cả cán bộ, chiến sĩ, công chức, viên chức, học sinh, sinh viên, Nhân dân xếp hàng dài, vẫy cờ hoa để chào đón những đoàn xe đưa hài cốt những người con ưu tú của Việt Nam trở về đất Mẹ. Lễ bàn giao và đón nhận các hài cốt liệt sĩ ở Điện Biên được tổ chức thành kính, trang nghiêm theo đúng nghi lễ Quân đội.

Quay ngược lại lịch sử, trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đã có gần nửa triệu lượt quân tình nguyện và chuyên gia quân sự, thanh niên xung phong, dân quân hỏa tuyến của Việt Nam sang Lào làm nghĩa vụ quốc tế cao cả. Trong những năm tháng chiến đấu trên nước bạn, các chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam đã vượt qua mọi khó khăn gian khổ, chiến đấu với tinh thần bất khuất, kiên cường vì sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do, hạnh phúc cho Nhân dân. Hàng chục nghìn chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh, nằm lại trên đất bạn Lào khi tuổi đời còn rất trẻ.

Hòa bình lập lại, vì nhiều lý do nên chưa thể đón các anh trở về quê hương. Nhưng những chiến công và sự hy sinh đó đã góp phần làm rạng rỡ và tô thắm thêm trang sử vàng của hai nước. Sự đóng góp của quân dân Việt Nam đối với sự nghiệp cách mạng của nước bạn Lào đã được Đảng và Nhân dân Lào khẳng định và ghi nhận: Nhân dân hai nước Lào - Việt Nam có được cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc như ngày nay là có một phần đóng góp rất quan trọng của các Anh hùng liệt sĩ quân tình nguyện ngày ấy.

Ông Lê Khắc Luật, Cựu chiến binh tại Điện Biên từng tham gia chiến đấu tại Lào kể lại: Chúng tôi đóng quân tại Lào, coi Nhân dân Lào như người thân ruột thịt của mình. Những người dân Lào cũng rất yêu quý, che chở chúng tôi. Đồng đội chúng tôi dù thiếu thốn, khó khăn nhưng vẫn sẵn sàng “đồng cam cộng khổ”, chia nhau từng miếng cơm nắm, “hạt muối cắn đôi, cọng rau bẻ nửa”, kề vai sát cánh bên nhau thực hiện tốt nhiệm vụ mà cấp trên giao phó. Người lính Việt Nam ở chiến trường Lào gồm nhiều thế hệ: lớp cha trước, lớp con sau. Những thế hệ cha anh đi trước sẵn sàng “vào sinh, ra tử”, chiến đấu anh dũng trên từng chiến hào vì mục tiêu chiến thắng quân xâm lược. Có những người may mắn được trở về với gia đình. Nhưng có rất nhiều cha anh, đồng đội đã anh dũng hy sinh, để lại niềm thương, nỗi nhớ khôn nguôi trong lòng những thân nhân liệt sĩ. Những người mẹ chờ con, những người vợ chờ chồng trong mòn mỏi...

Từ chính sách của Đảng cùng với truyền thống nhân văn, “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” phù hợp với đạo lý của dân tộc, Ban Chỉ đạo quốc gia 515, Tổng cục Chính trị Quân khu II đã tổ chức tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ từ Lào đưa về quê hương trong nhiều năm nay. Với tình cảm và trách nhiệm lớn lao, cùng với sự hỗ trợ, giúp đỡ của lãnh đạo chính quyền và Nhân dân Lào, các chiến sĩ Đội Quy tập mộ liệt sĩ đã vượt qua bao gian khó, lội suối, băng rừng, bới từng lùm cây ngọn cỏ để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, xác minh danh tính và đưa các anh về đất Mẹ Việt Nam. Liệt sĩ thuộc tỉnh nào sẽ được bàn giao, đưa liệt sĩ về tỉnh đó.

Cửa khẩu Tây Trang là nơi đưa - đón các liệt sĩ thuộc phía Bắc của Tổ quốc. Tỉnh Điện Biên hiện có 8 nghĩa trang liệt sĩ. Riêng Nghĩa trang Tông Khao là nơi an nghỉ của các liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam thực hiện nhiệm vụ quốc tế, chiến đấu, hy sinh trên đất bạn Lào và trong thời kỳ bảo vệ Tổ quốc. Đây cũng là nghĩa trang có nhiều phần mộ nhất so với 7 nghĩa trang liệt sĩ còn lại trong tỉnh.

Ông Trần Đăng Ninh, Phó Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên cho biết: “Tính đến tháng 6 năm 2023, Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao có 2.978 phần mộ, trong đó có 2.475 phần mộ có hài cốt, 503 số vỏ mộ lưu không. Trong số 2.475 phần mộ có hài cốt thì có 960 phần mộ có đầy đủ thông tin và một phần thông tin, còn lại là 1.515 phần mộ chưa có thông tin”. Riêng đối với những chiến sĩ quân tình nguyện, theo thống kê, từ năm 1994 đến nay, đội quy tập Quân khu 2 đã xác minh, kết luận 4.286 thông tin về mộ liệt sĩ, tìm kiếm, cất bốc, hồi hương được 1.812 bộ hài cốt, trong đó có 142 liệt sĩ có đầy đủ thông tin họ tên, quê quán.

Con số đó là kết quả của rất nhiều năm tháng tìm kiếm, quy tập, xác minh liệt sĩ. Gần đây, trong đợt 1 mùa khô năm 2022-2023 (tháng 12/2022), tỉnh Điện Biên tổ chức Lễ đón nhận 10 hài cốt liệt sĩ (trong đó 4 hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính, được tìm kiếm và cất bốc tại bản Phu Luông Tạy, huyện Chom Phết, tỉnh Luông Pha Băng; 6 hài cốt liệt sĩ đã xác định được danh tính và thông tin được đưa về quê hương thuộc các tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Thái Bình và Hà Nội). Đợt 2 mùa khô năm 2022-2023 (tháng 6/2023), tỉnh Điện Biên tiếp tục tổ chức Lễ đón 10 hài cốt liệt sĩ từ U Đôm Xay, Lào về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao (trong đó chỉ có 4 hài cốt liệt sĩ xác minh được danh tính). Hành trình này vẫn còn tiếp diễn khi hài cốt của các Anh hùng liệt sĩ vẫn chưa về được với quê hương, đất mẹ.

Lễ đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ là quân tình nguyện Việt Nam hi sinh trên nước bạn Lào trở về Việt Nam là một trong chuỗi sự kiện tri ân “Đời đời nhớ ơn các Anh hùng liệt sĩ”, là sự an ủi, động viên đối với người thân, đồng chí, đồng đội của các liệt sĩ. Đã mấy chục năm trôi qua, công cuộc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn chưa thể dừng lại. Trong số những liệt sĩ tìm thấy, còn rất nhiều liệt sĩ vô danh, chưa được xác định danh tính. Những con số thống kê chính là một sự lên án chiến tranh; hậu quả, nỗi đau thương do chiến tranh gây ra là không thể đong đếm được.

“Sự cống hiến, hy sinh to lớn của chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam trong những năm tháng chiến đấu trên đất nước bạn Lào đã trở thành biểu tượng sáng ngời cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng và khát vọng giành độc lập, tự do, hạnh phúc của Nhân dân hai nước Việt Nam -Lào”, Ông Vừ A Bằng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Điện Biên khẳng định.