Những tác động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp đến quản lý giáo dục

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Nguyễn Kim Sơn cho biết: Chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào hoạt động được một tháng, đây là nhiệm vụ lớn của toàn Đảng, toàn dân, trong đó có ngành Giáo dục. Việc phân cấp, phân quyền đã chuyển giao nhiều quyền từ cấp Trung ương xuống cấp tỉnh; đồng thời, nhiều nhiệm vụ, chức năng cũng được phân định từ cấp tỉnh xuống cấp xã.

Sau 1 tháng triển khai, ghi nhận từ các địa phương cho thấy Sở GD&ĐT, UBND các tỉnh, thành phố và các xã, phường đã nỗ lực để vận hành theo yêu cầu mới. Tuy nhiên, để bộ máy thực sự vận hành hiệu quả, nhất là khi chỉ còn 1 tháng nữa sẽ bước vào năm học mới, vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra cần kịp thời tháo gỡ, hỗ trợ, thậm chí bổ sung và điều chỉnh chính sách. Mục tiêu là giúp chính quyền địa phương hai cấp vận hành ổn định, đội ngũ công chức giáo dục hoàn thành tốt nhiệm vụ, tránh bỡ ngỡ khi bước vào năm học mới và phát huy hiệu lực, hiệu quả của mô hình quản lý mới.

Thời gian qua, Bộ GD&ĐT đã kết hợp kiểm tra, giám sát, nắm bắt tình hình thực tế. Tọa đàm hôm nay cũng là một kênh quan trọng để tiếp tục đánh giá việc triển khai tổ chức và quản lý giáo dục ở cấp xã. Từ đó, Bộ GD&ĐT có cơ sở chỉ đạo sát hơn, hỗ trợ kịp thời; đồng thời, giúp Ủy ban Văn hóa và Xã hội nắm rõ tình hình để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đưa ra những chỉ đạo và chính sách phù hợp, bảo đảm chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu lực, hiệu quả, Bộ trưởng chia sẻ.

Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã), hoạt động quản lý nhà nước về giáo dục trên toàn quốc đã đạt được một số kết quả nổi bật. Cụ thể như sau:

Bộ GD&ĐT đã tham mưu để Chính phủ ban hành 2 Nghị định và ban hành theo thẩm quyền 6 Thông tư quy định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương theo mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực giáo dục.

Sau khi hoàn thiện thể chế, từ ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương hai cấp chính thức thực hiện tại 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Bộ GD&ĐT đã thành lập đường dây nóng tiếp nhận các phản ánh, kiến nghị của địa phương và hướng dẫn, tháo gỡ các vấn đề liên quan đến lĩnh vực giáo dục, đào tạo khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Tính đến nay, Bộ GD&ĐT đã nhận và xử lý 8 kiến nghị, phản ánh của địa phương. Việc giải đáp các vướng mắc của địa phương được thực hiện kịp thời, thường xuyên và ngay lập tức qua đường dây nóng, bảo đảm không gây khó khăn cho địa phương trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Hoàn thành việc biên soạn tài liệu “Hướng dẫn thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục theo chính quyền địa phương hai cấp” nhằm cung cấp thông tin một cách hệ thống, đầy đủ và dễ tiếp cận trong công tác đào tạo, bồi dưỡng, hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục của các Sở GD&ĐT và cán bộ, công chức cấp xã phụ trách về giáo dục trong việc triển khai thi hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và các văn bản pháp luật lĩnh vực giáo dục và đào tạo mới được ban hành.

Bộ GD&ĐT đồng thời triển khai kế hoạch tổ chức hội nghị hướng dẫn thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp (dự kiến tổ chức ngày 5/8/2025); ban hành công văn yêu cầu các địa phương báo cáo, cập nhật tình hình và xây dựng kế hoạch kiểm tra; đồng thời chủ động thiết lập các kênh thông tin để kịp thời nắm bắt thực trạng triển khai cũng như những khó khăn, vướng mắc của các địa phương và đơn vị trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo theo mô hình này.

Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), công tác quản lý nhà nước về giáo dục đã đạt một số kết quả nổi bật. Việc phân công, phân cấp trách nhiệm được thực hiện rõ ràng, trong đó Sở GD&ĐT giữ vai trò chỉ đạo chuyên môn, còn UBND cấp xã đảm nhiệm quản lý trực tiếp tại địa bàn, bảo đảm sự phối hợp hiệu quả.

Chuyển đổi số trong quản trị giáo dục được đẩy mạnh với việc triển khai đồng bộ các phần mềm quản lý trường học như VnEdu, SMAS, CSDL ngành, giúp kết nối liên thông giữa Sở GD&ĐT - xã hội- nhà trường. Bên cạnh đó, công tác rà soát, sắp xếp và quy hoạch lại mạng lưới trường lớp sau sáp nhập cũng được tăng cường, phù hợp với điều kiện dân cư.

Bên cạnh đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong quản lý giáo dục mở ra nhiều cơ hội. Trước hết, tăng cường tính thống nhất, tập trung trong chỉ đạo chuyên môn khi Sở Giáo dục và Đào tạo trực tiếp quản lý hệ thống giáo dục từ tỉnh đến cơ sở, giúp triển khai kịp thời, đồng bộ các nhiệm vụ như tổ chức kỳ thi, thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, chuyển đổi số…

Đồng thời, việc tinh gọn bộ máy trung gian giúp tối ưu nguồn lực, giảm chi phí hành chính, nâng cao hiệu quả điều hành; các quyết định về tuyển dụng, điều động, đầu tư cơ sở vật chất hay đào tạo, bồi dưỡng giáo viên được triển khai tập trung, hạn chế chồng chéo. Đồng thời, mô hình mới thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục...

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, mô hình mới cũng đặt ra không ít thách thức cần kịp thời tháo gỡ: Khối lượng quản lý tăng gấp đôi, trong khi biên chế, hệ thống hỗ trợ kỹ thuật, ngân sách hành chính chưa được bổ sung tương ứng. Việc kết thúc hoạt động cấp huyện, không còn Phòng GD&ĐT dẫn đến thiếu lực lượng trung gian hỗ trợ chuyên môn, kiểm tra, bồi dưỡng giáo viên và giải quyết công việc tại chỗ. Sở GD&ĐT phải kiêm nhiệm toàn bộ chức năng này, gây áp lực lớn về nhân lực và tổ chức.

Vướng mắc trong thực hiện các nhiệm vụ liên ngành tại cấp xã: Công tác giáo dục vốn đan xen với các lĩnh vực như y tế học đường, an toàn thực phẩm, phòng chống bạo lực, an toàn giao thông,... Tuy nhiên, ở cấp xã hiện chưa có cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả, đặc biệt khi nhiều công chức chuyên trách các lĩnh vực khác cũng kiêm nhiệm và thiếu người có chuyên môn giáo dục.

Bất cập trong công tác tuyển dụng, bổ nhiệm, thuyên chuyển giáo viên: Không còn Phòng GD&ĐT làm đầu mối rà soát nhu cầu, xây dựng kế hoạch sử dụng nhân sự ở cấp huyện dẫn đến việc thiếu thông tin đầu vào, khó bảo đảm phân bổ hợp lý theo thực tiễn từng địa bàn các xã, phường.

Tăng tính tự chủ cho các nhà trường nhưng năng lực tương ứng cơ bản còn hạn chế: Các trường được trao quyền tự chủ cao hơn nhưng nhiều nơi chưa đủ năng lực để thực thi hiệu quả, đặc biệt là các trường ở vùng sâu, vùng xa.

Tại tọa đàm, các đại biểu đã thảo luận về thực trạng triển khai quản lý nhà nước về giáo dục ở cấp xã sau quá trình sắp xếp các đơn vị hành chính và đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Tham gia ý kiến có đại diện các Sở Giáo dục và Đào tạo, công chức cấp xã, đại diện các cơ sở giáo dục được phân cấp cho cấp xã quản lý cùng nhiều đại biểu liên quan.