Du lịch Việt Nam: Thích ứng để phát triển bền vững

Phép thử của ngành Du lịch

Việt Nam được xếp vào nhóm những quốc gia chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu. Nước biển dâng, xâm nhập mặn, mưa lũ cực đoan, thời tiết bất thường với tần suất dày hơn, cường độ mạnh và khó dự báo hơn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mực nước biển tại Việt Nam đã tăng trung bình khoảng 3,5mm mỗi năm trong hơn một thập kỷ qua, đe dọa trực tiếp nhiều điểm đến ven biển và di sản như Hội An, Phú Quốc, Cần Giờ.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn và sụt lún đất đã làm suy giảm đáng kể diện tích rừng ngập mặn, tài nguyên nước và sinh kế truyền thống. 10 năm qua, khoảng 30% diện tích đất canh tác và hệ sinh thái tự nhiên tại khu vực này bị ảnh hưởng, kéo theo những hệ lụy lâu dài trong phát triển du lịch.

Biến đổi khí hậu đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến tài nguyên và cảnh quan du lịch - yếu tố cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến. Các hiện tượng thời tiết cực đoan không chỉ làm suy giảm giá trị cảnh quan tự nhiên, mà còn đe dọa sự an toàn của du khách và cộng đồng địa phương.

Trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng phó tình huống, mà là điều chỉnh tư duy phát triển ở tầm chiến lược. Du lịch, với vai trò là ngành kinh tế tổng hợp và có mức độ nhạy cảm cao trước biến động khí hậu, càng cần được đặt trong một khung chính sách dài hạn, đồng bộ và thích ứng.

Trong bối cảnh đó, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 252/2025/QH15, sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị quyết 81/2023/QH15 về Quy hoạch tổng thể quốc gia. Theo Nghị quyết, đến năm 2030, khu vực dịch vụ dự kiến chiếm trên 50% GDP. Việc nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ môi trường sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ khẳng định vai trò của du lịch trong cơ cấu kinh tế, mà còn đặt ra định hướng rõ ràng: phát triển du lịch phải gắn với tăng trưởng xanh, khả năng chống chịu và phát triển bền vững.

Biến “nghịch cảnh” thành tài nguyên phát triển

Từng được xem là “rốn lũ” của miền Trung, làng Tân Hóa, tỉnh Quảng Trị gắn liền với ký ức về những trận lũ lịch sử. Thay vì tìm cách chống lũ bằng các giải pháp cứng, người dân đã lựa chọn sống chung và thích nghi với lũ như một phần tất yếu của đời sống.

Với những nỗ lực của người dân Tân Hóa, tháng 10/2023, Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) đã vinh danh địa phương này là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Danh hiệu này không chỉ ghi nhận vẻ đẹp cảnh quan hay hệ thống hang động kỳ vĩ, mà còn tôn vinh một mô hình du lịch thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những căn nhà nổi có khả năng tự động nâng theo mực nước ra đời, không chỉ giúp bảo đảm an toàn cho người dân trong mùa mưa lũ, mà còn trở thành nền tảng cho các sản phẩm du lịch độc đáo. Nhà phao được khai thác thành homestay, mang đến cho du khách trải nghiệm “ngủ trên mặt nước”; thuyền nhôm, thuyền gỗ, SUP trở thành phương tiện di chuyển, biến mùa lũ thành mùa du lịch đặc thù.

Du khách đến Tân Hóa có thể chèo thuyền vượt lũ, khám phá hang động mùa mưa, tham gia các hoạt động đánh bắt truyền thống, thưởng thức ẩm thực và hòa mình vào đời sống văn hóa của người dân địa phương. Hiện có hơn 130 người dân tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, với thu nhập ổn định từ 6 - 12 triệu đồng mỗi tháng. Bình quân, mỗi năm, Tân Hóa đón khoảng 10.000 - 12.000 lượt khách, trong đó 80% là khách quốc tế.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều mô hình du lịch “thuận thiên” cũng đang được hình thành và nhân rộng. Ở Cồn Chim, tỉnh Vĩnh Long, người dân kết hợp nông nghiệp hữu cơ với du lịch sinh thái cộng đồng, tạo ra không gian trải nghiệm gắn với nhịp sống miệt vườn.

Thực tế cho thấy, xu hướng du lịch xanh gắn với trải nghiệm văn hoá địa phương chính là cơ hội để du lịch Việt Nam tái cấu trúc sản phẩm, nâng cao chất lượng và gia tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.

Theo PGS.TS Phạm Hồng Long, Trưởng khoa Du lịch, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội), du lịch thích ứng với biến đổi khí hậu cần hướng tới giảm thiểu rủi ro, thích nghi linh hoạt với điều kiện tự nhiên từng vùng, đồng thời phát huy tri thức và giá trị văn hóa địa phương. Từ đó, tạo sức cạnh tranh, tạo sinh kế cho người dân và bảo tồn hệ sinh thái bền vững.

Du lịch Việt Nam đứng trước một lựa chọn mang tính bản lề, chủ động chuyển mình theo hướng “thuận thiên”, linh hoạt. Khi biết biến thách thức thành động lực, du lịch không chỉ vượt qua rủi ro, mà còn tìm thấy dư địa tăng trưởng mới. Thích ứng không chỉ để tồn tại, mà để phát triển bền vững, để du lịch Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên mới.