Gặp gỡ nhà khoa học đầu tiên của Việt Nam được Nhật Bản phong hàm Giáo sư

Tình cờ, tôi gặp Giáo sư Đặng Lương Mô từ TP. Hồ Chí Minh lên động thổ, xây biệt thự nghỉ mát gia đình tại Đà Lạt. Ông là người thật giản dị, uyên bác, lịch lãm và kiệm lời. Do đang làm cố vấn cao cấp Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh nên ít khi thấy ông lên Đà Lạt.

Là láng giềng gần, sáng Chủ nhật vừa rồi, thấy chị Ánh Xuân, phu nhân Giáo sư Đặng chăm sóc cây kiểng trước nhà, tôi liền hỏi: “Giáo sư Đặng có lên không chị?”. Chị bảo có, nhưng trưa nay phải về Sài Gòn rồi. Tôi nói, muốn gặp Giáo sư khoảng 2 tiếng được không? Chị bảo, điện thoại cho anh ấy xem sao. Tôi liền gọi điện, Giáo sư Đặng bảo, 15 phút nữa mời anh qua nhà uống trà.

Đúng hẹn, tôi sang đã thấy Giáo sư Đặng đứng trước vườn nhà. Giáo sư mời tôi lên phòng khách, đó là một căn phòng rộng, được bài trí theo phong cách Nhật-Việt, thật ấm cúng và sang trọng. Biết Giáo sư bận, tôi vào đề ngay: “Xin Giáo sư cho biết vài nét về tiểu sử của mình”.

Bằng chất giọng Bắc trầm ấm, Giáo sư Đặng chia sẻ: Mình sinh năm 1936 tại Hải Phòng, từng học các trường Ngô Quyền (Hải Phòng), Nguyễn Bỉnh Khiêm (Hải Dương), Chu Văn An (Hà Nội). Năm 1954, cùng gia đình vào Sài Gòn, mình học tiếp Trường Chu Văn An (Sài Gòn) và đậu tú tài đôi. Năm 1956, Trường Kỹ sư Công nghệ Sài Gòn được thành lập, mình thi vào đó và đậu thủ khoa. Đồng thời, đăng ký học cả Đại học Khoa học Sài Gòn.

Cũng năm 1956, mình được học bổng sang Nhật học tiếng Nhật (1 năm) đậu thủ khoa, rồi trúng tuyển vào Đại học Tokyo (The University of Tokyo) ngành Công nghệ Điện tử. Thời đó, ngành Điện tử còn rất mới mẻ trên toàn thế giới. Mình tiếp tục học lên, năm 1968 đỗ Tiến sĩ khoa học tại Nhật. Sau đó đi làm cho Tập đoàn Toshiba, đến năm 1971 thì về Sài Gòn. Lúc ấy, được phong Phó Giáo sư, giảng dạy tại Đại học Khoa học Sài Gòn (nay là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP. Hồ Chí Minh). Năm 1973, làm Viện trưởng Học viện Quốc gia Kỹ thuật Sài Gòn (nay là Trường Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh).

Đất nước thống nhất, năm 1975 mình vẫn làm việc ở TP. Hồ Chí Minh. Năm 1976, được Nhà nước cho trở lại Nhật Bản làm việc, đến năm 2002 nghỉ hưu, xin về nước. Từ 2002 đến nay, mình làm cố vấn và giảng dạy tại Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Đang nghe ông tâm sự thì chuông điện thoại reng. Ông quay sang xin lỗi tôi để trả lời điện thoại… Ngại ông muộn giờ bay, tôi hỏi tiếp: “Công trình khoa học lớn nhất của Giáo sư là gì?”. Ông kể, sau vài năm nghiên cứu, sáng tạo, năm 1979, ông công bố “Mô hình Transistor MOSFET” - mô phỏng vi mạch điện tử. Sau đó, mô hình này được Đại học California lồng vào bộ mô phỏng SPICE. Từ đó, mô hình được biết đến với tên gọi Dang Model (Mô hình họ Đặng). Từ năm 1980 đến nay, bộ mô phỏng SPICE, luôn đóng vai trò chủ chốt trong thiết kế vi mạch, được cả thế giới sử dụng. Nhờ vậy, “Dang Model” xuất hiện trên sách giáo khoa và tài liệu vi mạch toàn thế giới. Nói cho dễ hiểu “Dang Model” là công thức tính đặc tuyến linh kiện bán dẫn cơ bản trong vi mạch điện tử.

