Trang phục người Thu Lao gắn với các dấu mốc quan trọng của vòng đời
Với người Thu Lao, nghề dệt không chỉ phục vụ nhu cầu mặc hằng ngày mà còn hiện diện trong những dấu mốc quan trọng của đời người, từ khi sinh ra, cưới hỏi đến tang lễ…
Những bộ trang phục được dệt từ đôi bàn tay khéo léo
Người Thu Lao là nhóm dân tộc ít người, được xếp vào một nhóm ngành của dân tộc Tày.
Cộng đồng người Thu Lao sinh sống duy nhất trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Bản làng của người Thu Lao nằm dọc theo thượng nguồn sông Chảy thuộc các xã: Sín Chéng, Mường Khương, Pha Long…
Phụ nữ Thu Lao hầu như ai cũng biết dệt vải. Việc trao truyền nghề truyền thống được diễn ra như một lẽ tự nhiên, mẹ dạy cho con gái, chị dạy cho em.
Nhưng ẩn sâu trong đó là mong ước gìn giữ nghề, giữ bản sắc của dân tộc. Bởi thế mà nghề dệt của đồng bào Thu Lao được lưu truyền và gìn giữ bao đời nay.
Để có một bộ trang phục truyền thống từ đôi tay khéo léo của người phụ nữ Thu Lao là cả một quá trình với nhiều công đoạn. Nguyên liệu chính để dệt lên những tấm vải là bông.
Quả bông chín sẽ được bà con thu hái, phơi khô và chờ đến khi nông nhàn sẽ được mang ra dệt thành sợi vải.
Khi mùa nông vụ đã xong, những quả bông trắng ngần được phụ nữ Thu Lao bắt tay vào cán bông, tách hạt, bật bông, làm tơi bông rồi quấn bông thành những con dài. Tiếp đó là nối sợi, xe sợi, tạo thành các ống suốt để đưa vào con thoi.
Khi đã có sợi, sẽ đến công đoạn dệt và đưa vải đi nhuộm chàm rồi cắt, khâu thành váy, áo, khăn và những vật dụng cần thiết. Tấm vải được dệt gửi gắm vào đó ước vọng và thẩm mỹ của người phụ nữ Thu Lao.
Trong các phụ kiện, trang phục, có lẽ váy của phụ nữ Thu Lao thể hiện được sự tinh tế, thẩm mỹ nhất. Váy được làm từ một tấm vải chàm đen rộng, dài đến trên mắt cá chân. Gấu váy được đáp một miếng vải khác màu tạo điểm nhấn trên nền chàm đen.
Trang phục truyền thống của phụ nữ Thu Lao thường gắn theo xà cạp. Đây là chi tiết có hình tam giác, được may bằng vải bông nhuộm chàm đen, một đầu rộng khoảng 8 - 12cm, đầu còn lại chỉ khoảng 1 - 2cm, nối với dây vải dài từ 45 - 60cm.
Với người Thu Lao, bộ trang phục truyền thống được gắn với các dấu mốc quan trọng trong vòng đời mỗi người: Từ tã, địu, mũ dành cho trẻ sơ sinh đến y phục cưới, trang phục tang và những vật dụng phục vụ nghi lễ.
Bởi vậy, nghề dệt truyền thống của người Thu Lao luôn hiện diện trong những thời khắc quan trọng của đời người, gắn với phong tục, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của cộng đồng là vậy.
“Người Thu Lao được xếp vào nhóm địa phương của dân tộc Tày; tuy nhiên, trang phục của đồng bào vẫn là bộ trang phục truyền thống, từ kiểu dáng, màu sắc, hoa văn trang trí,… đều khác với trang phục của người Tày.
Đấy chính là giá trị hết sức quan trọng trong nhận diện sự khác nhau giữa các nhóm ngành trong cùng một dân tộc”, Tiến sĩ Dương Tuấn Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai nhấn mạnh.
Bảo tồn, phát huy giá trị nghề truyền thống
Từ nghề thủ công truyền thống, ngày nay nghề dệt thủ công của người Thu Lao đã từng bước được quảng bá, giới thiệu đến du khách gần xa.
Vinh dự hơn khi vào tháng 2/2024, nghề dệt của người Thu Lao được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.
Theo Tiến sĩ Dương Tuấn Nghĩa, để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, Tỉnh uỷ Lào Cai đã ban hành Đề án số 14 về “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá, con người Lào Cai đáp ứng yêu cầu hội nhập, giai đoạn 2026-2030”.
Trong đó, việc kiểm kê, xác định giá trị các loại hình văn hoá truyền thống các dân tộc là nhiệm vụ quan trọng. Qua đó, xác định được những loại hình di sản văn hoá nào, nghề thủ công nào cần thiết bảo tồn và phát huy trong giai đoạn mới này. Đặc biệt là các DTTS, những nhóm dân tộc rất ít người như người Thu Lao.
Để hiện thực hóa mục tiêu của Đề án, nhiều hoạt động bảo tồn, quảng bá đã được các địa phương triển khai.
Mới đây, tại Lễ hội “Mùa vàng Sín Chéng - Âm vang điệu Khèn” (tổ chức tại xã Sín Chéng, tỉnh Lào Cai), đã giới thiệu nghề dệt truyền thống của đồng bào Thu Lao.
Tại đây, các nghệ nhân đã trực tiếp thực hiện các công đoạn như quay sợi, dệt vải… Qua đó, du khách có cơ hội trải nghiệm, khám phá một trong những nét văn hóa truyền thống của đồng bào vùng cao.
“Trước đó, năm 2024, tác phẩm “Si Ma Cai - Hương sắc vùng cao” được ghi danh vào Kỷ lục Việt Nam với “Bức tranh thêu thủ công bằng sợi lanh lớn nhất”.
Hiện nay, chúng tôi đang tiếp tục phối hợp với các địa phương triển khai công tác bảo tồn các nghề thủ công nhằm gìn giữ và tạo ra các sản phẩm văn hoá đặc thù”, Tiến sĩ Nghĩa cho biết thêm.