“Còn việc người Nhật phong hàm cho Giáo sư nữa?”. Ông chậm rãi kể, mình được phong Giáo sư năm 1983, vì có nhiều công trình khoa học điện tử được áp dụng trong thực tiễn. Khi Đại học Hosei, Tokyo mở Khoa Điện tử - Tin học, cần một Giáo sư đầu ngành làm Chủ nhiệm, mình được phong hàm Giáo sư thực thụ để đảm nhiệm vai trò này. Thật không ngờ, mình là người Việt Nam đầu tiên được Nhật Bản phong hàm Giáo sư.

“Nghe nói, Giáo sư là người thiết kế chương trình Cao học Điện tử và làm “Con Chíp” đầu tiên ở Việt Nam?”. Đúng rồi! Giáo sư Đặng khẳng định. Ở Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP. Hồ Chí Minh, chương trình Cao học Điện tử Vi mạch (dạy bằng tiếng Anh) do mình đề xuất và đứng tên mở năm 2007, có nhiều giáo sư nước ngoài và Việt kiều danh tiếng giảng dạy. Đến nay, đào tạo được 15 khóa với khoảng 300 thạc sĩ vi mạch (có người đang là giảng viên đại học trong nước, một số khác ra nước ngoài học tiếp lấy bằng tiến sĩ). Đây là những “viên gạch” tốt xây dựng ngành Điện tử Việt Nam non trẻ.

Năm 2005, mình đề xuất thiết lập Trung tâm Nghiên cứu Đào tạo Thiết kế Vi mạch. Mình luôn đồng hành cùng Trung tâm và góp phần tích cực với Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh chế tạo “Con Chíp” điện tử đầu tiên mang thương hiệu “Made in Viet Nam”. Rất mừng là Chính phủ đã công nhận (Công nghệ Vi mạch - vị trí hàng đầu) trong 46 ngành Công nghệ cao được ưu tiên phát triển tại Việt Nam.

“Chắc Giáo sư còn tham gia nhiều hoạt động xã hội khác?” - tôi hỏi. Giáo sư Đặng tâm sự, ông đã vận động thành lập Câu lạc bộ Khoa học Kỹ thuật Việt kiều, Hội Công nghệ Vi mạch TP. Hồ Chí Minh, Hội nghị Khoa học Vi mạch (gọi tắt là Hội nghị 4S tổ chức 2 năm 1 lần), Quỹ học bổng Toshiba của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh (ông đã dùng khá nhiều lương hưu ủng hộ Quỹ). Các tổ chức này hoạt động rất hiệu quả, góp phần thúc đẩy kinh tế- xã hội đất nước phát triển.

“Đi nhiều biết nhiều, xin Giáo sư có lời khuyên để phát triển nhanh và bền vững ngành du lịch Đà Lạt?” - tôi hỏi. Giáo sư Đặng chia sẻ, Đà Lạt là thành phố trên núi, khí hậu ôn hòa, rất lý tưởng để phát triển du lịch nghỉ dưỡng tầm quốc tế. Nên học cách làm du lịch của Nhật Bản. Tuy nhiên, để Đà Lạt hấp dẫn du khách, cần nhanh chóng nâng cấp đồng bộ cơ sở hạ tầng (đường bộ, đường sắt, sân bay quốc tế, nâng cấp các khu du lịch, vui chơi giải trí, mua sắm, khách sạn, nhà hàng, công viên, rừng hoa, thắng cảnh…) gắn với văn hóa, lễ hội, hội thảo khoa học, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có cơ chế hấp dẫn thu hút đầu tư vào Đà Lạt.

Chuông điện thoại của Giáo sư lại reng. Tôi chờ ông đàm thoại bằng tiếng Nhật xong rồi xin phép ra về. Giáo sư Đặng tiễn tôi ra tận cổng ngôi biệt thự nghỉ mát sang trọng, đậm phong cách kiến trúc Việt - Nhật. Lúc bắt tay Giáo sư, lòng tôi dâng lên niềm cảm phục, quý mến vị Giáo sư họ Đặng đã lao động không ngừng nghỉ, dâng hiến hơn 300 công trình khoa học cho nhân loại. Thật tự hào, nước ta có Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Lương Mô - Nhà khoa học Vi mạch Điện tử nổi tiếng thế giới, đã làm rạng danh nước Việt mến yêu!